Hanna Rewska
| Data i miejsce urodzenia |
9 kwietnia 1915 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
1 października 1970 |
| Odznaczenia | |
   | |
Hanna Rewska, właśc. Anna Rewska, z d. Sarzyńska[1], w opracowaniach również jako Hanna Szarzyńska-Rewska[2], Anna Szarzyńska-Rewska[3](ur. 27 marca?/9 kwietnia 1915 w Kijowie, zm. 1 października 1970 w Warszawie[1][4]) – polska geograf, dama Orderu Virtuti Militari, polska działaczka społeczna, żołnierz ZWZ-AK, uczestniczka powstania warszawskiego, więzień polityczny w PRL, skazana za współpracę z Jerzym Giedroyciem.
Życiorys
Urodziła się 9 kwietnia 1915 roku, jej rodzicami byli Dymitr Sęp-Szarzyński i Janina z domu Spława-Neyman[1]. Do Polski przyjechała w 1919 roku[1] (według Polski Słownik Biograficznego (PSB) w 1923[4]). W 1933 roku zdała maturę w Gimnazjum Żeńskim im. Cecylii Plater-Zyberkówny[1][4]. W tym samym roku podjęła studia na Wydziale Geografii[1] (według PSB: Wydziale Matematyczno-Przyrodniczego[4]) Uniwersytetu Warszawskiego. W 1936 roku przeniosła się na Uniwersytet Jagielloński, gdzie rok później uzyskała tytuł magistra geografii (według PSB: magistra filozofii) na podstawie pracy pt. Polskie porty morskie i żegluga morska[1][4]. W 1937 roku wyszła za mąż za historyka sztuki i konserwatora zabytków Zbigniewa Barnabę Rewskiego[1][4]. Zamieszkała razem z nim w Łucku, pracowała jako nauczycielka geografii[1][4].
W czasie II wojny światowej przebywała u rodziców w Warszawie[1][4]. Początkowo wraz z siostrą Krystyną pracowała w Polskim Czerwonym Krzyżu przy rejestracji rannych w warszawskich szpitalach. Jeszcze jesienią 1939 roku musiała przerwać prace z powodów problemów z tarczycą[1]. W październiku 1941 roku została członkinią Związku Walki Zbrojnej jako łączniczka, przyjęła pseudonim „Albertyna”[1][4]. Wiosną 1943 roku otrzymała przydział do kobiecego oddziału AK – Oddziału „Dysk”[4], używała pseudonimów „Renata” i „Renia”[1]. Należała również do Batalionu „Parasol”, gdzie używała pseudonimu „Hanka”[1] (według PSB do Batalionu została przeniesiona z „Dysku” jesienią 1943 roku, w czerwcu 1944 roku została zaś ponownie przydzielona do „Dysku”)[4]. Uczestniczyła m.in. w przeprowadzonym 1 lutego 1944 roku zamachu na Franza Kutscherę[1][4]. W powstaniu warszawskim walczyła w szeregach Batalionu „Zośka”[1][4]. 21 sierpnia brała udział powstańczym natarciu na Dworzec Gdański, podczas walk została poważnie ranna[1][4]. Po upadku powstania została zatrzymana przez Niemców, 6 października 1944 roku zdołała uciec z transportu do obozu w Skierniewicach[1] (według PSB uciekła bezpośrednio z obozu)[4].
Po II wojnie światowej studiowała na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Łódzkiego[1]. Przez kilka lat mieszkała w Olsztynie, gdzie jako geograf pracowała w Urzędzie Wojewódzkim w dziale zagospodarowania przestrzennego miasta[1][4]. Z pracy została zwolniona ze względu na jej przynależność do Armii Krajowej[1][4]. Następnie pracowała w mleczarni[1][4]. W 1952 roku przeprowadziła się do Warszawy, gdzie znalazła zatrudnienie jako starsza dokumentalistka w Przedsiębiorstwie Geologiczno-Fizjograficznym i Geodezyjnym Budownictwa „Geoprojekt” w Warszawie[4].
Należała do Klubu Krzywego Koła[2][4]. W czerwcu 1956 roku została korespondentką krajową Jerzego Giedroycia. Odpowiadała za kolportaż „Kultury” oraz informowanie o sytuacji w Polsce. 30 stycznia 1958 roku została aresztowana przez Służbę Bezpieczeństwa i oskarżona o współpracę z „Kulturą”[1]. W lipcu 1958 roku została skazana na trzy lata więzienia[1][4]. Na skutek rewizji więzienie opuściła po jedenastu miesiącach odbycia wyroku[1][4]. Proces ten został przez historyka Jacka Sawickiego określony jako jeden z głośniejszych procesów politycznych w latach 1956–1970[2]. W 1961 roku uprawomocnił się wyrok Sądu Najwyższego. Rewska została skazana na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na trzy lata. Po zwolnieniu wróciła do pracy w „Geoprojekcie”[1].
Jest autorką wspomnień, ich fragmenty zostały opublikowane w książce A. Kunickiego Cichy front z 1968 roku. W 1958 roku w filmie dokumentalnym Akcja na Kutscherę pokazane zostało zdjęcie Rewskiej, lecz bez podania jej nazwiska[4].
Zmarła 1 października 1970 roku w Warszawie, została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach[1].
Za udział w akcjach na Franza Kutscherę i na Dworzec Gdański została dwukrotnie odznaczona Krzyżem Walecznych (oba odznaczenia zostały przyznane w 1944 roku) i Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (ten ostatni przyznała jej Rada Państwa 12 listopada 1969 roku)[1].
26 września 2009 roku została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej[3].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 Elżbieta Zawacka (red.), Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari, t. III (P–Ż), Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK i Wojskowej Służby Polek”, 2007, s. 89–91, ISBN 83-88693-03-4.
- 1 2 3 Jacek Zygmunt Sawicki, Bitwa o prawdę. Historia zmagań o pamięć powstania warszawskiego 1944-1989, Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2005, s. 135, ISBN 83-7181-366-X.
- 1 2 Ordery w 70. rocznicę utworzenia Szarych Szeregów [online], prezydent.pl, 26 września 2009 [dostęp 2014-02-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-21].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Henryk Korczyk, Hanna Rewska (z domu Szarzyńska) [online], ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2026-06-25].