Instytut Spraw Obywatelskich

Fundacja Instytut Spraw Obywatelskich
Ilustracja
Państwo

 Polska

Siedziba

ul. Pomorska 40 91-408 Łódź

Rodzaj stowarzyszenia

OPP

Prezes

Rafał Witold Górski

Nr rejestru

0000191928

Data rejestracji

2 lutego 2004

brak współrzędnych
Strona internetowa

Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) – pozarządowa organizacja non-profit. Posiada spory segment publicystyczny oraz tworzy własne inicjatywy obywatelskie. Od 2020 r. organizacja wydaje „Tygodnik Spraw Obywatelskich"[1].

Działalność

Instytut Spraw Obywatelskich specjalizuje się w prowadzeniu kampanii obywatelskich, wśród których można wymienić m.in.:

  • Tiry na tory – celem inicjatywy było m.in.:
  • Wolne od GMO? Chcę wiedzieć! – celem inicjatywy było m.in.:
  • Lepszy transport – celem inicjatywy było m.in.:
    • wprowadzenie rozwiązań przyjaznych dla pieszych oraz pasażerów komunikacji publicznej i kolei,
    • zwiększanie świadomości na temat zagrożeń ze strony smogu samochodowego (PM1)[5][6].
  • Centrum KLUCZ – celem inicjatywy było m.in.:
    • wspieranie organizacji pozarządowych w ich działalności poprzez m.in. doradztwo prawne, marketingowe i księgowe,
    • tworzenie rozwiązań systemowych wzmacniających sektor pozarządowy, np. zmiany w mechanizmie 1% podatku PIT oraz wprowadzenie 1% CIT dla organizacji pożytku publicznego[7][8].
  • Centrum Wspierania Rad Pracowników – celem inicjatywy było m.in.:
    • wzmacnianie rad pracowników poprzez szkolenia i doradztwa,
    • działania na rzecz nowelizacji ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji,
    • kształtowanie kultury dialogu społecznego w zakładach pracy[9].
  • Dom to praca – celem inicjatywy było m.in.:
    • zwiększanie świadomości Polek i Polaków na temat wartości nieodpłatnej pracy domowej,
    • zmiana prawa pozwalająca dorabiać opiekunom osób niepełnosprawnych[10].
  • Kuźnia Kampanierów – celem inicjatywy było m.in.:
    • formowanie, sieciowanie i wzmacnianie społeczników, którzy prowadzą kampanie obywatelskie[11].
  • Obywatele Kontrolują – celem inicjatywy było m.in.:
    • kontrolowanie wdrażania technologii, np. wydobycia gazu łupkowego, promieniowania elektromagnetycznego,
    • monitorowanie działalności korporacji z sektora chemiczno-farmaceutycznego[12].
  • Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej – celem inicjatywy było m.in.:
    • przybliżanie mieszkańcom regionu łódzkiego zagadnień geopolityki i spraw międzynarodowych, w tym polskiej polityki zagranicznej[13][14].
  • Rewolucja energetyczna – celem inicjatywy było m.in.:
    • promowanie innowacji energetycznych opartych na lokalnych, zrównoważonych i odnawialnych źródłach energii,
    • sprzeciw wobec pozyskiwania energii elektrycznej i cieplnej ze spalania biomasy[15][16][17][18].
  • Obywatele decydują – celem inicjatywy było m.in.:
    • wzmacnianie demokracji uczestniczącej, w której obywatele decydują częściej niż raz na cztery lata (obywatelskie ustawy i uchwały, referenda, panele obywatelskie)[19][20][21].

Rada programowa

Do rady programowej ISO w 2025 należeli:

Publikacje

Publikacje wydane przez Instytut

Raporty

m.in. Polityka transportowa[23] (2008/2009); GMO – z czym to się je?[24] (2008/2009); Tiry na tory – towary na kolej[25] (2010); Kobiety pracujące w domu o sobie[26] (2011); Znakowanie żywności wolnej od GMO – propozycja dla Polski[27] (2015); Tylko jeden, a procentuje. Raport na temat mechanizmu 1% podatku dochodowego[28] (2015); Konstytucja dla obywateli[29] (2015); 10 lat rad pracowników w Polsce. Co dalej?[30] (2016); Odzyskajmy centra miast[31] (2017); Czarna księga bioenergii[32] (2019); Inicjatywa ustawodawcza obywateli[33] (2020)

Ekspertyzy

m.in. Single Transferable Vote (STV)[34] (2015); Megaustawa 5G – Czy ta Księga rzeczywiście jest Biała?[35] (2019); Rady pracowników[36] (2020); 1% podatku od firm dla organizacji pożytku publicznego[37] (2020)

