Houngan

Houngan

Houngan – kapłan w religii voodoo.

Słowo „houngan” pochodzi z języka ewe lub też ze spokrewnionego z nim języka fon. Tłumaczy się je jako władca bóstwa bądź też wódz duchów[1][2]. Pojawia się też w źródłach jako oungan[3][4]. Funkcja ta zazwyczaj jest dziedziczna[5]. W takim przypadku adept jest do niej przygotowywany od wczesnej młodości[6]. Może być też jednak niejako przekazana adeptowi przez bóstwa, poprzez serię znaków wskazujących na szczególne przeznaczenie wiernego. Z drugim z tych scenariuszy wiąże się przekonanie, że niewypełnienie woli bóstw grozi chorobą lub nawet śmiercią[7]. By stać się hounganem, mężczyzna musi przejść serię rytuałów inicjacyjnych znanych jako kanzo[8]. Początkowo otrzymuje tytuł houngan su pwen i uczy się swojej profesji u boku bardziej doświadczonego towarzysza lub towarzyszki. Przekazuje się mu wówczas informacje z zakresu wróżbiarstwa, medycyny ludowej czy analizy oraz interpretacji snów[9]. W tym wstępnym, formacyjnym okresie otrzymuje także niezbędne wykształcenie teologiczne, nabywając stopniowo tak zwany konesans, duchową wiedzę oraz wgląd wypływający z tradycji voodoo[10][11]. W momencie, w którym jest w stanie dowieść już swojej dojrzałości, a także ma dostateczne rozeznanie w praktykach obrzędowych, staje się hounganem asogwe. Wtedy też, będąc już na szczycie religijnej hierarchii, otrzymuje ason, grzechotkę będącą symbolem władzy kapłańskiej[12][13].

Głównym zadaniem houngana jest pośredniczenie między loa, czyli bóstwami, a wiernymi[14][15]. Przywołuje te byty nadprzyrodzone poprzez taniec, pieśni, modlitwy, grę na bębnach, ofiary i kreślenie religijnych symboli[16]. Jest też narzędziem komunikacji ze światem duchowym. Konkretne loa mają objawiać się podczas doznawanych przez niego stanów transowych[17]. Podczas ceremonii, którym przewodniczy, odziany jest w jasne, wielobarwne szaty. Mają one symbolizować wszelkie kolory obecne na ziemi, a także odróżniać kapłana od zwykłych wiernych, najczęściej używających białej odzieży[18]. Stara się służyć społeczności, której jest częścią. Zajmuje się zatem leczeniem, pomaga w organizacji pogrzebów i chrzcin, wreszcie troszczy się o to, by wierni zachowali czystość rytualną. W razie potrzeby służy także poradami[19][7].

Odpowiedniczką houngana na Haiti jest mambo[20][21]. Nie pojawia się on już natomiast w voodoo praktykowanym w Nowym Orleanie, gdzie to wyłącznie kapłankę uznaje się za obdarzoną odpowiednią mocą duchową[22]. Zresztą nawet na Haiti kapłanki do pewnego stopnia go przyćmiewają, stanowiąc większość voodooistycznego duchowieństwa pełniącego posługę na wyspie[23].

Houngan mimo wszystko odgrywa kluczową rolę w haitańskim voodoo. Jest również głęboko osadzony w tradycji haitańskiego nacjonalizmu, w tym w walce Haitańczyków o niepodległość od Francji. Jednym z najistotniejszych wydarzeń bezpośrednio poprzedzających wybuch rewolucji haitańskiej była bowiem ceremonia odprawiona 14 lub 22 sierpnia 1791 w gęstych lasach Bois Caïman przez mambo Cécile Fatiman oraz hougana znanego jako Boukman[24][25]. Kapłan wygłosił podczas niej płomienne przemówienie, w którym wezwał swoich pobratymców do zbrojnego powstania przeciw francuskim ciemiężcom. W zrywie tym po stronie Haitańczyków stanąć miały moce nadprzyrodzone znane z religii afrykańskich, z definicji potężniejsze od fałszywego Boga białego człowieka[26].

Obecność kapłanów voodoo w krajobrazie społeczno-politycznym wyspy nie ogranicza się zresztą do rewolucyjnego etapu jej historii. Hounganem był także François Duvalier, sprawujący władzę dyktatorską prezydent Haiti w latach 1957–1971[27].

