Józef Dybowski

Józef Ksawery Dybowski (ur. 11 listopada 1812 w Stoczku na Podlasiu, zm. 14 maja 1885 w Paryżu) – żołnierz armii Królestwa Kongresowego, weteran powstania listopadowego, uczestnik Wiosny Ludów, prawnik, przedsiębiorca, działacz polskich organizacji emigracyjnych, emigrant^[1].

Był synem Ksawerego Dybowskiego i Anny Sobieskiej. Miał brata Aleksandra. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim^[1].

W 1830 rozpoczął służbę wojskową w 6 pułku piechoty liniowej jako podoficer. 10 lutego 1831 podpisał odezwę o założeniu Towarzystwa Partyzantów Polskich. W czasie powstania trafił do 4 pułku strzelców konnych jako podchorąży. 4 października 1831 awansowany na podporucznika. Był członkiem korpusu generała Dwernickiego. Bił się pod Kurowem, Ryczywołem czy Boremlem. 27 kwietnia 1831 wraz z korpusem wkroczył na teren Galicji. Na jej terenie został internowany przez Austriaków. Udało mu się uciec i wrócić do Królestwa. 5 października 1831 przeszedł granicę Królestwa z Prusami wraz z generałem Rybińskim^[1].

W lutym 1832 przybył do Francji. Władze francuskie umieściły go w zakładzie w Besançon. Francuzi uważali go za „niebezpiecznego demagoga” i objęli go policyjnym nadzorem. 17 października 1832 przystąpił do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego^[1].

Następnie wziął udział w wyprawach: frankfurckiej i sabaudzkiej. Z powodu tej drugiej został uwięziony w Genewie. W tym mieście potępił Czartoryskiego^[1].

W lipcu 1834 przybył do Londynu. W Wielkiej Brytanii otrzymywał zasiłek. W 1838 przystąpił do Zjednoczenia Emigracji Polskiej. W sierpniu 1841 wyjechał do Francji. Po przyjeździe podjął studia prawnicze w Poitiers, które ukończył 6 czerwca 1845^[1].

Od 1846 zamieszkał we francuskiej stolicy. W marcu tego roku przystąpił do aktu powstania krakowskiego. Wziął udział w wypadkach Wiosny Ludów i w kwietniu 1848 wyjechał do Wielkopolski. Został aresztowany przez Prusaków, a następnie wydalony do Francji. Zagrożony ekspulsją, zdołał anulować decyzję francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych^[1].

W 1847 poślubił Kamilę Kosiorowską, z którą miał 6 dzieci (3 synów i 3 córki). 27 stycznia 1855 otrzymał prawo do stałego pobytu dekretem nr 3673. Prowadził w Charonne pod Paryżem fabrykę impregnowanego płótna. 2 marca 1862 podpisał akt założenia Stowarzyszenia Podatkowego. Był kontrolerem w Komisji Tymczasowej tego Stowarzyszenia. Jego synem był znany podróżnik Jean Dybowski^[1].

• Bielecki Robert, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. 1, Warszawa 1995.