Instytut Spraw Obywatelskich
![]() | |
| Państwo | |
|---|---|
| Siedziba |
ul. Pomorska 40 91-408 Łódź |
| Rodzaj stowarzyszenia | |
| Prezes |
Rafał Witold Górski |
| Nr rejestru |
0000191928 |
| Data rejestracji |
2 lutego 2004 |
| Strona internetowa | |
Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) – pozarządowa organizacja non-profit. Posiada spory segment publicystyczny oraz tworzy własne inicjatywy obywatelskie. Od 2020 r. organizacja wydaje „Tygodnik Spraw Obywatelskich"[1].
Działalność
Instytut Spraw Obywatelskich specjalizuje się w prowadzeniu kampanii obywatelskich, wśród których można wymienić m.in.:
- Tiry na tory – celem inicjatywy było m.in.:
- działanie na rzecz przeniesienia towarów przewożonych samochodami ciężarowymi przez Polskę z dróg na kolej (tranzyt),
- wprowadzenie polityki transportowej przyjaznej ludziom i środowisku[2][3].
- Wolne od GMO? Chcę wiedzieć! – celem inicjatywy było m.in.:
- wprowadzenie zakazu stosowania glifosatu w Polsce,
- działania na rzecz bezpiecznej żywności bez GMO, antybiotyków i pestycydów[4].
- Lepszy transport – celem inicjatywy było m.in.:
- wprowadzenie rozwiązań przyjaznych dla pieszych oraz pasażerów komunikacji publicznej i kolei,
- zwiększanie świadomości na temat zagrożeń ze strony smogu samochodowego (PM1)[5][6].
- Centrum KLUCZ – celem inicjatywy było m.in.:
- wspieranie organizacji pozarządowych w ich działalności poprzez m.in. doradztwo prawne, marketingowe i księgowe,
- tworzenie rozwiązań systemowych wzmacniających sektor pozarządowy, np. zmiany w mechanizmie 1% podatku PIT oraz wprowadzenie 1% CIT dla organizacji pożytku publicznego[7][8].
- Centrum Wspierania Rad Pracowników – celem inicjatywy było m.in.:
- wzmacnianie rad pracowników poprzez szkolenia i doradztwa,
- działania na rzecz nowelizacji ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji,
- kształtowanie kultury dialogu społecznego w zakładach pracy[9].
- Dom to praca – celem inicjatywy było m.in.:
- zwiększanie świadomości Polek i Polaków na temat wartości nieodpłatnej pracy domowej,
- zmiana prawa pozwalająca dorabiać opiekunom osób niepełnosprawnych[10].
- Kuźnia Kampanierów – celem inicjatywy było m.in.:
- formowanie, sieciowanie i wzmacnianie społeczników, którzy prowadzą kampanie obywatelskie[11].
- Obywatele Kontrolują – celem inicjatywy było m.in.:
- kontrolowanie wdrażania technologii, np. wydobycia gazu łupkowego, promieniowania elektromagnetycznego,
- monitorowanie działalności korporacji z sektora chemiczno-farmaceutycznego[12].
- Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej – celem inicjatywy było m.in.:
- Rewolucja energetyczna – celem inicjatywy było m.in.:
Rada programowa
Do rady programowej ISO w 2025 należeli:
- José Bové,
- Katarzyna Lisowska,
- Bernard Margueritte,
- Zygmunt Szczęsny-Górski,
- Jacek Wesołowski,
- Andrzej Zybała[22].
Publikacje
Publikacje wydane przez Instytut
Raporty
m.in. Polityka transportowa[23] (2008/2009); GMO – z czym to się je?[24] (2008/2009); Tiry na tory – towary na kolej[25] (2010); Kobiety pracujące w domu o sobie[26] (2011); Znakowanie żywności wolnej od GMO – propozycja dla Polski[27] (2015); Tylko jeden, a procentuje. Raport na temat mechanizmu 1% podatku dochodowego[28] (2015); Konstytucja dla obywateli[29] (2015); 10 lat rad pracowników w Polsce. Co dalej?[30] (2016); Odzyskajmy centra miast[31] (2017); Czarna księga bioenergii[32] (2019); Inicjatywa ustawodawcza obywateli[33] (2020)
Ekspertyzy
m.in. Single Transferable Vote (STV)[34] (2015); Megaustawa 5G – Czy ta Księga rzeczywiście jest Biała?[35] (2019); Rady pracowników[36] (2020); 1% podatku od firm dla organizacji pożytku publicznego[37] (2020)
Poradniki
m.in. Tiry na tory – poradnik walczących społeczności[38] (2012); Kuźnia Kampanierów – poradnik walczących społeczników[39] (2013); Obywatele Kontrolują – poradnik walczących społeczności[40] (2013); Obywatele decydują – poradnik działaczy obywatelskich[41] (2014 i 2016); Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny[42] (2014); Kuźnia Kampanierów 2 – poradnik walczących społeczników[43] (2015); Kuźnia Kampanierów 3 – poradnik walczących społeczników[44] (2019)
Książki
Nowy Ustrój – Te Same Wartości[45] (2011) Olaf Swolkień; Miasto w ruchu. Dobre praktyki w organizowaniu transportu miejskiego[46] (2008) Jacek Wesołowski; Świat według Monsanto[47] (polskie wydanie 2009) Marie-Monique Robin; Jak wygrywać kampanie – komunikacja dla zmian[48] (polskie wydanie 2012) Chris Rose.
