Jan Bohomolec

Jan Bohomolec

Data i miejsce urodzenia	27 stycznia 1724 Województwo witebskie
Data i miejsce śmierci	17 lutego 1795 Warszawa
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	Towarzystwo Jezusowe

Jan Bohomolec SJ (ur. 27 stycznia 1724 na Witebszczyźnie, zm. 17 lutego 1795 w Warszawie^[1]) – polski zakonnik rzymskokatolicki jezuita, nauczyciel, matematyk, astronom, filozof i filantrop.

Pochodził z okolic Witebska. Syn starosty dworzyckiego Pawła Józefa Bohomolca i Franciszki z Cedrowskich. Miał 6 braci, w tym Piotra Tadeusza (posła na sejmy) i Franciszka (jezuitę)^[2][3].

W roku 1739 wstąpił do zakonu jezuitów. W 1742 rozpoczął w Wilnie naukę filozofii na Akademii Wileńskiej, kończąc ją w 1745^[4] otrzymaniem stopnia magistra^[5]. W 1748 podjął w Warszawie studia teologiczne, zgłębiając tę dziedzinę do 1752. Od 1754 do 1756 mieszkał w Pradze, gdzie uczęszczał na zajęcia z astronomii i matematyki na tamtejszym uniwersytecie. Później wrócił do Warszawy i wykładał w tamtejszym jezuickim Collegium Nobilium matematykę, filozofię, etykę, wymowę^[6], a także teologię. Po zakończeniu pracy akademickiej został mianowany proboszczem parafii w Skaryszewie i parafii na Pradze^[7]. Przystąpił w roku 1792 do konfederacji targowickiej, w wyniku czego stanął przed sądem. Nie został skazany, gdyż sąd uznał go za niepoczytalnego i umieścił go u bonifratrów, gdzie zmarł^[8]. Pochowany na Powązkach^[9].

Publikował prace teologiczne i astronomiczne. W tych ostatnich krytykował astrologię i wiarę w to, że pojawienie się komet zapowiada lub powoduje katastrofy i inne nieszczęścia, omawiał też katastrofy naturalne i ich przyczyny^[10], z kolei w dwutomowej rozprawie "Diabeł W Swoiey Postaci..." opisywał jako fałszywą wiarę w praktyki magiczne, przy czym obszernie omawiał nie tylko europejskie wierzenia magiczne i przesądy, ale i, na podstawie literatury, analogiczne praktyki z innych kontynentów i kultur^[11][12]. "Diabeł W Swoiey Postaci..." był na tyle popularny, że pojawiły się również jego wydania pirackie^[13]. W innych publikacjach bronił doktryn i praktyk katolickich^[14][15].

W latach 80. i 90. XVIII w. podarował znaczne sumy (3500 dukatów i 10 tys. złotych) na rzecz tworzonych przez siebie funduszy, które miały wspomagać młodzież i osoby zawierające ślub z terenu jego parafii, a także nauczycieli religii i duchownych w ubóstwie^[16], inicjował też tworzenie bibliotek wiejskich^[17].

Wydał następujące prace:

• "Odpowiedz Na Zarzuty Względem Przeznaczenia Boskiego" (wyd. 1766, wyd. w 1861), Warszawa ^[18]
• "Prognostyk Zły czy Dobry Komety Roku 1769 y 1770 albo Natura y Koniec Komet " (Warszawa 1770)^[19]
• "Diabeł W Swoiey Postaci..." (cz. 1, 1772, cz. 2, 1777), Warszawa^[20], część druga wydana także w 1789 w Supraślu jako "Puł-Diable Wenecki Albo Czarownica Poleska"^[21].

• Racki G., 2025: Bohomolec Jan. W: Parafiniuk J. (red.): Słownik biograficzny geologów polskich. Polska Akademia Umiejętności, Kraków, s. 59, 60. ISBN 978-83-7676-381-1.