Gymnopus
 Łysostopek pospolity (Gymnopus dryophilus) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
łysostopek |
| Nazwa systematyczna | |
| Gymnopus (Pers.) Roussel Fl. Calvados, Edn 2: 62 (1806) | |
Gymnopus (Pers.) Roussel (łysostopek) – rodzaj grzybów należący do rodziny Omphalotaceae[1].
Charakterystyka
Gatunki obecnie zaliczane do tego rodzaju są zasadniczo zdefiniowane genetycznie[2]. Są to drobne grzyby kapeluszowe o białym lub jasnokremowym wysypie zarodników. Owocniki mają centralny trzon, elastyczny trzon i dość mięsisty kapelusz, albo mają bardzo cienki, często ciemny trzon i prawie nie mają miąższu kapelusza. Blaszki są wolne lub przyrośnięte. Zarodniki mają cienkie ściany i w odczynniku Melzera nie są ani amyloidalne, ani dekstrynoidalne Nawet dojrzewające zarodniki nie stają się wtórnie dekstrynoidalne, co może mieć miejsce w blisko spokrewnionym rodzaju grzybów o różowych zarodnikach (Rhodocollybia). Strzępki skórki kapelusza mogą być guzowate lub rozgałęzione[3].
Większość gatunków to grzyby saprotroficzne żyjące w ściółce liściowej i iglastej. Łysostopek wrzecionowatotrzonowy (Gymnopus fusipes) jest prawdopodobnie pasożytem korzeni różnych drzew liściastych, najczęściej dębów, ale może także rozwijać się jako saprotrof na martwych korzeniach. Grzyby z grupy gatunków skupionych wokół łysostopka pospolitego (Gymnopus dryophilus) są uważane za jadalne[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
W 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon utworzył takson Agaricus sect. Gymnopus, w 1806 r. Henri François Anne de Roussel wydzielił z niego rodzaj Gymnopus. Niektóre gatunki zaliczane były do rodzaju Collybia (pieniążek), stąd też wiele łysostopków znanych jest pod tą nazwą[4]. Synonimy naukowe: Agaricus familia Gymnopus Pers., Dictyoploca Mont. ex Pat.[5] Polską nazwę łysostopek podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był też pod nazwami: bedłka, kółkorodek i pieniążek[6].
- Gymnopus androsaceus (L.) Della Maggiora & Trassinelli – łysostopek szpilkowy[7]
- Gymnopus aquosus (Bull.) Antonín & Noordel. 1997 – łysostopek wodnisty
- Gymnopus brassicolens (Romagn.) Antonín & Noordel. 1997 – łysostopek kapuściany
- Gymnopus dryophilus (Bull.) Murrill 1916 – łysostopek pospolity
- Gymnopus erythropus (Pers.) Antonín, Halling & Noordel. – łysostopek twardzioszkowaty
- Gymnopus foetidus (Sowerby) P.M. Kirk 2014[8] – łysostopek prążkowany[9]
- Gymnopus fuscopurpureus (Pers.) Antonín, Halling & Noordel. 1997 – łysostopek czerwonobrązowy
- Gymnopus fusipes (Bull.) Gray 1821 – łysostopek wrzecionowatotrzonowy
- Gymnopus hariolorum (Bull.) Antonín, Halling & Noordel. 1997 – łysostopek niemiły
- Gymnopus hybridus (Kühner & Romagn.) Antonín & Noordel. 1997 – łysostopek brązowoochrowy
- Gymnopus impudicus (Fr.) Antonín, Halling & Noordel. 1997 – łysostopek cuchnący
- Gymnopus inodorus (Pat.) Antonín & Noordel. 1997 – łysostopek bezwonny
- Gymnopus ocior (Pers.) Antonín & Noordel. 1997 – łysostopek bursztynowy
- Gymnopus putillus (Fr.) Antonín, Halling & Noordel. 1997 – łysostopek cynamonowoczerwony
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[10]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody[6] oraz innych źródeł (oznaczone przypisami).
- Niektóre inne gatunki
Przypisy
- 1 2 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05].
- ↑ Jadson J.S. Oliveira, Ruby Vargas-Isla, Tiara S. Cabral, Doriane P. Rodrigues, Noemia K. Ishikawa, Progress on the phylogeny of the Omphalotaceae: Gymnopus s. str., Marasmiellus s. str., Paragymnopus gen. nov. and Pusillomyces gen. nov., „Mycological Progress”, 18 (5), 2019, s. 713–739, DOI: 10.1007/s11557-019-01483-5, ISSN 1617-416X.
- 1 2 Vladimír Antonín, Machiel E. Noordeloos, A monograph of marasmioid and collybioid fungi in Europe, Eching, Germany: IHW-Verlag, 2010, s. 1–479, ISBN 978-3-930167-72-2.
- ↑ Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 142–146, ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15].
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 280–284, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Stowarzyszenie „Człowiek i Przyroda”. Śluzowce Myxomycetes, grzyby Fungi i mszaki Bryophyta Wigierskiego Parku Narodowego [online] [dostęp 2015-06-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-29].
- ↑ S. Friedrich, Threatened and protected macromycetes in the Wkrzańska Forest, „Acta Mycologica”, 41 (2), 2006, s. 229–240.
- 1 2 3 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08].
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2024-01-03].