Ivan Vidav

Ivan Vidav
Ilustracja
Ivan Vidav (1963)
Państwo działania

 Słowenia

Data i miejsce urodzenia

17 stycznia 1918
Triest

Data i miejsce śmierci

6 października 2015
Lublana

Profesor
Specjalność: algebra, analiza funkcjonalna, teoria równań różniczkowych
Alma Mater

Uniwersytet Lublański

Doktorat

1941 – matematyka
Uniwersytet Lublański
promotor: Josip Plemelj

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Lublański

Okres zatrudn.

1943–1986

Ivan Vidav (ur. 17 stycznia 1918 koło Triestu, zm. 6 października 2015 w Lublanie) – słoweński i jugosłowiański matematyk.

Życiorys

Urodził się 17 stycznia 1918 roku we wsi Opcine niedaleko Triestu. Choć wówczas był to teren Austro-Węgier, to niedługo później wioska znalazła się pod panowaniem Królestwa Włoch[1][2][3.1]. Był najmłodszym z czterech synów rolnika Ivana Vidava i jego żony Josipiny Sosič. Ivan miał również przyrodnią siostrę, starszą od niego o czternaście lat[1].

W 1920 roku rodzina Vidavów przeniosła się do Krčevinia w okolice Mariboru w Jugosławii[1][3.1]. W latach 1929–1937 uczęszczał do gimnazjum w Mariborze. W tym czasie jego rodzina była w trudnej sytuacji finansowej związanej ze światowym kryzysem gospodarczym. W starszych klasach udzielał korepetycji z matematyki, aby się utrzymać, a zarobione pieniądze pozwalały mu także wspierać finansowo rodzinę[1].

W 1937 roku rozpoczął studia matematyczne na Uniwersytecie Lublańskim, gdzie jego nauczycielem był Josip Plemelj[2][1]. Plemelj dostrzegł jego talent matematyczny i zachęcał go do pracy naukowej. W 1940 roku, jeszcze jako student, Vidav rozwiązał otwarty problem dotyczący równań różniczkowych, przedstawiony wcześniej przez Plemlja podczas wykładu, a Plemelj zachwycał się dojrzałością publikacji przedstawiającej rozwiązanie[1]. W 1941 roku ukończył studia i w tym samym roku uzyskał stopień doktora[2][1]. W latach 1941–1942 studiował w Rzymie[1][3.1].

Jeszcze w trakcie II wojny światowej powrócił na Uniwersytet Lublański, gdzie w 1943 roku został adiunktem, w 1949 roku profesorem nadzwyczajnym, a w 1953 roku profesorem zwyczajnym[3.1]. Formalnie przeszedł na emeryturę w 1986 roku[1][2], jednak do 2006 roku nadal publikował artykuły z dziedziny matematyki, głównie w słoweńskich czasopismach, z których część miała charakter popularnonaukowy[1].

Od 1958 roku był członkiem korespondentem Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuki (SAZU), a od 1962 roku członkiem zwyczajnym[1][3.1]. Od momentu powstania działał w Stowarzyszeniu matematyków, fizyków i astronomów Słowenii. Był również jego przewodniczącym, a na emeryturze, w 1988 roku, został jego honorowym członkiem[1]. 3 grudnia 1997 roku, na wniosek senatu wydziału matematyki i fizyki UL, otrzymał tytuł doktora honoris causa[3.1].

W swoich pracach badał równania różniczkowe, analizę funkcjonalną, algebrę, a później również teorię liczb i geometrię. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 90 publikacji naukowych, które do 1998 roku doczekały się ponad 200 cytowań[3.2]. Publikował m.in. w „Acta Mathematica”, „Comptes rendus de l'Académie des Sciences” oraz „Mathematische Zeitschrift”[1][3.2]. Jako wykładowca na UL był promotorem ponad 80 prac dyplomowych, 14 prac magisterskich oraz 16 rozpraw doktorskich[3.3].

Badał m.in. C*-algebry i ich związek z algebrami Banacha. W wyniku swoich badań sformułował kryterium pozwalające rozpoznać, które algebry Banacha są C*-algebrami. Wynik ten jest obecnie znany jako twierdzenie Vidava–Palmera. Drugi człon nazwy pochodzi od brytyjskiego matematyka Theodore'a W. Palmera, który kilkanaście lat później uogólnił to twierdzenie, usuwając część jego pierwotnych założeń[3.2][1][4].

Był również autorem podręczników, w szczególności do matematyki wyższej: Višja matematika I oraz Višja matematika II, za które otrzymał Nagrodę Prešerena i które oparł na wykładach Plemelja, swojego mentora[5][3.3]. Później wydał również trzytomowy cykl Višja matematika I–III, oparty już na własnych wykładach[3.3].

Zmarł 6 października 2015 roku w Lublanie[1]. Został pochowany na Cmentarzu Žale[6].

Odznaczenia i wyróżnienia

  • 1952 – Nagroda Prešerena za pracę Matematyka wyższa (Višja matematika), część I i II[5][3.1].
  • 1970 albo 1971 – Nagroda Kidriča za prace z zakresu zastosowania analizy funkcjonalnej w teorii transportu neutronów[2][3.1].
  • 1980 labo 1981 – Nagroda AVNOJ[2][3.1].
  • 1992 – Nagroda Republiki Słowenii za działalność naukowo-badawczą (Nagrada Republike Slovenije za znanstvenoraziskovalno delo)[2][3.1].
  • 2008 – Złoty order za zasługi (Zlati red za zasluge) za wyjątkowy wkład w rozwój nauki i edukacji w Słowenii[7][2].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ivan Vidav - Biography [online], Maths History [dostęp 2026-02-13] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Franc Forstnerič, Ivan Vidav [online], www.sazu.si [dostęp 2026-07-11] (słoweń.).
  3. Profesor Ivan Vidav — osemdesetletnik, „Obzornik za matematiko in fiziko”, 45 (1998) (1), www.obzornik.si [dostęp 2026-07-11] (słoweń.).
    1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 s. 9–10
    2. 1 2 3 s. 10–12
    3. 1 2 3 s. 12–13
  4. ↑ F.F. Bonsall, Jordan algebras spanned by Hermitian elements of a Banach algebra, „Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society”, 81 (1), 1977, s. 3–13, DOI: 10.1017/S0305004100000219, ISSN 1469-8064 [dostęp 2026-07-11] (ang.).
  5. 1 2 Nagrajenci in nagrajenke Prešernove nagrade 1947–2024, [w:] Prešernove nagrade, www.gov.si [dostęp 2026-07-11] (słoweń.).
  6. ↑ Ivan Vidav, [w:] Grave Search Žale, grobovi.zale.si [dostęp 2026-07-11] (ang.).
  7. ↑ Odlikovanci. predsednica-slo.si. [dostęp 2025-12-02]. (słoweń.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.