Hymenogaster
 Hymenogaster sublilacinus | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina |
podziemniczkowate |
| Rodzaj |
podziemniczek |
| Nazwa systematyczna | |
| Hymenogaster Vittad. Monogr. Tuberac. (Milano): 30 (1831) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Hymenogaster citrinus Vittad. 1831 | |
Hymenogaster Vittad. (podziemniczek) – rodzaj grzybów z rodziny Hymenogastraceae[1].
Charakterystyka
Liczne gatunki to grzyby podziemne (hypogeiczne). Do rodzaju Hymenogaster początkowo należało 8 gatunków, obecnie jest ich wielokrotnie więcej i rodzaj ten jest jednym z najbogatszych gatunkowo rodzajów wnętrzniaków. Typem nomenklatorycznym jest Hymenogaster citrinus. Gatunki rodzaju Hymenogaster tworzą ektomykoryzę z licznymi gatunkami drzew, głównie z rodzin brzozowate, wrzosowate, bukowate, mirtowate, sosnowate, wierzbowate i lipowate. Nie są związane z określonym gatunkiem drzewa, mogą żyć w mykoryzie z licznymi gatunkami drzew. Mykoryza ta jest korzystna również dla drzew; wspomaga je pobieraniu składników odżywczych i odgrywa ważną rolę w ochronie, przywracaniu lub odbudowie ekosystemów[2].
Przy oznaczaniu gatunków uwzględnia się takie cechy morfologiczne, jak: kolor lub przebarwienie bazydiokarpów w stanie świeżym oraz cechy bazydiospor (w tym kolor, kształt i ornamentacja)[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Rodzaj Hymenogaster utworzył Carlo Vittadini w 1831 r. Gatunkiem typowym jest Hymenogaster citrinus Vittad. 1831[1]. Polską nazwę nadał Feliks Teodorowicz w 1933 r., używał też nazwy żywotek[3]. Synonimy naukowe: Dendrogaster Bucholtz, Fechtneria Velen., Hysterogaster C.W. Dodge, Radiogaster Lloyd, Rhizopogoniella Soehner[4].
- Hymenogaster arenarius Tul. & C. Tul. 1844[5] – podziemniczek piaskowy[6]
- Hymenogaster asterigmatus Soehner 1952[7]
- Hymenogaster bucholtzii Soehner 1924[7]
- Hymenogaster bulliardii Vittad. 1831[7]
- Hymenogaster calosporus Tul. & C. Tul. 1851[7]
- Hymenogaster citrinus Vittad. 1831[5] – podziemniczek cytrynowy[6]
- Hymenogaster griseus Vittad. 1831[8] – podziemniczek szary[6]
- Hymenogaster huthii Stielow, Bratek & Hensel 2011[7]
- Hymenogaster luteus Vittad. 1831[5] – podziemniczek żółty
- Hymenogaster lycoperdineus Vittad. 1831[9][7]
- Hymenogaster megasporus Soehner 1952[5]
- Hymenogaster melasporus Soehner 1962[7]
- Hymenogaster mischosporus Soehner 1962[7]
- Hymenogaster mutabilis (Soehner) Zeller & C.W. Dodge 1934[7]
- Hymenogaster niveus Vittad. 1831[7]
- Hymenogaster olivaceus Vittad. 1831 – podziemniczek oliwkowy
- Hymenogaster populetorum Tul. & C. Tul. 1843[9][7]
- Hymenogaster pruinatus R. Hesse 1891[9] – podziemniczek oszroniony[6]
- Hymenogaster rehsteineri Bucholtz 1901[5] – podziemniczek zjełczały[6]
- Hymenogaster sulcatus R. Hesse 1891[7] – podziemniczek bruzdowanozarodnikowy[6]
- Hymenogaster tener Berk. 1844 – podziemniczek jedwabisty
- Hymenogaster thwaitesii Berk. & Broome 1846[7]
- Hymenogaster uliginosus Soehner 1924[7]
- Hymenogaster verrucosus Bucholtz 1901[7]
- Hymenogaster vulgaris Tul. & C. Tul. 1846 – podziemniczek popękany
Niektóre inne:
- Hymenogaster lycoperdineus Vittad. 1831 – podziemniczek purchawkowaty[6]
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[10]. Nazwy polskie według Władysława Wojewody[3] i Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów[6]. Wykaz gatunków według W. Wojewody i innych źródeł[5][7].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2014-02-15] (ang.).
- 1 2 Ting Li, Ning Mao, Haoyu Fu, Yuxin Zhang, Li Fan, Five New Species of the Genus Hymenogaster (Hymenogastraceae, Agaricales) from Northern China, „J Fungi (Basel)”, 10 (4), 2024, 272. doi=10.3390/jof10040272, PMID: 38667943.
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 326, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2014-02-15] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-03-04].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-12].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Tomasz Krzyszczyk, Grzyby hypogeiczne Polski. Indeks gatunków [online], Grzyby hypogeiczne Polski [dostęp 2024-12-06].
- ↑ Piotr Chachuła, Piotr Mleczko, Izabela A. Wierzbowska, Wiktoria Kędzior, Grzyby podziemne Pienińskiego Parku Narodowego nowe dane o różnorodności i rozmieszczeniu, „Fragm. Florist. Geobot. Polon.”, 27 (2), 2020, s. 359–378, DOI: 10.35535/ffgp-2020-0020 [dostęp 2024-12-05].
- 1 2 3 Według Index Fungorum takson niepewny.
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).