Gazety
Aktywność Obywatelska, Peryskop (biuletyn dla Rad pracowników), Miasto w ruchu
Kontrowersje
Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) bywa krytykowany za publikacje i działania dotyczące 5G, szczepień, GMO czy pandemii COVID-19.
W analizie przeprowadzonej przez portal Dadalo w kwietniu 2025 poddano krytyce felietony Rafała Górskiego, prezesa ISO, wydawane przez organizację, za używanie technik retorycznych typowych dla teorii spiskowych[49].
Krytyka 5G
W rządowym serwisie o 5G ukazała się polemika ekspertów (m.in. Instytutu Łączności), którzy kwestionowali tezy promowane przez współpracownika ISO Pawła Wypychowskiego, w tym dotyczące rzekomej konieczności masowej wycinki drzew pod 5G i szacunków kosztów technologii; autorzy zarzucali materiałom Instytutu uproszczenia i błędy merytoryczne[50]. Jednocześnie na stronach ISO publikowano rozmowy i materiały podkreślające zasadę ostrożności i sprzeciw wobec liberalizacji norm pola elektromagnetycznego PEM w Polsce[51]. W 2025 w „Tygodniku Spraw Obywatelskich” opublikowano także wywiad z działaczką przeciw „elektrosmogowi”, przedstawiający stacje bazowe jako zagrożenie zdrowotne[52], co spotyka się z krytyką środowisk naukowych wskazujących na zgodność sieci z normami międzynarodowymi[53][54][50][55][56][57][58].
W artykule portalu Antyweb autor Jakub Szczęsny zarzucił Rafałowi Górskiemu, prezesowi ISO, że w kontekście konsultacji rządowego projektu rozporządzenia w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, użył sformułowania „maszty emitujące elektrosmog”, co zostało określone przez część komentatorów jako powielenie fake newsa[59].
Krytycy wskazują, że pojęcie „elektrosmog” jest potoczne, a nieformalnie używane do określenia promieniowania pola elektromagnetycznego (PEM), które jest promieniowaniem niejonizującym — i że dotychczas nie wykazano naukowo, by normalny poziom PEM emitowany przez maszty telekomunikacyjne powodował udokumentowane szkody zdrowotne[59][58][57][56].
Podważanie bezpieczeństwa szczepień
Na portalu ISO publikowano felietony i przedruki budzące kontrowersje w środowisku medycznym, m.in. teksty krytyczne wobec obowiązkowych szczepień oraz fragmenty książek i materiałów autorów znanych z narracji antyszczepionkowych[60][61][62]. W 2025 Instytut promował również fragmenty książki Żółwie aż do końca. Czy warto szczepić dzieci? udostępnione przez Fundację Ordo Medicus, zawierające tezy o rzekomych „oszustwach” wokół badań nad bezpieczeństwem szczepionek[63]. W innym artykule pojawiały się twierdzenia o rzekomym wywoływaniu autyzmu przez szczepionki[64]. Tezy te leżą w sprzeczności z badaniami i opiniami środowisk naukowych[65][66][67][68][69].
Krytyka GMO
W 2012 tygodnik „Polityka” zarzucił ISO prowadzenie finansowanej ze środków publicznych kampanii sprzeciwiającej się GMO „Naturalne geny” w sposób jednostronny, o charakterze propagandowym, opartym na materiałach i „ekspertach” krytykowanych przez środowiska naukowe; opisano również wydatki kampanii i zabiegi lobbingowe towarzyszące dystrybucji książek i filmów anty-GMO[70].
