Hebeloma
 Budowa włośnianek | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
włośnianka |
| Nazwa systematyczna | |
| Hebeloma (Fr.) P. Kumm. Führ. Pilzk. (Zwickau): 22, 80 (1871) | |
Hebeloma (Fr.) P. Kumm. (włośnianka) – rodzaj grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].
Charakterystyka
Grzyby naziemne o owocnikach mięsistych, średnich lub dużych. Kapelusz w czasie wilgotnej pogody mazisty. U różnych gatunków ma różny kolor, ale zazwyczaj jest blady, w odcieniach brązu. U niektórych gatunków występują na jego brzegach resztki osłony. Blaszki o podobnej, jak kapelusz barwie, z czasem ciemnieją i na starszych okazach są ciemnobrązowe. Trzon: cylindryczny, rzadko maczugowaty, w górnej części często drobno łuseczkowaty. U niektórych gatunków występuje na nim włókienkowata strefa pierścieniowa. Miąższ kremowobrązowy, u licznych gatunków ma zapach rzodkwi i dość często jest gorzki. Wysyp zarodników szarobrązowy[2].
Należące do tego rodzaju gatunki są szeroko rozprzestrzenione na kuli ziemskiej, najczęściej jednak występują na obszarach o klimacie umiarkowanym, borealnym lub arktycznym. Ogromna ich większość (a być może wszystkie) to grzyby mykoryzowe, współżyjące z korzeniami drzew i krzewów liściastych i iglastych. Rozróżnienie poszczególnych gatunków jest bardzo trudne, ze względu na ich duże podobieństwo morfologiczne i dużą zmienność wewnątrz gatunku. W 2025 r. na terenie Polski stwierdzono występowanie 55 gatunków z rodzaju Hebeloma[3][4].
Wszystkie poznane pod względem wartości spożywczych włośnianki są albo trujące, albo niejadalne. U wielu gatunków nie zbadano ich własności spożywczych, więc zakłada się, że są niejadalne[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
W 1821 r. Elias Fries utworzył takson Agaricus trib. Hebeloma. W 1871 r. Paul Kummer podniósł go do rangi rodzaju[5]. Synonimy naukowe: Agaricus trib. Hebeloma Fr., Hebelomatis Earle, Hylophila Quél., Myxocybe Fayod, Picromyces Battarra ex Earle, Roumeguerites P. Karst. Sarcoloma Locq.[5]
Polską nazwę podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były też jako bedłka, skórzak lub łuszczak[6].
- Hebeloma aanenii Beker, Vesterh. & U. Eberh. 2015[3] – włośnianka ochrowobiała[7]
- Hebeloma anthracophilum Maire – włośnianka węglolubna
- Hebeloma birrus (Fr.) Gillet 1884 – włośnianka drobniutka, włośnianka duńska, włośnianka korzonkowa
- Hebeloma cavipes Huijsman 1961[3] – włośnianka pustotrzonowa[7]
- Hebeloma celatum Grilli, U. Eberh. & Beker 2015[3] – włośnianka skryta[7]
- Hebeloma circinans (Quél.) Sacc. – włośnianka wapieniolubna
- Hebeloma claviceps (Fr.) Quél. 1872[8] – włośnianka białołuskowata
- Hebeloma clavulipes Romagn. – włośnianka białobrzega
- Hebeloma collariatum Bruchet 1970[3] - włośnianka nikłopierścieniowa[7]
- Hebeloma crustuliniforme (Bull.) Quél. – włośnianka rosista
- Hebeloma cylindrosporum Romagn – włośnianka cylindrycznozarodnikowa
- Hebeloma eburneum Malençon 1970[3] – włośnianka kremowa[7]
- Hebeloma dunense L. Corb. & R. Heim 1929 – włośnianka wydmowa[7]
- Hebeloma erebium (Huijsman) Beker & U. Eberh. 2015[3] – włośnianka mlecznobrązowa[7]
- Hebeloma firmum (Pers.) Sacc. – włośnianka krzepka[8]
- Hebeloma fragilipes Romagn. 1965[3] – włośnianka kruchotrzonowa[7]
- Hebeloma fusipes Bres. – włośnianka wrzecionowatotrzonowa[8]
- Hebeloma fusisporum Gröger & Zschiesch. 1981[3] – włośnianka wierzbowa[7]
- Hebeloma geminatum Beker, Vesterh. & U. Eberh. 2015[3] – włośnianka jasnokremowa[7]
- Hebeloma gigaspermum Gröger & Zschiesch. 1981[3] – włośnianka wielkozarodnikowa[4]
