Harc (harcerstwo)

Harc – zadanie wykonywane przez harcerzy w celu sprawdzenia swoich umiejętności i spróbowania się w nowych sytuacjach. Niezależnie od poziomu i formy, harce służą kształtowaniu charakteru poprzez dobrowolne podejmowanie wyzwań^[1][2].

Leksem harc należy do rodziny wyrazów wiązanych z dawnym słownictwem wojskowym i rycerskim, które zostało przejęte do socjolektu harcerskiego^[3]. W polszczyźnie historycznej harce oznaczały pojedyncze starcia bojowe rozgrywane przed bitwą, a harcownik – uczestnika takich pojedynków^[4][5]. Po raz pierwszy w kontekście polskiego skautingu użyto go w książce „Harce młodzieży polskiej” autorstwa Eugeniusza Piaseckiego i Mieczysława Schreibera, wydanej we Lwowie w 1912^[6].

Według Wielkiego słownika języka polskiego PAN wyrazy harc/harce łączono ze staroczeskim harc, zapożyczonym z węgierskiego harc (‘bój, bitwa, walka’)^[7], natomiast Aleksander Brückner w słowniku wskazywał na zapożyczenie (za pośrednictwem węgierskim) z niem. Hatz/Hetze^[8]. W harcerstwie harc funkcjonuje w wyspecjalizowanym znaczeniu krótkiej próby służącej sprawdzeniu umiejętności (do 24 godzin)^[1], a od rzeczowników harc i harcerz utworzono liczne derywaty (m.in. harcówka, harcerzować)^[3].

Harce stanowią jedną z form pracy harcerskiej, której celem jest kształtowanie samodzielności, zaradności oraz odporności psychofizycznej poprzez stawianie uczestnikom adekwatnych do ich wieku zadań o podwyższonym stopniu trudności^[1][2]. Harc jest okazją do wykazania się przez harcerza swoimi wartościami, siłą i dzielnością – zarówno przed grupą, jak i przed samym sobą^[9].

Na poziomie metodyki harcerskiej harce mają przede wszystkim charakter wychowawczy i sprawnościowy; np. wytrzymanie samotności w lesie, znoszenie trudów wędrówki, wyczyszczenie garnka obrośniętego sadzą czy nauczenie drużyny nowej piosenki. Na poziomie wędrowniczym akcent przesuwa się w stronę kompetencji zawodowych, dojrzałości społecznej i odpowiedzialności – przykładem może być pozyskanie potrzebnych przedmiotów mimo braku środków finansowych, wykonanie trudnego zadania pod presją czasu lub przezwyciężenie problemów osobistych^[1][2].

Określenie harce używane jest także w odniesieniu do zlotów, rajdów lub turniejów harcerskich nadstawionych na udział w grach i wykonywanie różnorodnych zadań (czyli właśnie harców), np. Puszczańskie Harce, Harce św. Jerzego^[10][11].

• hasło harce odnoszące się do historycznego rozumienia tego pojęcia.