Identyfikacja projekcyjna

Identyfikacja projekcyjna (łac. idem - ten sam) – jeden z psychicznych mechanizmów obronnych oraz sposób komunikacji na wczesnych etapach rozwoju psychicznego gdy nie ma jeszcze rozwiniętej werbalnej formy komunikacji. Polega na nieświadomej fantazji, w ramach której innej osobie przypisane zostają pewne aspekty podmiotu. Mogą one być zarówno negatywne, nieakceptowane lub trudne jak i pozytywne. Taka fantazja wywiera realny wpływ na umysł osoby projektującej tak, że zachowuje się ona zgodnie z nią (postrzega siebie lub inne osoby w zmieniony przez projekcję sposób - jako posiadające lub pozbawione jakichś cech)^[1]. Zachowanie osoby projektującej może wywierać na odbiorcy presję przeżywania siebie i zachowywania się zgodnie z cudzą projekcją.

Koncepcja identyfikacji projekcyjnej została wprowadzona przez Melanie Klein (w 1946 opublikowała opis identyfikacji projekcyjnej) i rozwinięta przez Wilfreda Biona i Thomasa Ogdena^[2] ze szkoły teorii relacji z obiektem. Zdaniem Biona jest to zjawisko zachodzące w normalnym rozwoju i pojawiające się w psychoterapii. Bion posługuje się metaforą "pomieszczania", w której jedną z funkcji identyfikacji projekcyjnej jest komunikacja stanów psychicznych (np. rodzicowi, terapeucie) do tymczasowego "pomieszczenia" tego przeżycia a następnie "zwrócenia" go w przetrawionej, bardziej przystępnej formie. Porażka pomieszczania ma miejsce wtedy, gdy druga osoba okazuje się przytłoczona problemem lub błędnie odczytuje komunikat i reaguje w sposób zdezorganizowany. Tego typu niepowodzenia w dzieciństwie według teoretyków teorii relacji z obiektem są jednym z czynników ryzyka rozwoju osobowości psychotycznej^[2].