Henryk Brzezowski
 | |
 pułkownik kawalerii | |
| Data i miejsce urodzenia |
22 kwietnia 1879 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1900–1928 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
2 Pułk Ułanów Austro-Węgier |
| Stanowiska |
dowódca pułku kawalerii |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
      | |
Henryk Brzezowski (ur. 22 kwietnia 1879 w Morawskiej Ostrawie, zm. 21 października 1964 w Krakowie) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Syn Franciszka i Marii z domu Pfleger[1]. W 1900 roku ukończył z odznaczeniem Terezjańską Akademię Wojskową w Wiener Neustadt. W latach 1900–1903 był oficerem austriackiej kawalerii w 2 pułku ułanów Austro-Węgier, później instruktor na różnych kursach i w szkołach jazdy. Absolwent Reitschule i Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu. W 1913 został awansowany na rotmistrza, a w czasie Wielkiej Wojny mianowany dowódcą szwadronu w armii austriackiej, później dywizjonu jazdy. Za udział w zdobyciu Bukaresztu otrzymał Krzyż Żelazny. W 1918 awansował do stopnia majora, a później został komendantem oddziału Wyższej Szkoły Wojennej w Wiedniu.
W listopadzie 1918 roku przybył do organizującego się w miejscowości Klucze 1 pułku ułanów Ziemi Krakowskiej razem z dużą grupą żołnierzy, koni i materiału byłego c. i k. 2 pułku ułanów[2]. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W lutym 1920 stanął na czele 8 pułku ułanów, a w sierpniu tego roku objął dowództwo 7 Brygady Jazdy. 31 sierpnia 1920 dowodził brygadą w bitwie pod Komarowem. W kwietniu 1921 mianowany został dowódcą V Brygady Jazdy w Krakowie. Zimą 1921 został „wysunięty w stopniu i starszeństwie za zasługi bojowe i organizacyjne” przez Komisję generała porucznika Władysława Sikorskiego[3]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 24. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii)[4]. W 1924 objął dowództwo 5 Samodzielnej Brygady Kawalerii w Krakowie, pozostając oficerem nadetatowym 8 p.uł.[5]. Od 1 grudnia 1924 do 20 sierpnia 1925 był słuchaczem II Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Warszawie. 29 listopada 1927 został zwolniony ze stanowiska dowódcy brygady, a z dniem 31 stycznia 1928 przeniesiony w stan spoczynku[6]. W 1934 pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Katowice. Posiadał przydział mobilizacyjny do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V w Krakowie. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[7]. Mieszkał w Celestynowie, a później w Krakowie. Prowadził swoją firmę węglową w Krakowie. Założył klub jeździecki w Katowicach i był współorganizatorem budowy toru wyścigowego w tym mieście. W czasie II wojny światowej jego firma działa pod niemieckim nadzorem. Po wojnie podjął pracę w miejskim przedsiębiorstwie budowlanym w Krakowie. Potrącony przez motocykl na jednej z ulic Krakowa po kilku miesiącach zmarł 21 października 1964. Pochowany na Cmentarzu Salwatorskim (sektor SC13, rząd 1, nr grobu 48)[8].
11 listopada 1969 prezydent RP na Uchodźstwie August Zaleski awansował go pośmiertnie na generała brygady[9]
Rodzina
Był żonaty i miał dwie córki: Ritę i Ewę (ur. 28 kwietnia 1927)[10]. Rita Brzezowska-Zaleska (1925–2011) pochowana jest wraz z ojcem na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie[11].
Miał młodszego brata Ludwika – inżyniera (1890–1942), który został zamordowany 27 maja 1942 przez Niemców w Auschwitz[12].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3031 (30 czerwca 1921)[13][1]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie[14], po raz pierwszy w 1921)[15]
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1938)[16][17]
- Krzyż Komandorski Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia)[17][14]
- Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja)[14]
- Krzyż Żelazny II klasy (Cesarstwo Niemieckie)[18]
Przypisy
- 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 1.
- ↑ Śmigielski 1929 ↓, s. 5.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 lipca 1922 roku, s. 38, 51.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 153.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 83, 557, 597.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 360.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 335, 941.
- ↑ Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Henryk Brzezowski. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-07].
- ↑ Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 81.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2 – tutaj wskazano imię Henryka, ur. 5 kwietnia 1925.
- ↑ Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Rita Brzezowska Zaleska. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-07].
- ↑ GROBONET - wyszukiwarka osób pochowanych - Cmentarz parafialny Kraków Salwator [online], krakowsalwator.grobonet.com [dostęp 2026-03-31].
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 27 z 9 lipca 1921 roku, s. 1122.
- 1 2 3 Kolekcja GiO ↓, s. 2.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 lipca 1922 roku, s. 55.
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 259, poz. 612 (ISAP) „za zasługi w służbie wojskowej”.
- 1 2 Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 83.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3.
Bibliografia
- Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1934. [dostęp 2016-06-11].
- Henryk Brzezowski, Bitwa pod Komarowem. Jak ja ją widziałem.. [dostęp 2012-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-17)]., Przegląd Kawaleryjski, Nr 1 (99), Warszawa, styczeń 1934, s. 17–38.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Tadeusz Śmigielski: Zarys historii wojennej 8-go Pułku Ułanów ks. Józefa Poniatowskiego. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Henryk Brzezowski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości; I.480.66 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-31].