Izydor Pietruski
Izydor Mamert Stanisław Pietruski herbu Starykoń (ur. 13 maja 1784 we Lwowie, zm. w czerwcu 1848) – reprezentant Rządu Narodowego w Galicji, działacz polityczny, społeczny, komisarz cyrkularny[1].
Życiorys
Był synem Ignacego i Antoniny Jabłonowskiej. Jego ojciec był tajnym radcą austriackim oraz prezesem sądów szlacheckich w Lublinie i Stanisławowie i wiceprezesem trybunału apelacyjnego we Lwowie[1].
W maju 1809, kiedy wojsko Księstwa Warszawskiego zajęło Lwów, Izydor Pietruski zaczął pełnić funkcje w rządzie tymczasowym Galicji. Najpierw został oddelegowany do izby obrachunkowej, a następnie pracował jako sekretarz. Następnie pracował w administracji austriackiej. Jednak wielkiej kariery nie udało mu się osiągnąć. Doszedł tylko do stanowiska komisarza cyrkularnego. Cieszył się opinią znawcy ustawodawstwa. Zbudował pozycję wśród austriackiej administracji oraz wśród polskiego ziemiaństwa. W 1824 w randze komisarza miał ocenić stan folwarku Friderikenhof pod Lwowem. Wspólnie z drugim komisarzem Kajetanem Uruskim, a także profesorem Michałem Steckerem opracował plan zagospodarowania wspomnianego folwarku[1].
Kiedy wybuchło powstanie listopadowe Pietruski stanął na czele Komitetu Polskiego powstałego we Lwowie (grudzień 1830)[2]. Następnie wyjechał do Warszawy. Jednak w marcu 1831 Adam Jerzy Czartoryski wysłał go ponownie do Lwowa jako reprezentanta Rządu Narodowego na Galicję. 24 marca 1831 rozpoczął rozmowy z austriackim gubernatorem Galicji Augustem Longinem von Lobkowitzem. Wierzył, że Austria może pomóc Polsce. Proponował przeniesienie siedziby Rządu Narodowego, Sejmu oraz wojska do Galicji[1].
Kiedy korpus generała Dwernickiego został internowany na terenie Galicji, Pietruski dążył do uwolnienia oficerów i żołnierzy. Planował nawet zorganizowanie ucieczki generała. Jednak ten się na to nie zgodził. Niektórzy emisariusze powstańczy uważali go za agenta austriackiego i współpracownika gubernatora Lobkowitza. Pietruski odegrał znaczną rolę w zbiórce funduszy i zakupie broni, koni oraz wyposażenia dla oddziałów walczących w Królestwie Kongresowym, a także na Wołyniu i Podolu. Początkowo był przeciwny utworzeniu Komitetu Centralnego we Lwowie pod przewodnictwem Ksawerego Krasickiego. Później z nim współpracował. Przeciwdziałał zwolennikom wywołania powstania w Galicji[1].
Kiedy powstanie upadło w sejmie stanowym popierał pomysł oczynszowania chłopów. 18 września 1845 został wybrany do komisji, która miała opracować projekt reformy stosunków pańszczyźnianych w Galicji. W 1843 był członkiem komisji rewizyjnej Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie. Pełnił funkcję kuratora literackiego Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. W 1848 został członkiem Rady Narodowej Centralnej we Lwowie i wchodził w skład Wydziału Spraw Krajowych. Protestował przeciwko regulacjom stosunków pańszczyźnianych zredagowanych przez Austrię. Wielokrotnie występował w prasie zagranicznej w obronie polskiej sprawy[1].