Harry McNish

Harry McNish

Henry McNish

Członkowie grupy Morza Weddella (ang. Weddell Sea party) podczas Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej – Harry McNish stoi w drugim rzędzie od góry, pierwszy od lewej
Data i miejsce urodzenia	11 września 1874 Port Glasgow
Data i miejsce śmierci	24 września 1930 Wellington

Harry McNish, właśc. Henry McNish^[a], pseudonim „Chippy” (ur. 11 września 1874 w Port Glasgow, zm. 24 września 1930 w Wellington) – szkocki stolarz i szkutnik, członek Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej na Antarktydę w latach 1914–1917 pod kierownictwem Ernesta Shackletona (1874–1922), której celem było przemierzenie kontynentu drogą lądową.

Odegrał kluczową rolę dla wyprawy – przystosował szalupę „James Caird” do prawie 1300-kilometrowego rejsu po pomoc z Elephant Island do Georgii Południowej, towarzysząc wraz z dwoma marynarzami Shackletonowi i Worsleyowi w przeprawie.

Harry McNish urodził się 11 września 1874 roku w Port Glasgow^[1] . Niewiele wiadomo o jego życiu przed wyprawą antarktyczną – był członkiem United Free Church of Scotland, dwukrotnym wdowcem i pracował jako szkutnik w marynarce handlowej^[2] .

Został zrekrutowany jako stolarz (ang. carpenter) na statku „Endurance” Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej na Antarktydę pod kierownictwem Ernesta Shackletona (1874–1922)^[2] . Na statek zabrał kotkę – Mrs Chippy – która cieszyła się ogromną popularnością wśród załogi, choć okazała się być kotem^[2] .

„Endurance” został uwięziony w paku lodowym na Morzu Weddella zanim zdołał dotrzeć do celu^[3]. McNish zamontował wówczas m.in. osłonę przed wiatrem dla sternika, przeprojektował sypialnie załogi, a po uszkodzeniu statku przez napór lodu zbudował koferdam, aby zapobiec zalaniu statku^[2] . Przez całą antarktyczną zimę 1915 roku „Endurance” dryfował na północ, aż zaczął przeciekać i Shackleton wydał rozkaz jego opuszczenia^[4]. Załoga uratowała zapasy i sprzęt, i rozbito obóz na lodzie morskim w pobliżu wraku^[5]. McNish zaproponował zbudowanie nowego statku z drewna i gwoździ odzyskanych z wraku, ale Shackleton wolał wykorzystać trzy uratowane szalupy, ciągnąc je po lodzie na otwarte wody^[1] . McNish nie był zwolennikiem tego rozwiązania, co wyraził głośno – uważał, że ciągnięcie łodzi po twardym lodzie może je uszkodzić na tyle, że nie będzie można ich naprawić^[2] . Ponadto twierdził, że po opuszczeniu statku nie miał prawnego obowiązku wykonywania żadnych rozkazów i odmówił pomocy w holowaniu łodzi^[2] . Po interwencji Shackletona powrócił do swoich obowiązków, lecz Shackleton miał nigdy nie zapomnieć jego postawy i niesubordynacji^[2] .

Plany przejścia przez kontynent zostały zarzucone, a Shackleton skupił się na uratowaniu załogi^[6]. Zaproponował przeprawę do Paulet Island^[6], oddalonej o ponad 550 km, gdzie znajdowała się chata zbudowana przez Szwedzką Wyprawę Antarktyczną i zapasy zostawione przez misję ratunkową^[7]. Przed wyruszeniem w długi marsz Shackleton rozkazał zabicie najsłabszych zwierząt, szczeniąt i Mrs Chippy^[8]. Nie sprzyjało to poprawie relacji McNisha z Shackletonem^[1] .

Marsz okazał się bardzo trudny i powolny z uwagi na ciągniecie trzech szalup ratunkowych na saniach po nierównym terenie wymagającym przebijania się przez lód^[9]. Shackleton zdecydował o rozbiciu obozu na solidnej krze i czekania do czasu, aż warunki będą bardziej sprzyjające i umożliwią przeprawę na północny zachód łodziami^[10]. „Endurance” ostatecznie zatonął 21 listopada 1915 roku^[11]. Pod koniec grudnia podjęto kolejną próbę marszu w stronę Paulet Island^[12], którą jednak zarzucono i postanowiono poczekać, aż dryft północny przemieści wyprawę nad otwarte wody^[11]. Shackleton upatrywał możliwości ratunku w wydostaniu się na otwarte wody i dopłynięciu do wysp w archipelagu Szetlandów Południowych – Clarence Island lub Elephant Island^[13]. Wyprawa łodziami została wymuszona po tym jak 8 kwietnia pękła kra, na której obozowano^[14]. Po siedmiu dniach wylądowano w końcu na Cape Valentine na Elephant Island^[11]. Załoga była wycieńczona sztormem, zimnem, głodem i pragnieniem^[11].