Pochodzenie pandemii COVID-19
W czasie pandemii COVID-19 Instytut Spraw Obywatelskich opublikował wywiad z lekarzem Zbigniewem Hałatem, którego działania i wypowiedzi wzbudzały kontrowersje w debacie publicznej[71][72]. W wywiadzie stwierdził, że wirus SARS-CoV-2 mógł być „produktem inżynierii genetycznej” i potencjalnie stanowić broń biologiczną. W tekście powoływano się na hipotezy dotyczące nietypowej budowy białka kolca i możliwego laboratoryjnego pochodzenia wirusa[73]. Tego rodzaju tezy spotkały się jednak z krytyką środowisk naukowych, wskazujących, że dostępne analizy genomu SARS-CoV-2 nie potwierdzają jego sztucznego pochodzenia, a większość badań uznaje naturalne przeniesienie wirusa ze zwierząt na ludzi za najbardziej prawdopodobne źródło pandemii[74].
Przypisy
- ↑ O nas [online] [dostęp 2024-02-26] (pol.).
- ↑ Tiry na tory [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Wolters Kluwer, Powołanie Rady do spraw transportu intermodalnego. [online], OpenLEX [dostęp 2020-12-01] (pol.).
- ↑ Chcę wiedzieć! [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Rafał Górski, Ustawa PKS-owa na pięć z minusem [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ INSPRO – Lepszy transport [online], lepszytransport.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Centrum KLUCZ [online], efs.mrpips.gov.pl (pol.).
- ↑ O nas [online], radypracownikow.info [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Dom to praca [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Kuźnia Kampanierów [online], kampanierzy.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Obywatele KOntrolują [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ I Forum Geopolityczne na UŁ – Uniwersytet Łódzki [online], www.unilodz.eu [dostęp 2020-12-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-17] (pol.).
- ↑ Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 przekazany do KE [online], www.gov.pl [dostęp 2020-12-01].
- ↑ MARSZ DLA KLIMATU – już w sobotę 8 grudnia [online] [dostęp 2020-12-01] (pol.).
- ↑ Naukowcy apelują o zrównoważone wykorzystanie biomasy leśnej w produkcji energii [online], Nauka w Polsce [dostęp 2020-12-01] (pol.).
- ↑ Rewolucja energetyczna [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Łodzianie decydują! – Obywatele decydują [online], obywateledecyduja.pl [dostęp 2020-12-01].
- ↑ Obywatele decydują [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Ponad 223 tys. podpisów obywateli trafi do rąk Prezydenta RP Andrzeja Dudy [online] [dostęp 2020-12-01] (pol.).
- ↑ Rada programowa [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-19] (pol.).
- ↑ Polityka transportowa [online], 2009.
- ↑ GMO – z czym to się je? [online], 2009.
- ↑ Tiry na tory – towary na kolej [online], 2010.
- ↑ Kobiety pracujące w domu o sobie [online], 2011.
- ↑ Znakowanie żywności wolnej od GMO – propozycja dla Polski [online], 2015.
- ↑ Tylko jeden, a procentuje. Raport na temat mechanizmu 1% podatku dochodowego [online], 2015.
- ↑ Konstytucja dla obywateli [online], 2015.
- ↑ 10 lat rad pracowników w Polsce. Co dalej? [online], 2016.
- ↑ Odzyskajmy centra miast [online], 2017.
- ↑ Czarna księga bioenergii [online], 2019.
- ↑ Inicjatywa ustawodawcza obywateli [online], 2020.
- ↑ Single Transferable Vote (STV), 2015, ISBN 978-83-936035-7-2.
- ↑ Megaustawa 5G – Czy ta Księga rzeczywiście jest Biała? [online], 2019.
- ↑ Rady pracowników [online], 2020.
- ↑ 1% podatku od firm dla organizacji pożytku publicznego [online], 2020.
- ↑ Tiry na tory – poradnik walczących społeczności [online], 2012.
- ↑ Kuźnia Kampanierów – poradnik walczących społeczników [online], 2013.
- ↑ Obywatele KOntrolują – poradnik walczących społeczności [online], 2013.
- ↑ Obywatele decydują – poradnik działaczy obywatelskich [online], 2016.
- ↑ Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny [online], 2014.
- ↑ Kuźnia Kampanierów 2 – poradnik walczących społeczników [online], 2015.
- ↑ Kuźnia Kampanierów 3 – poradnik walczących społeczników [online], 2019.
- ↑ Olaf Swolkień, Nowy Ustrój – Te Same Wartości [online], 2011.
- ↑ Jacek Wesołowski, Miasto w ruchu. Dobre praktyki w organizowaniu transportu miejskiego [online], 2008.
- ↑ Marie-Monique Robin, Świat według Monsanto [online], 2009.
