Henryk Kalemba
 | |
 porucznik rezerwy piechoty | |
| Data i miejsce urodzenia |
15 lipca 1899 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby | |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
       | |
Henryk Aleksander Kalemba (ur. 15 lipca 1899 w Józefowcu (niem. Josephsdorf) w pow. katowickim, zm. 13–14 kwietnia[1] 1940 w Katyniu) – porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Józefa i Franciszki z Drongów[2][3], urodzony 15 lipca 1899 w Józefowcu[4] (obecnie część miasta Katowice). Tam też ukończył szkołę powszechną[5], a następnie po odbyciu kursu, został zatrudniony jako ślusarz[3].
Uczestnik I wojny światowej[6]. 18 sierpnia 1917 został wcielony do armii niemieckiej[7] i wysłany na front zachodni[8][5]. W grudniu 1918 wrócił do niepodległej Polski i wstąpił do 7 pułku piechoty Legionów[3]. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. pod Kubliczami w rejonie Berezyny[9]. W 1920 uczestniczył w walkach pod Dyneburgiem[10]. W tym samym roku wstąpił w szeregi Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[3], gdzie został dowódcą baonu[5]. Brał udział we wszystkich trzech powstaniach śląskich[3] i aktywnie działał w akcji plebiscytowej[6][5]. 15 maja 1919 został ranny pod Chyrowem, 20 sierpnia następnego roku pod Czeladzią[11][3]. W 1922 na rynku w Katowicach marszałek Józef Piłsudski odznaczył go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[12] w uznaniu zasług wojskowych i powstańczych[13]:
W powstaniu pierwszym jako plutonowy odznaczył się w ataku na placówkę Grenschutzu i zdobył kaem. W drugim powstaniu będąc dowódcą kompanii opanował m. Józefowiec i zdobył 200 karabinów. W trzecim powstaniu, będąc dowódcą batalionu, w ataku na Zalesie-Lichinie w dniu 12 czerwca 1921 r. zdobył dwa ckm oraz dużą ilość amunicji i zadał nieprzyjacielowi duże straty[3][14].
1 listopada 1921 został mianowany na stopień podporucznika[15][3]. W 1922 przeniesiony do rezerwy z przydziałem mobilizacyjnym do 9 pułku piechoty Legionów[3]. Zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów rezerwy piechoty.
W latach 1923–1931 pracował w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach, a następnie w Śląskim Towarzystwie Eksploatacji w Katowicach[3]. Kontynuował również naukę i w 1928 zdał egzamin dojrzałości[3]. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Katowice. Posiadał przydział do 73 pułku piechoty w Katowicach[16][3]. W 1939 awansowany do stopnia porucznika rezerwy[6][3]. Od 1938 był współwłaściciel prywatnego przedsiębiorstwa[10].
W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie, m.in. pełnił funkcję komendanta oddziału Związku Powstańców Śląskich oraz prezesa Związku Podoficerów Rezerwy[6], a także był członkiem Związku Peowiaków[7].
Uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939. Po agresji ZSRR na Polskę został wzięty do niewoli sowieckiej pod Tarnopolem[17][13][3]. Według stanu z kwietnia 1940 był jeńcem obozu w Kozielsku[1][3]. Między 11 a 12 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[1] – lista wywózkowa 025/1 z 9 kwietnia 1940[10], pozycja 58[1][3]. Został zamordowany między 13 a 14 kwietnia 1940 w Katyniu[1][10][3] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[18][19]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[20][21][22], jednak Henryk Aleksander Kalemba nie został zidentyfikowany.
Życie prywatne
Był związany z Katowicami[13], gdzie mieszkał w Dębie w okresie międzywojennym[6]. W 1920 poślubił Bronisławę z Jędrusków[5][9], z którą miał córkę Józefę Janinę (ur. 4 lipca 1921)[4][10]. W 1938 zamieszkał w Białoszewie, pow. szczuczyński[3].
Awanse
- podporucznik – 1921
- porucznik – 1939
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7847 – 27 czerwca 1922[12][23][3][4]
- Krzyż Niepodległości – 9 listopada 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[24][10][3][7]
- Krzyż Walecznych[10]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – 1929[3][7]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[3][7]
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi[3][7]
- Gwiazda Górnośląska – 1925[7]
Upamiętnienie
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitana[25][26][27]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[28].
Od 2018 patron skweru w dzielnicy Dąb w Katowicach (u zbiegu ul. Dębowej i ul. Chorzowskiej)[29][15].
9 października 2019 odsłonięto w Katowicach mural, przedstawiający portret por. Henryka Kalemby, którego autorem jest Wojciech Walczyk[15].
12 grudnia 2022 w Katowicach przy ulicy Dębowej – na skwerze jego imienia – odsłonięto tablicę pamiątkową, ku czci Henryka Aleksandra Kalemby[13][6][30].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 360.
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 244 wg autorów urodził się w Katowicach.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 118.
- 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 1.
- 1 2 3 4 5 Kolekcja ↓, s. 4.
- 1 2 3 4 5 6 Porucznik Henryk Kalemba uczczony. W Katowicach odsłonięto tablicę pamiątkową [online], wKatowicach.eu [dostęp 2025-01-31].
- 1 2 3 4 5 6 7 Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 93.
- 1 2 Kapitan WP Henryk Kalemba – jeden z wielu mało znanych bohaterów, którym Rzeczpospolita zawdzięcza niepodległość (II) [online], WNET.fm, 6 czerwca 2019 [dostęp 2025-01-31].
- 1 2 3 4 5 6 7 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 244.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 909.
- 1 2 3 4 Szymon Karpe, Katowice. Odsłonięcie tablicy upamiętniającej kapitana Henryka Kalembę - powstańca śląskiego i polskiego oficera zamordowanego w Katyniu [online], Katowice Nasze Miasto, 13 grudnia 2022 [dostęp 2025-01-31].
- ↑ Kolekcja ↓, s. 10.
- 1 2 3 Powstaniec zastąpił postać z głową krowy na budynku w Dębie [online], Katowice24 [dostęp 2025-01-31].
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 37, 544.
- ↑ Tadeusz Parys - CSW2020, „CSW2020” [dostęp 2025-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2024-02-24] (pol.).
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2025-01-18] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06] (pol.).
- ↑ Henryk Aleksander Kalemba - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2025-01-31].
- ↑ M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 352 (ISAP).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 89 [dostęp 2025-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2025-01-31] (pol.).
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2025-01-02].
- ↑ Uchwała Rady Miasta Katowice w sprawie nadania placowi położonemu na terenie miasta Katowice nazwy "Skwer porucznika Henryka Kalemby" (pol.) bip.katowice.eu [dostęp 2018-12-23]
- ↑ J.S.K. Internet, W hołdzie śląskiemu kawalerowi walecznemu [online], Ogólnopolskie Stowarzyszenie Rodzina Policyjna 1939 r. [dostęp 2025-01-31].
Bibliografia
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1934. [dostęp 2016-06-11].
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Jędrzej Tucholski: Mord w Katyniu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991. ISBN 83-211-1408-3.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2026-03-21].
- Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Kalemba (Halemba) Henryk (Aleksander). [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.78-7491 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-21].