Poradniki

m.in. Tiry na tory – poradnik walczących społeczności[38] (2012); Kuźnia Kampanierów – poradnik walczących społeczników[39] (2013); Obywatele Kontrolują – poradnik walczących społeczności[40] (2013); Obywatele decydują – poradnik działaczy obywatelskich[41] (2014 i 2016); Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny[42] (2014); Kuźnia Kampanierów 2 – poradnik walczących społeczników[43] (2015); Kuźnia Kampanierów 3 – poradnik walczących społeczników[44] (2019)

Książki

Nowy Ustrój – Te Same Wartości[45] (2011) Olaf Swolkień; Miasto w ruchu. Dobre praktyki w organizowaniu transportu miejskiego[46] (2008) Jacek Wesołowski; Świat według Monsanto[47] (polskie wydanie 2009) Marie-Monique Robin; Jak wygrywać kampanie – komunikacja dla zmian[48] (polskie wydanie 2012) Chris Rose.

Gazety

Aktywność Obywatelska, Peryskop (biuletyn dla Rad pracowników), Miasto w ruchu

Kontrowersje

Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) bywa krytykowany za publikacje i działania dotyczące 5G, szczepień, GMO czy pandemii COVID-19.

W analizie przeprowadzonej przez portal Dadalo w kwietniu 2025 poddano krytyce felietony Rafała Górskiego, prezesa ISO, wydawane przez organizację, za używanie technik retorycznych typowych dla teorii spiskowych[49].

Krytyka 5G

W rządowym serwisie o 5G ukazała się polemika ekspertów (m.in. Instytutu Łączności), którzy kwestionowali tezy promowane przez współpracownika ISO Pawła Wypychowskiego, w tym dotyczące rzekomej konieczności masowej wycinki drzew pod 5G i szacunków kosztów technologii; autorzy zarzucali materiałom Instytutu uproszczenia i błędy merytoryczne[50]. Jednocześnie na stronach ISO publikowano rozmowy i materiały podkreślające zasadę ostrożności i sprzeciw wobec liberalizacji norm pola elektromagnetycznego PEM w Polsce[51]. W 2025 w „Tygodniku Spraw Obywatelskich” opublikowano także wywiad z działaczką przeciw „elektrosmogowi”, przedstawiający stacje bazowe jako zagrożenie zdrowotne[52], co spotyka się z krytyką środowisk naukowych wskazujących na zgodność sieci z normami międzynarodowymi[53][54][50][55][56][57][58].

W artykule portalu Antyweb autor Jakub Szczęsny zarzucił Rafałowi Górskiemu, prezesowi ISO, że w kontekście konsultacji rządowego projektu rozporządzenia w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, użył sformułowania „maszty emitujące elektrosmog”, co zostało określone przez część komentatorów jako powielenie fake newsa[59].

Krytycy wskazują, że pojęcie „elektrosmog” jest potoczne, a nieformalnie używane do określenia promieniowania pola elektromagnetycznego (PEM), które jest promieniowaniem niejonizującym — i że dotychczas nie wykazano naukowo, by normalny poziom PEM emitowany przez maszty telekomunikacyjne powodował udokumentowane szkody zdrowotne[59][58][57][56].

Podważanie bezpieczeństwa szczepień

Na portalu ISO publikowano felietony i przedruki budzące kontrowersje w środowisku medycznym, m.in. teksty krytyczne wobec obowiązkowych szczepień oraz fragmenty książek i materiałów autorów znanych z narracji antyszczepionkowych[60][61][62]. W 2025 Instytut promował również fragmenty książki Żółwie aż do końca. Czy warto szczepić dzieci? udostępnione przez Fundację Ordo Medicus, zawierające tezy o rzekomych „oszustwach” wokół badań nad bezpieczeństwem szczepionek[63]. W innym artykule pojawiały się twierdzenia o rzekomym wywoływaniu autyzmu przez szczepionki[64]. Tezy te leżą w sprzeczności z badaniami i opiniami środowisk naukowych[65][66][67][68][69].

Krytyka GMO

W 2012 tygodnik „Polityka” zarzucił ISO prowadzenie finansowanej ze środków publicznych kampanii sprzeciwiającej się GMO „Naturalne geny” w sposób jednostronny, o charakterze propagandowym, opartym na materiałach i „ekspertach” krytykowanych przez środowiska naukowe; opisano również wydatki kampanii i zabiegi lobbingowe towarzyszące dystrybucji książek i filmów anty-GMO[70].

