Józef Strug

W 1940 zaprzysiężony w Związku Walki Zbrojnej, w plutonie pchor. Mikołaja Moniuka. W 1942 przeszedł pod komendę kpt. Józefa Milerta ps. „Sęp”. Był dwukrotnie aresztowany, pierwszy raz w 1940 przez policję ukraińską, wówczas udało mu się zbiec, a drugi w 1941 przez Gestapo, został osadzony na Zamku w Lublinie, zwolniony po 5 miesiącach dzięki łapówce. Na polecenie organizacji w latach 1942–1943 służył na posterunku policji granatowej w Urszulinie, przekazując AK informacje o planowanych akcjach okupanta i ostrzegając przed konfidentami. Pod koniec 1943 odwołany z posterunku, a dla uniknięcia represji wobec rodziny upozorowano jego uprowadzenie i likwidację. Od 1944 pełnił funkcję zastępcy komendanta placówki AK w Załuczu^[2][3].

Po wkroczeniu Armii Czerwonej i utworzeniu władzy komunistycznej pozostał w konspiracji. Nie ujawnił się po rozwiązaniu AK. Organizował samoobronę przed represjami NKWD, UB i MO. 13 listopada 1944 w okolicach Babska jego oddział przeprowadził zasadzkę na grupę milicjantów i komendanta wojennego Armii Czerwonej, w wyniku której zginęło 7 milicjantów i Sowiet. W 1945 dowodził kilkudziesięcioosobowym oddziałem. Oddział ściśle współdziałał m.in. z oddziałami Leona Taraszkiewicza ps. „Jastrząb”, Edwarda Taraszkiewicza ps. „Żelazny” oraz Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”. Brał udział w spektakularnych akcjach, m.in. w rozbiciu PUBP we Włodawie^[4] i walce pod Świerszczowem^[5]. 22 kwietnia 1946 ożenił się z Salwiną Tomaszewską ps. „Ewa” łączniczką AK. Ich syn Wiesław urodził się w lutym 1947. „Ordon” był jednym z najbardziej poszukiwanych dowódców podziemia na Lubelszczyźnie. 29 lipca 1947 aresztowano żołnierza jego oddziału, Ludwika Szmydke ps. „Czarny Jurek”, który pod wpływem śledztwa ujawnił miejsce pobytu dowódcy. Następnego dnia w kolonii Sęków obława KBW i UB licząca ok. 385 żołnierzy i 15 funkcjonariuszy otoczyła 3 osobowy patrol, w którego skład wchodzili Józef Strug „Ordon”, Tadeusz Paluch „Dąb” i Zygmunt Pękała „Śmiały”. W trakcie próby przebicia się przez kordon „Ordon” został ranny, ale kontynuował walkę, ostrzeliwując się z pistoletu i raniąc dwóch żołnierzy KBW. Zginął na skraju lasu przy drodze z Sękowa. Dwaj pozostali partyzanci zdołali się przebić. Ciało Struga przewieziono do Puchaczowa, gdzie rozpoznała je żona. Zwłoki wywieziono i pochowano w nieznanym miejscu^[2][3][6].

Symboliczny pogrzeb Strugi odbył się 27 lutego 1992 w Poznaniu^[2].