- Hebeloma helodes J. Favre – włośnianka bagienna
- Hebeloma hiemale Bres. – włośnianka późnojesienna
- Hebeloma incarnatulum A.H. Sm. 1984[3] – włośnianka cielista[7], włośnianka subalpejska
- Hebeloma ingratum Bruchet 1970[3] – włośnianka kopytnikowa[7]
- Hebeloma ischnostylum (Cooke) Sacc. 1887[3][8] – włośnianka smukłotrzonowa[7]
- Hebeloma laterinum (Batsch) Vesterh. – włośnianka czerniejąca[7], włośnianka wrzecionowatozarodnikowa
- Hebeloma leucosarx P.D. Orton 1960[3] - włośnianka białomiąższowa[7]
- Hebeloma magnimamma (Fr.) P. Karst. 1879[8] – włośnianka mlecznokawowa
- Hebeloma marginatulum (J. Favre) Bruchet 1970[3] – włośnianka jasnobrzegowa[7]
- Hebeloma mesophaeum (Pers.) Quél. – włośnianka brunatna
- Hebeloma nanum Velen. 1940[3] – włośnianka pomarańczowobrązowa[7]
- Hebeloma nauseosum Sacc. 1891[4][8]
- Hebeloma odoratissimum (Britzelm.) Sacc. 1895[3][8] – włośnianka popękana[4]
- Hebeloma pamphiliense Cittadini, Lezzi & Contu 2008[3]
- Hebeloma populinum – włośnianka topolowa
- Hebeloma pseudoamarescens (Kühner & Romagn.) P. Collin – włośnianka wypaleniskowa[7], olszóweczka wypaleniskowa[9]
- Hebeloma pseudofragilipes Beker, Vesterh. & U. Eberh. 2015[3] – włośnianka łamliwa[7]
- Hebeloma punctatum (Fr.) P. Kumm. 1871 – włośnianka kropkowana[4]
- Hebeloma pusillum J.E. Lange – włośnianka malutka
- Hebeloma radicosum (Bull.) Ricken – włośnianka korzeniasta
- Hebeloma sacchariolens Quél. – włośnianka słodkowonna
- Hebeloma salicicola Beker, Vesterh. & U. Eberh. 2015[3] – włośnianka wierzbolubna[7]
- Hebeloma sarcophyllum (Peck) Sacc. 1887 – włośnianka różowoblaszkowa
- Hebeloma sinapizans (Fr.) Sacc. – włośnianka musztardowa
- Hebeloma sinuosum (Fr.) Quél. – włośnianka wężykowata
- Hebeloma sordescens Vesterh. – włośnianka gorzkawa
- Hebeloma sordidum Maire 1914[3] – włośnianka brudnawa[7]
- Hebeloma submelinoides (Kühner) Kühner – tzw. włośnianka cynamonowoblaszkowa[7], olszóweczka cynamonowoblaszkowa[9]
- Hebeloma subtortum P. Karst. 1889[3] – włośnianka skręcona[7]
- Hebeloma syrjense P. Karst. – włośnianka mydlanorzodkiewkowa, włośnianka mydłowonna[7]
- Hebeloma theobrominum Quadr. 1987[3] – włośnianka kakaowa[7]
- Hebeloma vaccinum Romagn. – włośnianka ciemnobrązowa
- Hebeloma velutipes Bruchet 1970[4] – włośnianka aksamitnotrzonowa[7]
- Hebeloma versipelle (Fr.) Gillet – włośnianka jasnoblaszkowa
- Hebeloma xerophilum Rudn.-Jez. – włośnianka piaskowa
Niektóre inne:
- Hebeloma porphyrosporum Maire 1931 – włośnianka purpurowozarodnikowa[7]
- Hebeloma quercetorum Quadr. 1993 – włośnianka dębowa[7]
- Hebeloma vesterholtii Beker & U. Eberh. 2010 – włośnianka brązowoochrowa[7]
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[10]. Nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów)[6] i innych[3].
Przypisy
- 1 2 Index Fungorum [online] [dostęp 2023-02-25] (ang.).
- 1 2 Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 236, ISBN 978-83-258-0588-3.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-04] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Hebeloma (włośnianka) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-04] (pol.).
- 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 288–294, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08].
- 1 2 3 4 5 6 7 Według Index Fungorum gatunek niezweryfikowany.
- 1 2 Nazwa podana przez W. Wojewodę w 2003 i niespójna z nazwą naukową (olszóweczka to inny rodzaj).
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2023-02-25] (ang.).