Helena Wereszycka

Helena Wereszycka

Imię i nazwisko urodzenia	Helena Vaniček (Waniczek)
Data i miejsce urodzenia	17 marca 1907 Kraków
Data i miejsce śmierci	22 kwietnia 1995 Kraków
Miejsce spoczynku	Cmentarz Rakowicki
Zawód, zajęcie	Historyk
Miejsce zamieszkania	Kraków
Narodowość	Polka
Tytuł naukowy	doktor filozofii
Edukacja	Państwowe Gimnazjum Żeńskie w Krakowie
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Wydział	Historyczny
Rodzice	Ryszard Vaniček, Helena Reiman
Małżeństwo	Henryk Wereszycki
Odznaczenia

Helena Wereszycka (ur. 17 marca 1907 w Krakowie, zm. 22 kwietnia 1995 tamże) – polska historyczka, współtwórczyni „Polskiego Słownika Biograficznego”.

Urodziła się w rodzinie Ryszarda Vanička (1880–1958), zawodowego oficera armii austro-węgierskiej z pochodzenia Czecha, a w niepodległej Polsce pułkownika WP, i Heleny z domu Reiman^[1] (1883–1957). Miała młodszą siostrę Marię Waniczkównę (1909–1981)^[2].

W latach 1913–1917 uczyła się i zdawała egzaminy w szkołach powszechnych w Jaworznie, Kłaju i Krakowie, następnie w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum Realnym ss. Urszulanek w Krakowie (klasy I–III, od r. szk. 1917/1918) oraz Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Krakowie (klasy IV–VIII), gdzie w 1925 r. zdała egzamin dojrzałości z wynikiem celującym. Ukończyła historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tytuł doktora filozofii uzyskała 10 grudnia 1932 r. na podstawie rozprawy Adam Ks. Czartoryski. Generał ziem podolskich (1734–1782), napisanej pod kierunkiem prof. Władysława Konopczyńskiego. Podczas studiów (od 1929 r.) brała udział w pracach przygotowawczych nad organizacją Polskiego Słownika Biograficznego (PSB) – pod kierunkiem prof. W. Konopczyńskiego. W 1933 r. otrzymała stypendium z Funduszu Kultury Narodowej na sześciotygodniowy wyjazd do Wiednia w celu pogłębienia studiów nad epoką Oświecenia. Po powrocie została zatrudniona w Bibliotece Polskiej Akademii Umiejętności jako praktykantka (od 1 kwietnia 1933 do 1 czerwca 1934 r.), a następnie bibliotekarka, by od 28 marca 1934 r. zostać już oficjalnie pracownikiem redakcji PSB^[2].

W czasie II wojny światowej, dzięki biegłej znajomości języka niemieckiego, pracowała jako sekretarka w biurze Monopolu Tytoniowego w Czyżynach (1939–1941) i firmie Universal w Krakowie (1941–1945)^[3].

Po wojnie od 1946 r. była członkiem Związku Zawodowego Pracowników Wyższych Uczelni, należała również do Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego. Po przerwie w działalności PAU związanej z okupacją niemiecką, w 1947 r. została członkiem Komisji Historycznej PAU. W czerwcu 1947 r. wyszła za mąż za historyka Henryka Wereszyckiego. Po przejęciu PAU przez PAN została w 1953 r. kierownikiem Działu Biograficznego w Zakładzie Dokumentacji Instytutu Historycznego PAN w Krakowie. W 1958 r., gdy wznowiono wydawanie PSB po przerwie w okresie stalinowskim, została sekretarzem redakcji, a w 1976 r. zastępcą redaktora naczelnego. W 1978 r. przeszła na emeryturę.

PSB był jej życiową pasją. Kilkudziesięcioletnia praca redakcyjna nad stylem i stroną merytoryczną ok. 15 tysięcy życiorysów powstałych w okresie jej pracy nad słownikiem przyczyniła się do wysokiego poziomu tego fundamentalnego dzieła polskiej historiografii, a pracami nad nim interesowała się również po przejściu na emeryturę.

Jako autorka haseł współpracowała także z Österreichisches Biographisches Lexikon oraz z Wielką Encyklopedią Powszechną PWN^[1].

Krakowskie mieszkanie Heleny i Henryka Wereszyckich było miejscem spotkań historyków i intelektualistów, których poglądy nie były akceptowane przez władze PRL. W spotkaniach tych brali udział m.in. Karol Wojtyła, członkowie KOR, studenci i przyjaciele związani ze środowiskami opozycyjnymi^[4].

Zmarła w Krakowie, pochowana na cmentarzu Rakowickim (kwatera XIIIA-18-23)^[5].

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (8 września 1972)
• Złoty Krzyż Zasługi (22 lipca 1957)
• Medal pamiątkowy z okazji 100-lecia działalności Akademii w Krakowie (1972)
• Brązowy Medal pamiątkowy z okazji 25-lecia istnienia Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk (1978)

Źródło:^[2].