Hackerspace

Hackerspace (hackspace, hacklab, makerspace, creative space – kreatywna przestrzeń) – zarządzana przez społeczność przestrzeń fizyczna, w której spotykają się i współpracują osoby mające wspólne pasje, zwykle związane z informatyką i nowymi technologiami^[1].

Hackerspace to współtworzona przez lokalną społeczność przestrzeń, w której zazwyczaj znaleźć można – w zależności od konkretnego hackerspace'u – przestrzeń przeznaczoną do wspólnej pracy nad projektami, warsztat elektroniczny, ślusarski czy stolarski oraz innego rodzaju infrastrukturę wspierającą kreatywność i pracę nad projektami. W miejscach tych spotykają się hakerzy, makerzy, ludzie zainteresowani technologią i majsterkowicze. Często są to osoby o zróżnicowanych zainteresowaniach, które wspólnie tworzą nowe projekty^[2].

Wiele hackerspace’ów uczestniczy w tworzeniu wolnego oprogramowania, open hardware czy alternatywnych mediów.

Konkretne działania podejmowane przez hackerspace’y różnią się w zależności od zainteresowań osób skupionych wokół konkretnej przestrzeni. Hackerspace jest miejscem, w którym odbywa się nauka poprzez praktykę i wymiana wiedzy, często w formie warsztatów, prezentacji i wykładów.

Rodowód hackerspace'ów wywodzony jest z kilku nakładających się tradycji: kultury hakerskiej, klubów komputerowych, hacklabów, autonomicznych centrów społecznych, squatów oraz prowadzonych przez artystów pracowni i warsztatów^[3]. W Europie model na wpół publicznych, prowadzonych przez społeczność przestrzeni eksperymentów technicznych, artystycznych i politycznych kształtowały grupy związane z Chaos Computer Clubem, berlińska c-base oraz założony w 2006 roku wiedeński Metalab; wokół tego środowiska powstał też serwis hackerspaces.org, katalogujący przestrzenie i zbierający praktyczne porady o ich zakładaniu^[4][5].

Impulsem dla ruchu w Ameryce Północnej była zorganizowana w 2007 roku wyprawa „Hackers on a Plane”, podczas której grupa amerykańskich hakerów odwiedziła europejskie wydarzenia i przestrzenie hakerskie; jej uczestnicy współtworzyli następnie pierwsze głośne hackerspace'y w Stanach Zjednoczonych, m.in. NYC Resistor, HacDC i Noisebridge^[4][5]. Ruch szybko się rozrastał: według „Popular Science” w 2016 roku na świecie istniało lub powstawało 1393 tego typu przestrzeni, czternastokrotnie więcej niż dekadę wcześniej^[6]. Pierwszy chiński hackerspace, szanghajski Xinchejian, otwarto w 2010 roku^[7].

Charakter hackerspace'u określają jego członkowie, a modele zarządzania bywają różne: od zarządów wybieranych przez członków, przez przestrzenie prowadzone przez jedną osobę (zwykle założyciela udostępniającego własny lokal), po tzw. do-okrację, w której uprawnienia do zadania zyskuje ten, kto się go podejmuje^[8]. Głównym źródłem utrzymania przestrzeni są zazwyczaj składki członkowskie, niekiedy uzupełniane sponsoringiem^[5]. Badacze opisują hackerspace'y jako przeniesienie modelu produkcji partnerskiej opartej na dobrach wspólnych (commons-based peer production) do świata fizycznego^[8].

Za pierwszy hackerspace w Polsce uznawany jest Warszawski Hackerspace, opisywany przez prasę na początku 2013 roku^[9]. W maju 2025 w Polsce funkcjonowało sześć utrzymywanych niezależnie przez skupione wokół nich społeczności hackerspace'ów – w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku oraz Poznaniu^[10]. Pod względem prawnym hackerspace'y w Warszawie^[11], Wrocławiu^[12], Łodzi^[13], Gdańsku^[14] i Poznaniu^[15][16] funkcjonują w formie stowarzyszeń rejestrowych, krakowskim zarządza fundacja mająca status organizacji pożytku publicznego^[17][18][19]. Ponadto w Gdańsku funkcjonuje przy Fundacji CODE:ME otwarta w lipcu 2016 roku przestrzeń i społeczność posługująca się nazwą Hackerspace Trójmiasto, która jednak nie jest zarejestrowana jako samodzielny byt prawny^[20]; z tej społeczności wywodzi się zarejestrowane w 2020 roku stowarzyszenie Hackerspace Pomorze^[21][22].

W przypadku hackerspace'ów w Polsce zazwyczaj przestrzeń i infrastruktura danego hackerspace'u dostępne są bez ograniczeń dla członków skupionej wokół niego otwartej społeczności, dokładających się finansowo do ich utrzymania. Osoby postronne mogą z nich korzystać w trakcie otwartych warsztatów i spotkań lub w porozumieniu z kimś spośród członków^{[11][23][18][12][24][25]}.

W przeszłości istniały też hackerspace'y w Katowicach (zakończył działalność w lutym 2024)^[31][32], Rzeszowie^[33], Bydgoszczy^[34] i Lublinie^[35]. Podejmowano także próbę założenia hackerspace'u w Opolu^[36].

• Fab lab
• Zrób to sam

• Mapa Hackerspace’ów z całego świata