Język gayo

basa Gayo
Obszar

Aceh (Indonezja)

Liczba mówiących

300 tys. (2000)

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 6b zagrożony↗
Kody języka
ISO 639-2 gay
ISO 639-3 gay
IETF gay
Glottolog gayo1244
Ethnologue gay
BPS 0010 1
WALS gay
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język gayo (basa Gayo) – język austronezyjski używany na Sumatrze w Indonezji, rozpowszechniony wśród ludu Gayo, zamieszkującego górzyste tereny w północnej części wyspy[1]. Według danych z 2000 roku posługuje się nim ok. 300 tys. osób[2].

Według Ethnologue dzieli się na cztery dialekty: deret, lut, serbejadi-lukup, lues[2]. Wszystkie odmiany są wzajemnie zrozumiałe, różnice między nimi dotyczą leksyki i cech wymowy. Dialekty serbejadi (z rejonu wsi Lukup) i lues (z rejonu wsi Belangkejeren) uchodzą za niekulturalne[3]. W powszechnym użyciu jest także język indonezyjski, który odgrywa dużą rolę w edukacji, mediach i komunikacji międzyetnicznej[4].

Został powiązany z językami batackimi oraz językami z wysp u zachodniego wybrzeża Sumatry[5][6]. Niemniej przynajmniej część podobieństw słownikowych między gayo a językami batackimi wynika z zapożyczania; pokrewieństwo tych języków jest dyskusyjne[7]. W gayo występuje też wiele zapożyczeń z aceh i malajskiego; oba te języki miały duże znaczenie historyczne[8].

W mieście Takengon, zamieszkiwanym przez różne grupy etniczne, najczęściej używanym językiem jest indonezyjski. W innych (konserwatywnych) miejscowościach gayo pozostaje preferowanym środkiem codziennej komunikacji[4].

Pierwsze informacje nt. ludu Gayo ukazały się w 1903 r.[9][10] W 1907 r. G.A.J. Hazeu wydał słownik (Gajösch-Nederlandsch woordenboek)[11], w którym znalazły się również dane nt. fonologii i morfologii[9]. Kolejne znaczące publikacje pochodzą z II poł. XX wieku[9]. Pod auspicjami Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa ukazały się słowniki: Kamus Bahasa Gayo-Indonesia (1982)[12], Kamus Bahasa Indonesia-Bahasa Gayo (dwa tomy, 1996)[13][14]. W słowniku z 1996 r. skupiono uwagę na dialekcie lut[15][16]. W latach 70. i 80. XX w. powstało szereg prac poświęconych różnym aspektom tego języka (fonologii, morfologii i składni), sporządzonych przez badaczy z Universitas Syiah Kuala[3].

Tradycyjnie nie był zapisywany, a w roli języka literackiego występował malajski (zapisywany pismem jawi)[4]. W okresie kolonialnym do użytku wprowadzono alfabet łaciński, przy czym nie istnieje ogólnie przyjęta ortografia[17]. Piśmiennictwo w języku gayo obejmuje dzieła poetyckie i gazety[2].

Przypisy

  1. ↑ Michaił Anatoljewicz Czlenow, Gajo, [w:] Walerij Aleksandrowicz Tiszkow (red.), Narody i rieligii mira: encykłopiedija, Moskwa: Bolszaja rossijskaja encykłopiedija, 1998, s. 130, ISBN 978-5-85270-155-8, OCLC 40821169 [dostęp 2025-01-26] (ros.).
  2. 1 2 3 M. Paul Lewis, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Gayo, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 19, Dallas: SIL International, 2016 [dostęp 2020-12-04] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (ang.).
  3. 1 2 Eades 2005 ↓, s. 18.
  4. 1 2 3 Eades 2005 ↓, s. 7.
  5. ↑ Eades 2005 ↓, s. 4.
  6. ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Gayo. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-10)]. (ang.).
  7. ↑ Adelaar 2024 ↓, s. 133–134.
  8. ↑ Eades 2005 ↓, s. 4, 6–7.
  9. 1 2 3 Eades 2005 ↓, s. 17.
  10. ↑ Christiaan Snouck Hurgronje, Het Gajoland en zijne bewoners. Uitgegeven op last der regeering, Batavia: Landsdrukkenj, 1903, OCLC 417603673 [dostęp 2023-06-12] (niderl.).
  11. ↑ G.A.J. Hazeu, Gajösch-Nederlandsch woordenboek met Nederlandsch-Gajösch register, Batavia: Landsdrukkerij, 1907, OCLC 9769365 (niderl.).
  12. ↑ M.J. Melalatoa, Harimurti Kridalaksana, Ahmad Banta, Asiah Abubakar Melalatoa, Abud Daud Benerselam, Kamus Bahasa Gayo-Indonesia, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1982, OCLC 65054143 [dostęp 2023-06-12] (indonez.).
  13. ↑ Thantawy R. i in. 1996a ↓.
  14. ↑ Thantawy R. i in. 1996b ↓.
  15. ↑ Thantawy R. i in. 1996a ↓, s. iv–v.
  16. ↑ Thantawy R. i in. 1996b ↓, s. vi–vii.
  17. ↑ Eades 2005 ↓, s. 43.

Bibliografia

  • K. Alexander Adelaar, Historical linguistics of the languages of Sumatra, Java, the Lesser Sunda Islands, and Moken-Moklen, [w:] K. Alexander Adelaar, Antoinette Schapper (red.), The Oxford Guide to the Malayo-Polynesian Languages of Southeast Asia, Oxford: Oxford University Press, 2024, s. 127–142, DOI: 10.1093/oso/9780198807353.003.0010, ISBN 978-0-19-880735-3, ISBN 978-0-19-253426-2, OCLC 1449546728 (ang.).
  • Domenyk Eades, A Grammar of Gayo: A Language of Aceh, Sumatra, Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University, 2005 (Pacific Linguistics 567), DOI: 10.15144/PL-567, ISBN 978-0-85883-553-5, OCLC 61689497 (ang.).
  • Thantawy R. i inni, Kamus bahasa Indonesia – bahasa Gayo, t. I, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1996, ISBN 979-459-699-X, OCLC 37241172 [dostęp 2023-06-12] (indonez.).
  • Thantawy R. i inni, Kamus bahasa Indonesia – bahasa Gayo, t. II, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1996, ISBN 979-459-700-7, OCLC 37241172 [dostęp 2023-06-12] (indonez.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.