Wobec zbliżającej się zimy, pogarszającego się stanu zdrowia załogi i niewielkich szans na odnalezienie, Shackleton zaczął planować misję ratunkową do Georgii Południowej oddalonej o ponad 1287 km^[15]. Do podróży przystosowano szalupę „James Caird”^[11]. McNish wykonał wszystkie prace w wysoce niesprzyjających warunkach atmosferycznych, m.in. wzmocnił ożebrowanie i stępkę oraz zbudował „kabinę”^[1] , która była konstrukcją z elementów sań i przykryw skrzyń, i z inicjatywy McNisha pokryta płótnem^[16]. Shackleton, choć początkowo nastawiony sceptycznie, przyznał później, że bez tego płóciennego pokrycia nie przeżyliby podróży^[17].

Na misję Shackleton dobrał pięciu innych uczestników wyprawy: Franka Worsleya (1872–1943), Toma Creana (1877–1938), marynarzy Timothy’ego McCarthy’ego i Johna Vincenta, oraz McNisha^[11].

Do celu dotarli po 16 dniach dzięki umiejętnościom nawigacyjnym Worsleya, po drodze walcząc z wichurami i uderzeniem fali wyjątkowej^[18]. Shackleton, Worsley i Crean przeprawili się przez górskie tereny wyspy do oddalonej o 35 km stacji wielorybniczej Stromness w ciągu 36 godzin^[11]. Vincent i McNish pozostali w miejscu lądowania czekając na ratunek, który nadszedł bezzwłocznie po tym jak Shackleton z towarzyszami dotarli do stacji wielorybniczej w północnej części wyspy^[19]. Pozostali członkowie wyprawy czekali na ratunek na Elephant Island przez cztery miesiące^[11].

Sukces wyprawy ratunkowej do Georgii Południowej w dużej mierze umożliwiły zdolności szkutnicze McNisha^[1] . Pomimo jego kluczowej roli, po powrocie do Wielkiej Brytanii Shackleton nie rekomendował go do Medalu Polarnego, co spotkało się z dezaprobatą pozostałych członków wyprawy^[1] .

McNish już nigdy nie powrócił na Antarktydę. Początkowo pracował dla New Zealand Shipping Company, odbywając pięć rejsów do Nowej Zelandii, dokąd przeniósł się na stałe w 1925 roku i pracował w dokach Wellington^[2] . Po wypadku w pracy przeszedł na emeryturę; zubożały, spał w dokach, później przebywał w Ohiro Benevolent Home^[2] .

Zmarł w Wellington 24 września 1930 roku^[20] i został pochowany z honorami na lokalnym cmentarzu Karori^[1] . „HMS Dunedin” przebywający wówczas w porcie oddelegował 8 marynarzy do niesienia trumny i 12 do oddania salw honorowych^[21]. Jego grób pozostawał nieoznaczony, i dopiero w 1959 roku staraniem New Zealand Antarctic Society wzniesiono nagrobek, a w 2004 roku ustawiono na nim naturalnej wielkości brązowy posąg kota Mrs Chippy^[2] .

Na cześć McNisha nazwano wyspę na wschodzie zatoki Cheapman Bay na południu Georgii Południowej – McNeish Island, którą w 1998 roku przemianowano na McNish Island, uwzględniając oryginalną pisownię nazwiska^[2] .

Oryginalny dziennik McNisha z wyprawy na Antarktydę przechowywany jest w nowozelandzkiej bibliotece narodowej^[22].

• Ashworth, William B.: Harry McNish. [w:] Linda Hall Library [on-line]. 2023-09-11. [dostęp 2025-08-08]. (ang.).
• Bergman, Lars and George Huxtable, Bradley R Morris, Robin G Stuart. Navigation of the James Caird on the Shackleton Expedition. „Records of the Canterbury Museum”. 32, s. 23–66, 2018. Canterbury Museum. [dostęp 2025-08-08]. (ang.). 
• McNish, Henry. [w:] Scott Polar Research Institute [on-line]. University of Cambridge. [dostęp 2025-08-08]. (ang.).
• Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2025-08-08]. (ang.).
• Scott-Fawcett, Stephen. Endurance and Harry McNish. „The James Caird Society Journal”, s. 19–41, October 2008. The James Caird Society. (ang.). 
• Shackleton, Ernest: South: the story of Shackleton's last expedition, 1914–1917. New York: The Macmillan Company, 1920. [dostęp 2025-08-08]. (ang.).