Jan MacDonald

Jan Alfred MacDonald, również Jan Mac-Donald, Iwan MacDonald (ros. Иван-Альфред Георгиевич Макдональд, ur. 1850 w Radomsku, zm. 29 czerwca?/12 lipca 1906 w Warszawie[1]) – inżynier wojskowy, generał lejtnant armii rosyjskiej, budowniczy portu wojennego w Lipawie.

Pochodzenie i rodzina

Jan MacDonald urodził się w polskiej rodzinie pochodzenia szkockiego. Jego dziadek, inżynier John MacDonald[a] przybył ze Szkocji na zaproszenie ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego, który w 1804 powierzył mu budowę i zarząd fabryki maszyn rolniczych oraz browaru w Zwierzyńcu[2]; John MacDonald zwierzyniecką fabryką zarządzał aż do swej śmierci w 1837 roku[3].

Ojciec, Eneasz Jerzy MacDonald (1813-1885) był farmaceutą, praktykę zawodową rozpoczął w Radomsku, w aptece swojego przyszłego teścia, Feliksa Soczołowskiego (zm. 1880)[4]. Eneasz MacDonald był społecznikiem, badał obyczaje chłopów kurpiowskich i litewskich, podczas powstania 1863 ukrywał też powstańców[5].

Matka, Pelagia z Soczołowskich[3], miała trójkę rodzeństwa: braci Kazimierza (1835-1908), farmaceutę, społecznika działającego w Radomsku[4] i Juliana (1841-1863), studenta medycyny[4][b], powstańca styczniowego, poległego w bitwie pod Radziwiłłowem[6] oraz siostrę Marię (ur. 1863)[4].

Jan MacDonald miał młodszego brata Piotra oraz trzy siostry: Cecylię (primo voto Mrozowska, secundo voto Gawrońska, zm. 1926), Annę i Stanisławę[3].

Życiorys i służba wojskowa

Po ślubie z Pelagią Eneasz MacDonald otworzył własną aptekę w Błaszkach, w guberni kaliskiej[3].

Ich syn, Jan w 1864 ukończył Gimnazjum Filologiczne w Kaliszu[7], a jeszcze w tym samym roku MacDonaldowie przenieśli się do Warszawy. Na tamtejszym uniwersytecie Jan MacDonald ukończył studia matematyczne[3].

Po studiach wyjechał do stolicy Imperium Rosyjskiego, do Petersburga, tam kontynuował naukę w Konstantynowskiej Szkole Wojskowej i w 1872 w stopniu podporucznika podjął służbę w 10 Pułku Grenadierów[1]. W 1875 jako oficer saperów został przeniesiony do 1. Batalionu Saperów, a następnie wstąpił do Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej, którą ukończył w 1878 z wyróżnieniem[c], otrzymując dodatkowo stopień inżyniera wojskowego (ros. военный инженер).

Po ukończeniu Akademii Inżynieryjnej Jan MacDonald swoją wojskową służbę związał z budownictwem morskim, przy czym w pierwszych latach służył m.in. w portach Kronsztadu i Petersburga, a później na stanowisku wykładowcy w macierzystej Akademii (1887-1890)[1].

Jeszcze w 1887 MacDonald, już w stopniu inżyniera-pułkownika rozpoczął prace przygotowawcze i projektowe nad budową nowego, wojennego portu, który miał powstać w nadbałtyckiej Lipawie (obecnie Łotwa), a w 1890 został mianowany budowniczym tego portu[3][1].

W trakcie swojej służby kilkakrotnie wyjeżdżał na zagraniczne inspekcje obiektów portowych, a w styczniu 1900 roku został wysłany do Port Arthur, jako doradca komitetu opracowującego plany tamtejszego portu i twierdzy[1], proponując budowę drugiego wyjścia z portu do zatoki Gołębi (Pigeon Bay), co jednak nie zostało to zrealizowane[3].

Budową portu wojennego w Lipawie MacDonald zajmował się przez prawie 20 lat, w tym czasie aktywnie też uczestniczył w życiu społecznym miasta, np. w 1902 został wybrany rady miejskiej, pełnił również funkcję wiceprzewodniczącego miejscowego zarządu Czerwonego Krzyża oraz prezesa lipawskiego oddziału Cesarsko-Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego. Jednocześnie, otrzymał awans na stopień generała-majora (1895), a później na generała-lejtnanta[3].

Według autorów rosyjskiej Encyklopedii Wojskowej Sytina budowa portu wojennego w Lipawie, począwszy od sztucznych basenów, kanału z licznymi molami i dokami, po drogi, sieć wodociągową i cały kompleks budynków, świadczyła o niezwykłych umiejętnościach organizacyjnych MacDonalda, który też wyróżniał się intensywną etyką pracy, skrupulatną precyzją oraz stanowczością i wytrwałością[1].

Generał MacDonald, chorując na cukrzycę, wyjechał na leczenie do Warszawy, jednak zmarł tam na zapalenie płuc, w wieku 56 lat[1]. Został pochowany w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach.

Uwagi

  1. ↑ W polskich publikacjach i źródłach stosowana jest również pisownia nazwiska Mac-Donald.
  2. ↑ Głuszko mylnie nazywa Juliana lekarzem (por. zawiadomienie o nabożeństwie żałobnym "za duszę ś.p. Juliana Soczołowskiego, ucznia Akademii Medycznej Warszawskiej, poległego w Radziwiłowie w dniu 1 lipca 1863").
  3. ↑ Głuszko mylnie podaje 1872 jako rok ukończenia przez MacDonalda Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej, pomijając jego pobyt w Konstantynowskiej Szkole Wojskowej.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Sytin 1914 ↓, s. 134.
  2. ↑ Piotr Mazur: Zwierzyniec. Budynek główny browaru. zabytek.pl, 2023-11-03. [dostęp 2026-08-24]. (pol.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Głuszko 2016 ↓.
  4. 1 2 3 4 Muzeum Regionalne w Radomsku ↓.
  5. ↑ red.: Streszczenia referatów wygłoszonych w trakcie XXVII Sympozjum Historii Farmacji. Aptekarz Polski. Archiwum, 2018-06-02. [dostęp 2026-08-22]. (pol.).
  6. ↑ Julian Soczołowski. Genealogia Polaków. Katalog Powstańców Styczniowych. [dostęp 2026-08-22]. (pol.).
  7. ↑ Polanowski 1993 ↓, s. 160.

Linki zewnętrzne

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.