Halina Prugar-Ketling

Halina Prugar-Ketling

Data i miejsce urodzenia	26 marca 1929 Warszawa
Zawód	montażystka
Lata aktywności	1950–1992
Odznaczenia

Halina Prugar-Ketling (ur. 26 marca 1929 w Warszawie) – polska montażystka filmowa. Odznaczona w 2016 roku Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Pracę w charakterze montażystki Prugar-Ketling zaczynała jeszcze w 1956 roku przy filmach dokumentalnych. W 1958 roku zmontowała pierwszy film fabularny, Ósmy dzień tygodnia (1958) Aleksandra Forda. Współpracowała między innymi z Romanem Polańskim (Nóż w wodzie, 1961), Andrzejem Wajdą (Wszystko na sprzedaż, 1968; Ziemia obiecana, 1974; Człowiek z marmuru, 1976; Człowiek z żelaza, 1981), Andrzejem Żuławskim (Trzecia część nocy, 1971), Filipem Bajonem (Baryton, 1984) oraz Januszem Zaorskim (Jezioro Bodeńskie, 1985)^[1]. Za montaż serialu Polskie drogi (1976–1977) otrzymała Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia^[2].

Prugar-Ketling sprzecznie opowiadała o tym, jak nabywała wykształcenie. W wywiadzie z Pawłem Makowskim twierdziła, że studiowała slawistykę na Uniwersytecie Warszawskim^[3], podczas gdy w Archiwum Historii Mówionej relacjonowała, iż nie dostała się na studia z języków obcych i początkowo studiowała filologię polską^[4.1]. W obu relacjach jednak podkreślała, że w trakcie studiów za namową znajomego z Łodzi zaczęła już w 1949 roku pracę przy montażu Polskiej Kroniki Filmowej. Początkowo była asystentką Wacława Kaźmierczaka, później także Wojciecha Jerzego Hasa. Jej pierwszym samodzielnym filmem była Piątka z ulicy Barskiej (1953) Aleksandra Forda; choć przy Piątce Prugar-Ketling została zatrudniona jako druga montażystka (obok Wiesławy Otockiej), to właśnie wersja zmontowana przez Prugar-Ketling została przeznaczona do obiegu międzynarodowego^[3][4.1]. Ford zdecydował się powierzyć Prugar-Ketling montaż swego następnego filmu, Ósmego dnia tygodnia (1958) według prozy Marka Hłaski^[3][4.1]. Później montażystka została zatrudniona przez Romana Polańskiego i Jerzego Skolimowskiego na potrzeby debiutu reżyserskiego Polańskiego, Noża w wodzie (1961). Prugar-Ketling była szczególnie dumna ze zmontowania czterominutowej sceny burzy na jeziorze: „Nic prawie Polański nie poprawił, nic. Do dzisiaj jestem z tej sceny dumna, inne w porównaniu z tą były bardzo łatwe”^[3].

Operator Ósmego dnia tygodnia, Jerzy Lipman, polecił Prugar-Ketling reżyserowi Andrzejowi Wajdzie. Współpraca montażystki z Wajdą zaczęła się od noweli wchodzącej w skład międzynarodowej koprodukcji Miłość dwudziestolatków (1963)^[3]. Odtąd zaczęła się jej wieloletnia współpraca z Wajdą, m.in. przy filmach Krajobraz po bitwie (1970), Brzezina (1970), Wesele (1972), Ziemia obiecana (1974), Człowiek z marmuru (1976), Panny z Wilka (1979), Człowiek z żelaza (1981), Kronika wypadków miłosnych (1986). Prugar-Ketling była szczególnie dumna z Wesela, stanowiącego szczególne wyzwanie: „zdjęcia kręcone były cały czas na muzyce, więc ciągle należało pilnować rytmu … to była gigantyczna praca”^[3]. Wesele zostało na etapie montażu poddane cenzurze: wycięto między innymi zdanie „Chińczyki trzymają się mocno” i spotkanie Jasia z Rosjanami^[3]. Na potrzeby prac nad Ziemią obiecaną Prugar-Ketling zmontowała kilka różnych wariantów zakończenia utworu; nie była usatysfakcjonowana z ostatecznego wyboru Wajdy, lecz ceniła reżysera za danie jej szczególnej autonomii przy montażu^[3][4.2]. Bardziej ceniła adaptacje prozy Iwaszkiewicza (Brzezina, Panny z Wilka), które jej zdaniem były „pięknymi” filmami^[4.3]. Dużą swobodę twórczą miała również przy Człowieku z marmuru^[3]. Po wprowadzeniu stanu wojennego emigrowała wraz z ekipą Wajdy; we Francji, praktycznie słabo znając francuski, współpracowała z reżyserem jako montażystka Dantona (1982), Miłości w Niemczech (1983) oraz Biesów (1988)^[4.4].

W ramach prac nad filmami fabularnymi zmontowała również Barierę (1966) Jerzego Skolimowskiego, Trzecią część nocy (1971) Andrzeja Żuławskiego, Zapis zbrodni (1974) i Skazanego (1975) Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego, Baryton (1984), Jezioro Bodeńskie (1985) Piłkarskiego pokera (1988) oraz Panny i wdowy (1991) Janusza Zaorskiego, Maskaradę (1986) Janusza Kijowskiego^[5]. Była odpowiedzialna także za montaż serialu Polskie drogi (1976–1977) Janusza Morgensterna^[2]. Łącznie z filmami dokumentalnymi miała w swoim dorobku montaż ponad stu filmów^[4].

Prugar-Ketling kierowała się następującą dewizą:

Reżyser i scenarzysta nadają treść, tworzą opowiadanie, a montażysta musi to wszystko wygładzić, stworzyć jedną wersję filmu, najbardziej zrozumiałą dla widza. Musi nadać mu rytm i odpowiedni nastrój. […] Sceny można, jak ja to nazywam, zarżnąć, jeżeli są źle zmontowane – dłużyzny, bez rytmu, ze zbyt długimi pauzami w scenie. Kiedy już montowałam scenę, to dla mnie najważniejsi byli dobrzy aktorzy. To aktorzy nadają rytm scenie i ja posługiwałam się tym rytmem aktorskim, nie przyspieszałam żeby oni szybciej mówili, ani nie zwalniałam^[3].

W 2016 roku otrzymała odznaczenie Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”^[6]. W 2023 roku została laureatką nagrody Stowarzyszenia Filmowców Polskich za wybitne osiągnięcia artystyczne^[7]. W 2026 nagrodzona Platynowymi Lwami^[8].