Pochodzenie pandemii COVID-19

W czasie pandemii COVID-19 Instytut Spraw Obywatelskich opublikował wywiad z lekarzem Zbigniewem Hałatem, którego działania i wypowiedzi wzbudzały kontrowersje w debacie publicznej[71][72]. W wywiadzie stwierdził, że wirus SARS-CoV-2 mógł być „produktem inżynierii genetycznej” i potencjalnie stanowić broń biologiczną. W tekście powoływano się na hipotezy dotyczące nietypowej budowy białka kolca i możliwego laboratoryjnego pochodzenia wirusa[73]. Tego rodzaju tezy spotkały się jednak z krytyką środowisk naukowych, wskazujących, że dostępne analizy genomu SARS-CoV-2 nie potwierdzają jego sztucznego pochodzenia, a większość badań uznaje naturalne przeniesienie wirusa ze zwierząt na ludzi za najbardziej prawdopodobne źródło pandemii[74].

Przypisy

  1. ↑ O nas [online] [dostęp 2024-02-26] (pol.).
  2. ↑ Tiry na tory [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  3. ↑ Wolters Kluwer, Powołanie Rady do spraw transportu intermodalnego. [online], OpenLEX [dostęp 2020-12-01] (pol.).
  4. ↑ Chcę wiedzieć! [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  5. ↑ Rafał Górski, Ustawa PKS-owa na pięć z minusem [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  6. ↑ INSPRO – Lepszy transport [online], lepszytransport.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  7. ↑ Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  8. ↑ Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Centrum KLUCZ [online], efs.mrpips.gov.pl (pol.).
  9. ↑ O nas [online], radypracownikow.info [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  10. ↑ Dom to praca [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  11. ↑ Kuźnia Kampanierów [online], kampanierzy.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  12. ↑ Obywatele KOntrolują [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  13. ↑ Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  14. ↑ I Forum Geopolityczne na UŁ – Uniwersytet Łódzki [online], www.unilodz.eu [dostęp 2020-12-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-17] (pol.).
  15. ↑ Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 przekazany do KE [online], www.gov.pl [dostęp 2020-12-01].
  16. ↑ MARSZ DLA KLIMATU – już w sobotę 8 grudnia [online] [dostęp 2020-12-01] (pol.).
  17. ↑ Naukowcy apelują o zrównoważone wykorzystanie biomasy leśnej w produkcji energii [online], Nauka w Polsce [dostęp 2020-12-01] (pol.).
  18. ↑ Rewolucja energetyczna [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  19. ↑ Łodzianie decydują! – Obywatele decydują [online], obywateledecyduja.pl [dostęp 2020-12-01].
  20. ↑ Obywatele decydują [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  21. ↑ Ponad 223 tys. podpisów obywateli trafi do rąk Prezydenta RP Andrzeja Dudy [online] [dostęp 2020-12-01] (pol.).
  22. ↑ Rada programowa [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
  23. ↑ Polityka transportowa [online], 2009.
  24. ↑ GMO – z czym to się je? [online], 2009.
  25. ↑ Tiry na tory – towary na kolej [online], 2010.
  26. ↑ Kobiety pracujące w domu o sobie [online], 2011.
  27. ↑ Znakowanie żywności wolnej od GMO – propozycja dla Polski [online], 2015.
  28. ↑ Tylko jeden, a procentuje. Raport na temat mechanizmu 1% podatku dochodowego [online], 2015.
  29. ↑ Konstytucja dla obywateli [online], 2015.
  30. ↑ 10 lat rad pracowników w Polsce. Co dalej? [online], 2016.
  31. ↑ Odzyskajmy centra miast [online], 2017.
  32. ↑ Czarna księga bioenergii [online], 2019.
  33. ↑ Inicjatywa ustawodawcza obywateli [online], 2020.
  34. ↑ Single Transferable Vote (STV), 2015, ISBN 978-83-936035-7-2.
  35. ↑ Megaustawa 5G – Czy ta Księga rzeczywiście jest Biała? [online], 2019.
  36. ↑ Rady pracowników [online], 2020.
  37. ↑ 1% podatku od firm dla organizacji pożytku publicznego [online], 2020.
  38. ↑ Tiry na tory – poradnik walczących społeczności [online], 2012.
  39. ↑ Kuźnia Kampanierów – poradnik walczących społeczników [online], 2013.
  40. ↑ Obywatele KOntrolują – poradnik walczących społeczności [online], 2013.
  41. ↑ Obywatele decydują – poradnik działaczy obywatelskich [online], 2016.
  42. ↑ Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny [online], 2014.
  43. ↑ Kuźnia Kampanierów 2 – poradnik walczących społeczników [online], 2015.
  44. ↑ Kuźnia Kampanierów 3 – poradnik walczących społeczników [online], 2019.
  45. ↑ Olaf Swolkień, Nowy Ustrój – Te Same Wartości [online], 2011.
  46. ↑ Jacek Wesołowski, Miasto w ruchu. Dobre praktyki w organizowaniu transportu miejskiego [online], 2008.
