Jan Jagmin-Sadowski

Jan Sadowski
Stefan Jagmin
Ilustracja
Generał Jan Jagmin Sadowski
generał brygady generał brygady
Pełne imię i nazwisko

Jan Andrzej Sadowski

Data i miejsce urodzenia

24 czerwca 1895
Grójec

Data i miejsce śmierci

5 października 1977
Warszawa

Przebieg służby
Lata służby

1914–1946

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne

Jednostki

Grupa Operacyjna „Śląsk”

Stanowiska

dowódca grupy opercyjnej

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP, nadany trzykrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Odznaka „Za wierną służbę”
Święto Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Katowicach (12 maja 1939). Wojewoda Michał Grażyński i gen. Jan Jagmin-Sadowski na trybunie honorowej przyjmują defiladę.
Jagmin-Sadowski czwarty od prawej w towarzystwie polskich oficerów ogląda czeski lekki schron po zajęciu Zaolzia w 1938
Grób Jana Jagmina-Sadowskiego na cmentarzu Bródnowskim

Jan Andrzej Sadowski[a] (także Jagmin-Sadowski[3]), ps. „Stefan Jagmin” (ur. 24 czerwca 1895 w Grójcu, zm. 5 października 1977 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari IV i V klasy.

Życiorys

Był synem Andrzeja (zm. 1907), inspektora ubezpieczeń, i Kamilli Magdaleny Ladachowskiej (zm. 1942), nauczycielki[4][3]. Był starszym bratem Stanisława (1897–1969), pułkownika dyplomowanego piechoty Wojska Polskiego. Wychowywał się w Tomaszowie Mazowieckim pod opieką stryja Kazimierza Sadłowskiego, pedagoga, społecznika, malarza. Jego ojciec pochodził z rodziny Sadłowskich. Zapis nazwiska rodowego bez litery Ł był spowodowany pomyłką urzędnika stanu cywilnego[3]. W Tomaszowie tworzył nielegalne struktury harcerskie. W Tomaszowie ukończył Szkołę Handlową i zdał maturę. W latach 1912–1914 studiował na Wydziale Budowy Maszyn Szkoły Politechnicznej we Lwowie, gdzie zetknął się z konspiracją niepodległościową. Należał do PPS – Frakcja Rewolucyjna, Polskich Drużyn Strzeleckich i Polowych Drużyn Sokolich[5]. Ukończył szkołę podoficerską i oficerską Polowych Drużyn Sokolich. Wtedy też zaczął używać pseudonimu „Jagmin”, który potem był stale uzupełnieniem jego rodowego nazwiska.

14 września 1914 wstąpił ochotniczo do Legionów Polskich[6]. Początkowo pełnił służbę w I batalionie majora Albina Fleszara[7]. 11 listopada 1914 został przeniesiony do IV batalionu 5 pułku piechoty[8], w którym jako podoficer pełnił funkcję komendanta plutonu[9]. Wziął udział w bitwie pod Krzywopłotami[10] (17–23 listopada 1914) i Łowczówkiem (22–25 grudnia 1914)[11]. 5 marca 1915 został mianowany chorążym[12]. Walczył m.in. nad Nidą (do 11 maja 1915), pod Konarami oraz Józefowem[13]. 3 sierpnia 1915 został ranny pod Majdanem Krasienińskim[14]. 28 kwietnia 1916 awansował na podporucznika[12]. 8 lipca 1916 został komendantem kompanii[15]. W 1916, w składzie I Brygady Legionów, pod wodzą Józefa Piłsudskiego bił się z Rosjanami w krwawej bitwie pod Kostiuchnówką. 1 listopada 1916 awansował na porucznika[12]. 1 maja 1917 został komendantem kompanii 3 Kursu Wyszkolenia w Zegrzu, a 26 czerwca komendantem 8 kompanii 5 pułku piechoty[15]. Po kryzysie przysięgowym, od 22 lipca 1917 do 1 sierpnia 1918 był internowany w obozie w Beniaminowie[16].

14 października 1918 został przyjęty do Polskiej Siły Zbrojnej i przydzielony do Szkole Podchorążych w Warszawie[17]. Został dowódcą klasy 10. („G”)[18]. 1 listopada tego roku wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego[19]. 1 kwietnia 1919 został przydzielony do Obozu Szkół Podoficerskich w Dęblinie na stanowisko dowódcy III batalionu[17]. 15 czerwca 1919 został odkomenderowany na I kurs Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego w Warszawie[17][20]. Kurs ukończył jako prymus i 4 grudnia 1919 został zaliczony do korpusu oficerów Sztabu Generalnego[21]. 15 listopada 1919 został skierowany na dwuletnie studia do paryskiej Wyższej Szkoły Wojennej (franc. École Supérieure de Guerre)[17][22][23]. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[22]. 18 sierpnia 1920 został odkomenderowany do kraju, gdzie pełnił obowiązki szefa sztabu 3 Dywizji Legionów[24]. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, podczas której wyróżnił się 24 września 1920 w bitwie o Brzostowicę[25], gdzie dowodził 9 pułkiem piechoty Legionów[26]. 1 grudnia 1920 wrócił do Paryża w celu ukończenia studiów[27]. Od 10 sierpnia 1921 do marca 1922 odbył staż w armii francuskiej (miesiąc w pułku piechoty, miesiąc w Cours de Perfech. d'Infanterie w obozie Marely oraz trzy i pół miesiąca w sztabie 30 Korpusu w Nancy)[28]. Za wykazanie „wybitnego męstwa i brawury” w czasie walki z bolszewikami[26], 17 maja 1921 otrzymał krzyż „Virtuti Militari” V klasy[29].