Przypisy

  1. ↑ Anderson 2015 ↓, s. 225.
  2. ↑ Desmangles 1977 ↓, s. 14.
  3. ↑ Crocker 2008 ↓, s. 3.
  4. ↑ Harvard University: Manbo. [w:] The Pluralism Project [on-line]. pluralism.org. [dostęp 2026-03-11]. (ang.).
  5. ↑ Brodwin 1996 ↓, s. 142.
  6. ↑ Vilsaint i Hall 2021 ↓.
  7. 1 2 Rhodes 2009 ↓, s. 318.
  8. ↑ Scheu 2015d ↓, s. 141.
  9. ↑ Scheu 2015a ↓, s. 176–177.
  10. ↑ Hogg 2015 ↓, s. 142.
  11. ↑ Scheu 2015a ↓, s. 177.
  12. ↑ Mazama 2009a ↓, s. 402.
  13. ↑ Scheu 2015b ↓, s. 15.
  14. ↑ Mazama 2009b ↓, s. 392.
  15. ↑ Rhodes 2009 ↓, s. 319.
  16. ↑ Anderson 1982 ↓, s. 90.
  17. ↑ Watkins 2015 ↓, s. 167.
  18. ↑ Maranise 2012 ↓, s. 3.
  19. ↑ Pfeifer 2016 ↓, s. 138.
  20. ↑ Platoff 2015 ↓, s. 6.
  21. ↑ Pfeifer 2016 ↓, s. 139.
  22. ↑ Crocker 2008 ↓, s. 52.
  23. ↑ Mazama 2009a ↓, s. 403.
  24. ↑ Pogue 2009 ↓, s. 131.
  25. ↑ Joseph 2015 ↓, s. 36.
  26. ↑ Lundy 2009 ↓, s. 691.
  27. ↑ Pezzullo 2006 ↓, s. 82.

Bibliografia

  • Mambo. W: Ama Mazama: Encyclopedia of African religion. Molefi Kete Asante, Ama Mazama (red.). Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage, 2009, s. 402–403. ISBN 978-1-4129-3636-1. (ang.).
  • Lwa. W: Ama Mazama: Encyclopedia of African religion. Molefi Kete Asante, Ama Mazama (red.). Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage, 2009, s. 392–395. ISBN 978-1-4129-3636-1. (ang.).
  • Voudou and the Haitian Revolution. W: Garvey F. Lundy: Encyclopedia of African religion. Molefi Kete Asante, Ama Mazama (red.). Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage, 2009, s. 689–691. ISBN 978-1-4129-3636-1. (ang.).
  • Lwa. W: Angela Watkins: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 166–168. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Houngan. W: Monica L. Rhodes: Encyclopedia of African religion. Molefi Kete Asante, Ama Mazama (red.). Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage, 2009, s. 318–319. ISBN 978-1-4129-3636-1. (ang.).
  • Oungan. W: Jeffrey E. Anderson: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 225–226. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Elizabeth Thomas Crocker: A trinity of beliefs and a unity of the sacred: modern Vodou practices in New Orleans. Baton Rouge, Louisiana: Louisiana State University, 2008, s. 1–107.
  • Anne M. Platoff. Drapo Vodou: Sacred Standards of Haitian Vodou. „Flag Research Quarterly”. 2 (3 i 4), s. 1, 3–23, 2015. ISSN 2334-4407. (ang.). 
  • Konesans. W: Kevin Hogg: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 142. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Kanzo. W: Patricia Scheu: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 141–142. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Bois Caiman. W: Tiffany D. Pogue: Encyclopedia of African religion. Molefi Kete Asante, Ama Mazama (red.). Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage, 2009, s. 130–132. ISBN 978-1-4129-3636-1. (ang.).
  • Boukman, Dutty. W: Celucien L. Joseph: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 35–38. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Houngan and the limits to Catholic morality. W: Paul Brodwin: Medicine and Morality in Haiti: The Contest for Healing Power. Cambridge: Cambridge University Press, 1996, s. 129–151. ISBN 978-0-511-61312-8. (ang.).
  • Michelle Anderson. Authentic Voodoo Is Synthetic. „The Drama Review: TDR”. 26 (2), s. 89–110, 1982. ISSN 1531-4715. (ang.). 
  • The Loa as Ghosts in Haitian Vodou. W: Julia Pfeifer: Ghosts – or the (Nearly) Invisible Spectral Phenomena in Literature and the Media. Maria Fleischhack, Elmar Schenkel (red.). Frankfurt am Main, Berlin, Bern, Bruxelles, New York, Oxford, Wien: Peter Lang Group AG, 2016, s. 137–145. ISBN 978-3-631-69251-6. (ang.).
  • Leslie Gerald Desmangles. African Interpretations of the Christian Cross in Vodun. „Sociological Analysis”. 38 (1), s. 13–24, 1977. ISSN 0049-1233. (ang.). 
  • The First U.S. Occupation. W: Ralph Pezzullo: Plunging into Haiti Clinton, Aristide, and the Defeat of Diplomacy. Jackson, Mississippi: University Press of Mississippi, 2006, s. 77–82. ISBN 978-1604735338. (ang.).
  • Anthony Maranise. Investigating the Syncretism of Catholicism and Voodoo in New Orleans. „The International Journal of Religion and Spirituality in Society”. 14 (3 i 4), s. 1–16, 2012. ISSN 2154-8641. (ang.). 
  • Mambo. W: Patricia Scheu: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 176–178. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Ason. W: Patricia Scheu: The Voodoo Encyclopedia Magic, Ritual, and Religion. Jeffrey E. Anderson (red.). Santa Barbara, Denver, Oxford: ABC-CLIO, 2015, s. 15–16. ISBN 978-1-61069-209-0. (ang.).
  • Houngan. W: Fequiere Vilsaint, Michael R. Hall: Historical Dictionary of Haiti. Wyd. 2. Lanham, Maryland • Toronto • Plymouth, UK: The Scarecrow Press, Inc., 2021. ISBN 978-1-5381-2753-7. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.