- ↑ Chris Rose, Jak wygrywać kampanie – komunikacja dla zmian [online], 2012.
- ↑ Maciej Lesiak, Teorie spiskowe jako narracja obywatelska: analiza felietonów Rafała Górskiego z Instytutu Spraw Obywatelskich [online], Projekt Dadalo: Badanie Teorii Spiskowych, 10 kwietnia 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- 1 2 Michał Połzun, Rafał Pawlak, Kinga Graczyk, Agent Orange, czyli rzecz o tym jak bardzo defolianty nie będą potrzebne do rozwoju sieci 5G [online], gov.pl, 2022 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Rafał Górski, Dla mnie jest najważniejsze zdrowie człowieka [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2019 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Horror w cieniu masztu telefonii komórkowej T-Mobile [online], instytutsprawobywatelskich.pl [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ #PowiedzSprawdzam: Teoria spiskowa teorii spiskowej z teorii spiskowej. Tak, my też w pierwszej chwili się zdziwiliśmy [online], gov.pl, 2021 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Dlaczego niszczy się maszty sieci komórkowej? Propaganda, czy proste chuligaństwo? [online], gov.pl, 2023 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Andrzej Krawczyk, Mity i teorie spiskowe na temat pola elektromagnetycznego – źródła i sposoby demityzacji [online], elektrofakty.pl, 15 maja 2019 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- 1 2 J.E. Moulder, K.R. Foster, L.S. Erdreich, J.P. McNamee, Mobile phones, mobile phone base stations and cancer: a review, „International Journal of Radiation Biology”, 81 (3), 2005, s. 189–203, DOI: 10.1080/09553000500091097, ISSN 0955-3002, PMID: 16019928 [dostęp 2025-09-17].
- 1 2 Base stations and wireless technologies [online], www.who.int [dostęp 2025-09-17] (ang.).
- 1 2 Electromagnetic Fields and Cancer [online], cancer.gov, 3 czerwca 2022 [dostęp 2025-09-17] (ang.).
- 1 2 Jakub Szczęsny, Rafał Górski powiela fejka. "Maszty emitujące elektrosmog" [online], Antyweb, 14 stycznia 2022 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Claus Köhnlein, Torsten Engelbrecht, T. Engelbrecht, C. Köhnlein: Wirusomania. Jak przemysł medyczny bezustannie wymyśla epidemie i czerpie z nich gigantyczne zyski [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Rafał Górski, Czy jestem antyszczepionkowcem? [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2021 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Olaf Swolkień, Tadzio i „moralne” korzenie szczepionkowego totalitaryzmu [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2020 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Żółwie aż do końca. Czy warto szczepić dzieci? [online], instytutsprawobywatelskich.pl, 2025 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Czy warto szczepić dzieci? Nauka i mity o szczepionkach, czyli „Żółwie aż do końca” [online] [dostęp 2025-09-17].
- ↑ 6 mitów na temat szczepionek [online], Po Prostu Nauka, 22 listopada 2018 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ 12 faktów o szczepieniach | UNICEF Polska – pomagamy dzieciom [online], https://unicef.pl/, 24 kwietnia 2018 [dostęp 2025-09-17].
- ↑ Vaccine Safety: Examine the Evidence [online], HealthyChildren.org, 21 listopada 2024 [dostęp 2025-09-17] (ang.).
- ↑ Vaccinations Are Safe: Explaining Why [online], immunize.org (ang.).
- ↑ Vaccines and immunization: Vaccine safety [online], who.int [dostęp 2025-09-17] (ang.).
- ↑ Marcin Rotkiewicz, Kto żeruje na żywności modyfikowanej genetycznie [online], polityka.pl, 2012 [dostęp 2025-09-17] (pol.).
- ↑ Patryk Strzałkowski, „Ekspert” Konfederacji od COVID ma stronę „dziewicolog”. Na niej robione na ulicy zdjęcia nastolatek [online], Gazeta.pl, 12 stycznia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
- ↑ Guru antyszczepionkowców „fotografuje młode dziewice”. „To był kiedyś niezły lekarz” [online], Medonet, 12 stycznia 2022 [dostęp 2022-04-23] (pol.).
- ↑ Koronawirus – eksperyment na ludziach? [online] [dostęp 2021-01-06] (pol.).
- ↑ Kristian G. Andersen, Andrew Rambaut, W. Ian Lipkin, Edward C. Holmes, Robert F. Garry, The proximal origin of SARS-CoV-2, „Nature Medicine”, 26 (4), 2020, s. 450–452, DOI: 10.1038/s41591-020-0820-9, ISSN 1546-170X [dostęp 2025-09-17] (ang.).
