Henryk Struve

Henryk Struve

Henryk Struve na portrecie narysowanym przez Tytusa Maleszewskiego w 1876
Data i miejsce urodzenia	27 czerwca 1840 Gąsiorów[a]
Data i miejsce śmierci	16 maja 1912 Eltham
Zawód, zajęcie	filozof tłumacz
Narodowość	polska
Odznaczenia

Henryk Struve, pseudonim Florian Gąsiorowski (ur. 27 czerwca 1840 w Gąsiorowie^[1][2], zm. 16 maja 1912 w Eltham) – polski filozof, psycholog, tłumacz, estetyk, encyklopedysta.

Jego rodzicami byli pochodzący z Monachium Jerzy^[b] Struve (zm. 1886) i holenderskiej narodowości Poznanianka Eugenia de Witte^[3], mówiącą bardzo dobrze po polsku. Jerzy Struve przybył do Królestwa Polskiego^[c] i dzięki znajomości z namiestnikiem księciem Józefem Zajączkiem objął posadę w rządowej służbie leśnej; w kolejnych latach uzyskał indygenat, następnie osiadł w Gąsiorowie w guberni kaliskiej^[4].

Henryk Struve uczęszczał do gimnazjum w Warszawie i Piotrkowie, studiował w latach 1858–1863 na uniwersytetach w Tybindze, Heidelbergu, Erlangen, Gettyndze, Hall, Lipsku i Jenie. W marcu 1863 uzyskał stopień doktora filozofii na Uniwersytecie w Jenie. W lutym 1863 objął obowiązki adiunkta logiki w Szkole Głównej Warszawskiej, a w listopadzie r. 1864 mianowany został profesorem nadzwyczajnym filozofii w tejże Szkole. Z powodu zamiany Szkoły Głównej na Cesarski Uniwersytet w 1870 roku, doktoryzował się ponownie w Moskwie i w 1871 roku został profesorem zwyczajnym filozofii na Uniwersytecie Warszawskim (do 1903). W latach 1875–1894 pełnił obowiązki Prezesa Komisji egzaminacyjnej dla nauczycieli. W 1868 roku został wybrany Członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Krakowie^[5]. Od 1873 roku członek Akademii Umiejętności. W 1900 został uhonorowany godnością doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego^[6]. Był też członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1903 roku przeniósł się do Anglii. Odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu św. Stanisława, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu św. Anny i Krzyżem Komandorskim Orderu Świętego Włodzimierza^[3]

Erudyta, posiadający wszechstronne zainteresowania filozoficzne, był przez szereg lat czołowym przedstawicielem nauki polskiej. Zasłużył się raczej na polu historii oraz propagandy filozofii polskiej w kraju i zagranicą. Jako filozof eklektyk o poglądach staroświeckich, którymi rządził się też w sprawach sztuki (na tym tle głośna była jego polemika ze Stanisławem Witkiewiczem). W filozofii łączył ontologiczny idealizm z trójpoznawczym pozytywizmem.

Oprócz licznych artykułów i rozpraw (ps. Florian Gąsiorowski) w czasopismach, oddzielnie wydał m.in.:

• O istnieniu duszy i jej udziale w chorobach umysłowych (1867)^[7],
• Wykład systematyczny logiki (1871)^[8],
• Synteza dwóch światów (1876)^[9],
• Hamlet. Eine Charakter-Studie (1876),
• Życie i prace Józefa Kremera (1881)^[10],
• Estetyka barw (1886)^[11],
• Sztuka i piękno (1892),
• Wstęp krytyczny do filozofii (1896^[12], III wyd. 1903),
• Historia logiki jako teorii poznania w Polsce (1911, główne jego dzieło).

Był również encyklopedystą oraz w latach 1900–1914 członkiem komitetu redakcyjnego Encyklopedii Wychowawczej^[13] .

• Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962–1969)
• Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924–1927)
• Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934–1939)
• Elwira Kosnarewicz: Struve Henryk. W: Słownik psychologów polskich. Elwira Kosnarewicz, Teresa Rzepa, Ryszard Stachowski (red.). Poznań: Instytut Psychologii UAM, 1992, s. 181-183.
• Feliks Kierski: Podręczna encyklopedia pedagogiczna. T. I. Lwów, Warszawa: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, Wydawnictwo Książnica Polska, 1923, s. 90-91.

• Henryk Struve – publikacje dostępne cyfrowo w bibliotece Polona