4 marca 1922, po powrocie do kraju, został przydzielony do Oddziału I Sztabu Generalnego na stanowisko kierownika referatu[27]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 128. lokatą w korpusie oficerów piechoty[30]. W październiku 1922 został przesunięty w Oddziale I SG na stanowisko szefa Wydziału Mobilizacyjnego. 31 marca 1924 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1923 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty[31]. Z dniem 6 marca 1925 został przeniesiony do 11 pułku piechoty w Tarnowskich Górach na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[32][33]. W maju 1926 został przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej na stanowisko asystenta z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Biura Ścisłej Rady Wojennej, do 31 października tego roku[34]. W listopadzie 1926 został przydzielony do Oddziału III Sztabu Generalnego na stanowisko szefa wydziału[35]. 23 grudnia 1927 roku został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z pozostawieniem na dotychczas zajmowanym stanowisku[36]. W styczniu 1928 został przeniesiony do 15 pułku piechoty w Dęblinie na stanowisko dowódcy pułku[37]. 11 lutego 1928 objął dowództwo pułku[38]. 1 stycznia 1929 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika z dniem 1 stycznia 1929 i 3. lokatą w korpusie oficerów piechoty[39]. W 1931 przeniesiony został do 23 Dywizji Piechoty w Katowicach na stanowisko II, a następnie I dowódcy piechoty dywizyjnej. 18 lipca 1936 wyznaczony został na stanowisko tej dywizji[40]. Odpowiadał między innymi za budowę fortyfikacji Obszaru Warownego „Śląsk”. Na stopień generała brygady został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 13. lokatą w korpusie generałów[41].

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził Grupą Operacyjną „Śląsk”, w składzie Armii „Kraków”. Przygotował linię obrony ciągłej od Świerklańca do Rybnika i Żor, wzmocnioną obsadzeniem 23 Górnośląską Dywizją Piechoty i 55 Dywizją Piechoty, Grupą Forteczną Obszaru Warownego „Katowice”, 95 Dywizjonem Artylerii Ciężkiej i grupą artylerii przeciwlotniczej. Całość ubezpieczała eskadra lotnicza i pociąg pancerny. W odwodzie pozostała kompania tankietek TK.

Oddziały Jagmina zaangażowały się w ciężkie walki z Niemcami (bój opóźniający), niejednokrotnie miejscami przechodząc do działań zaczepnych. Najbardziej krwawe walki stoczyła 55 DP, gdzie pod Mikołowem i Wyrami, zadała poważne straty 8 i 28 Dywizji niemieckiej. Jednak wskutek przełamania przez wroga frontu pod Częstochową i Pszczyną, a następnie wobec zbliżającej się groźby oskrzydlenia grupa wycofała się za Przemszę, w ramach ogólnego manewru odwrotowego Armii. Po opuszczeniu wschodniego Górnego Śląska Grupę Operacyjną przemianowano na GO „Jagmin”. Brała udział w dalszych działaniach Armii „Kraków”. 10 września wbrew rozkazom gen. Szylinga o porzuceniu dział u przepraw przez Wisłę podjął decyzję o przerzuceniu ciężkiego sprzętu przez wybudowany naprędce przez 23 Batalion Saperów (w ciągu 9 godzin 11 września) 345–metrowy most saperski pod Baranowem. 17 i 20 września 1939, okrążona przez Niemców pod Tomaszowem Lubelskim Grupa Operacyjna generała uległa rozbiciu, a on sam dostał się do niewoli. Przez pięć lat był jeńcem w Oflagu VII A Murnau. Po jego wyzwoleniu przez aliantów w 1945, wstąpił do PSZ. 29 marca 1947 wrócił do Polski, gdzie natychmiast został przez władze komunistyczne przeniesiony w stan spoczynku.

W proteście przeciw odznaczeniu przez władze PRL (nadany w 1974, udekorowany w Warszawie 22 lipca 1974, order odebrany w 1990) radzieckiego przywódcy Leonida Breżniewa Orderem Virtuti Militari I klasy zorganizował w 1976 uroczystość złożenia na Jasnej Górze orderów Virtuti Militari przez żyjących jeszcze przedwojennych dowódców wojskowych. Był autorem m.in. prac Działania Grupy Operacyjnej „Śląsk” 1-3 września 1939 r. i „Przygotowanie Centralnego Rejonu Przemysłowego Śląska do obrony w okresie międzywojennym”.