  47. ↑ Marie-Monique Robin, Świat według Monsanto [online], 2009.
  48. ↑ Chris Rose, Jak wygrywać kampanie – komunikacja dla zmian [online], 2012.
  49. ↑ Maciej Lesiak, Teorie spiskowe jako narracja obywatelska: analiza felietonów Rafała Górskiego z Instytutu Spraw Obywatelskich [online], Projekt Dadalo: Badanie Teorii Spiskowych, 10 kwietnia 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  50. 1 2 Michał Połzun, Rafał Pawlak, Kinga Graczyk, Agent Orange, czyli rzecz o tym jak bardzo defolianty nie będą potrzebne do rozwoju sieci 5G [online], gov.pl, 2022 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  51. ↑ Rafał Górski, Dla mnie jest najważniejsze zdrowie człowieka [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2019 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  52. ↑ Horror w cieniu masztu telefonii komórkowej T-Mobile [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  53. ↑ #PowiedzSprawdzam: Teoria spiskowa teorii spiskowej z teorii spiskowej. Tak, my też w pierwszej chwili się zdziwiliśmy [online], gov.pl, 2021 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  54. ↑ Dlaczego niszczy się maszty sieci komórkowej? Propaganda, czy proste chuligaństwo? [online], gov.pl, 2023 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  55. ↑ Andrzej Krawczyk, Mity i teorie spiskowe na temat pola elektromagnetycznego – źródła i sposoby demityzacji [online], elektrofakty.pl, 15 maja 2019 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  56. 1 2 J.E. Moulder, K.R. Foster, L.S. Erdreich, J.P. McNamee, Mobile phones, mobile phone base stations and cancer: a review, „International Journal of Radiation Biology”, 81 (3), 2005, s. 189–203, DOI: 10.1080/09553000500091097, ISSN 0955-3002, PMID: 16019928 [dostęp 2025-09-17].
  57. 1 2 Base stations and wireless technologies [online], www.who.int [dostęp 2025-09-17] (ang.).
  58. 1 2 Electromagnetic Fields and Cancer [online], cancer.gov, 3 czerwca 2022 [dostęp 2025-09-17] (ang.).
  59. 1 2 Jakub Szczęsny, Rafał Górski powiela fejka. "Maszty emitujące elektrosmog" [online], Antyweb, 14 stycznia 2022 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  60. ↑ Claus Köhnlein, Torsten Engelbrecht, T. Engelbrecht, C. Köhnlein: Wirusomania. Jak przemysł medyczny bezustannie wymyśla epidemie i czerpie z nich gigantyczne zyski [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  61. ↑ Rafał Górski, Czy jestem antyszczepionkowcem? [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2021 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  62. ↑ Olaf Swolkień, Tadzio i „moralne” korzenie szczepionkowego totalitaryzmu [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2020 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  63. ↑ Żółwie aż do końca. Czy warto szczepić dzieci? [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  64. ↑ Czy warto szczepić dzieci? Nauka i mity o szczepionkach, czyli „Żółwie aż do końca” [online] [dostęp 2025-09-17].
  65. ↑ 6 mitów na temat szczepionek [online], Po Prostu Nauka, 22 listopada 2018 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  66. ↑ 12 faktów o szczepieniach | UNICEF Polska – pomagamy dzieciom [online], https://unicef.pl/, 24 kwietnia 2018 [dostęp 2025-09-17].
  67. ↑ Vaccine Safety: Examine the Evidence [online], HealthyChildren.org, 21 listopada 2024 [dostęp 2025-09-17] (ang.).
  68. ↑ Vaccinations Are Safe: Explaining Why [online], immunize.org (ang.).
  69. ↑ Vaccines and immunization: Vaccine safety [online], who.int [dostęp 2025-09-17] (ang.).
  70. ↑ Marcin Rotkiewicz, Kto żeruje na żywności modyfikowanej genetycznie [online], polityka.pl, 2012 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
  71. ↑ Patryk Strzałkowski, „Ekspert” Konfederacji od COVID ma stronę „dziewicolog”. Na niej robione na ulicy zdjęcia nastolatek [online], Gazeta.pl, 12 stycznia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  72. ↑ Guru antyszczepionkowców „fotografuje młode dziewice”. „To był kiedyś niezły lekarz” [online], Medonet, 12 stycznia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
  73. ↑ Koronawirus – eksperyment na ludziach? [online] [dostęp 2021-01-06] (pol.).
  74. ↑ Kristian G. Andersen, Andrew Rambaut, W. Ian Lipkin, Edward C. Holmes, Robert F. Garry, The proximal origin of SARS-CoV-2, „Nature Medicine”, 26 (4), 2020, s. 450–452, DOI: 10.1038/s41591-020-0820-9, ISSN 1546-170X [dostęp 2025-09-17] (ang.).

Linki zewnętrzne