Zmarł 5 października 1977 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 11A-3-5)[42][3].

Życie prywatne

3 marca 1924 ożenił się z Bronisławą Sikorską[43]. 18 września 1935 ożenił się po raz drugi z Jagną Marią Popiołek (ur. 3 grudnia 1913), z którą miał syna Andrzeja Jana (ur. 7 marca 1938)[44], doktora inżyniera budownictwa[3]. Po II wojnie światowej Jagna Maria Sadowska była właścicielką firmy „Marago” kawiarni i palarni kawy w Katowicach.

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

18 lipca 2025 minister obrony narodowej nadał 34 Dywizjonowi Rakietowemu Obrony Powietrznej w Bytomiu imię gen. bryg. Jana Andrzeja Jagmin-Sadowskiego[59].

Uwagi

  1. ↑ Do 1 czerwca 1935 w ewidencji Wojska Polskiego figurował jako „Jan III Sadowski”, w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko[1]. 1 czerwca 1935 ogłoszono sprostowanie imion płk. dypl. Jana III Sadowskiego z „Jan III” na „Jan Andrzej”[2].

Przypisy

  1. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 8, 299, 400.
  2. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935, s. 60.
  3. 1 2 3 4 5 6 Cieplewicz 1993 ↓, s. 306–308.
  4. ↑ Kolekcja ↓, s. 20.
  5. 1 2 3 4 5 Kolekcja ↓, s. 4.
  6. ↑ Kolekcja ↓, s. 4, 8, 15, 19.
  7. ↑ Kolekcja ↓, s. 8, 19.
  8. ↑ Kolekcja ↓, s. 13.
  9. ↑ Kolekcja ↓, s. 8, 38.
  10. ↑ Kolekcja ↓, s. 19.
  11. 1 2 Kolekcja ↓, s. 40.
  12. 1 2 3 Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 11.
  13. ↑ Kolekcja ↓, s. 19, 91.
  14. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 7, 15.
  15. 1 2 Kolekcja ↓, s. 38.
  16. ↑ Kolekcja ↓, s. 15, 33, 38.
  17. 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 21.
  18. ↑ Lenkiewicz, Sujkowski i Zieliński 1930 ↓, s. 304, 384.
  19. ↑ Kolekcja ↓, s. 5, 124.
  20. ↑ Wszendyrówny 2017 ↓, s. 131.
  21. ↑ Wszendyrówny 2017 ↓, s. 138.
  22. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 lipca 1920, s. 597.
  23. ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 8.
  24. ↑ Kolekcja ↓, s. 21, 34.
  25. ↑ Kolekcja ↓, s. 11.
  26. 1 2 Kolekcja ↓, s. 5.
  27. 1 2 Kolekcja ↓, s. 22.
  28. ↑ Kolekcja ↓, s. 16.
  29. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921, s. 990.
  30. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 29.
  31. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924, s. 167.
  32. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 6 marca 1925 roku, s. 132.
  33. ↑ Lista oficerów SG 1925 ↓, s. 6.
  34. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 6 maja 1926, s. 143.
  35. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 51 z 30 listopada 1926, s. 420.
  36. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927. Dodatek Nr 1, s. 2.
  37. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928, s. 25.
  38. ↑ Kolekcja ↓, s. 23.
  39. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929 roku, s. 1.
  40. ↑ Kolekcja ↓, s. 14.
  41. ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 524.
  42. ↑ Cmentarze Bródzieńskie [online], brodnowski.grobonet.com [dostęp 2023-03-11].
  43. ↑ Kolekcja ↓, s. 20, 22.
  44. ↑ Kolekcja ↓, s. 121, 122.
  45. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 5.
  46. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 87, poz. 137 (ISAP)
  47. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 11 listopada 1931, s. 361.
  48. ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631.
  49. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 402.
  50. ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 438.
  51. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 14 maja 1925, s. 254.
  52. ↑ M.P. z 1936 r. Nr 66, poz. 131 (ISAP)
  53. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1936, s. 2.
  54. ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 595 (ISAP)
  55. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938, s. 31.
  56. 1 2 Kolekcja ↓, s. 4, 23.
  57. ↑ Kolekcja ↓, s. 15, 20, 40.
  58. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928, s. 120.
  59. ↑ Decyzja Nr 100/MON ministra obrony narodowej z dnia 18 lipca 2025 r. w sprawie nadania imienia patrona 34. Śląskiemu Dywizjonowi Rakietowemu Obrony Powietrznej. [w:] Dziennik Urzędowy MON z 21 lipca 2025, poz. 122 [on-line]. Ministerstwo Obrony Narodowej. [dostęp 2025-08-11].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.