Jan Mikołaj Kossowski
 | |
 rotmistrz | |
| Data i miejsce urodzenia |
5 grudnia 1888 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
13 lub 14 kwietnia 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1905–1921, 1939–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
      | |
Jan Mikołaj Kossowski (ur. 5 grudnia 1888 w Wąwolnicy, zm. 13 lub 14 kwietnia 1940 w Katyniu) – rotmistrz Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się 5 grudnia 1888 w Wąwolnicy, w ówczesnym powiecie nowoaleksandryjskim guberni lubelskiej, w rodzinie Karola i Michaliny z Dobraczyńskich[1][2][3]. Ukończył szkoły w Zwierzyńcu i Petersburgu[3]. W latach 1905–1917 w armii rosyjskiej[3]. Ukończył szkołę podchorążych w Petersburgu, przydzielony do Izmaiłowskiego Pułku Lejb Gwardii[3]. 11 lipca 1914 został zmobilizowany do 71 bielowskiego pułku piechoty w Puławach i wysłany na front[4]. Był trzykrotnie ranny[5]. W 1918 wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji generała Józefa Dowbora-Muśnickiego[3]. Służył w 6. szwadronie 2 pułku ułanów[4].
W czasie wojny z Ukraińcami walczył w szeregach 3 pułku ułanów[3] (30 grudnia 1918 przemianowanego na 7 pułk ułanów) na stanowisku dowódcy plutonu karabinów maszynowych. Wyróżnił się 16 stycznia 1919 w czasie wypadu na Żółkiew, w czasie którego został ciężko ranny w brzuch i rękę[6]. W 1920, w czasie wojny z bolszewikami walczył w 201 ochotniczym pułku szwoleżerów jako dowódca szwadronu karabinów maszynowych[3]. Za bohaterstwo w boju został odznaczony orderem „Virtuti Militari” V klasy[7][8], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.[9][10]:
Ppor. Jan Kossowski, dowódca szwadronu kaemów w bitwie pod Żurawinkiem, gdy I i III szwadron ruszyły do szarży na bolszewików, z własnej inicjatywy wyjechał z plutonem kaemów i prosił o pozwolenie wspomagania w szarży szwadronów ogniem kaemów. Natychmiast wysłany za szarżującymi szwadronami wyjechał na górkę, gdzie ostrzeliwał flankowym ogniem piechotę bolszewicką zmuszając ją do walki i tym sposobem ułatwiając maszerującym szwadronom walkę z trzema szwadronami Kozaków, których udało się odeprzeć, zmusić do ucieczki, a część wziąć do niewoli. W wypadzie na Korosteń ppor. Kossowski otrzymał rozkaz obsadzenia dwoma plutonami kaemów wsi Nowaki i ostrzeliwania wychodzących z Korostenia bolszewików, których zmusił do wycofania[3].
28 lutego 1921 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu porucznika, w kawalerii, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[11]. 23 października 1921 został przeniesiony do rezerwy[12][5]. Posiadał przydział w rezerwie do 3 pułku szwoleżerów[13][14][15]. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 180. lokatą w korpusie oficerów rezerwy jazdy[16][17].
Po zwolnieniu z wojska wrócił do rodzinnej miejscowości[4]. Od 1923 do 31 sierpnia 1928 był funkcjonariuszem Straży Celnej w Grajewie[4][18]. 15 października 1929 rozpoczął służbę w Straży Więziennej w stopniu aspiranta w więzieniu w Lublinie[4], a po 24 czerwca 1933 w Zamościu[3]. Po przejściu w 1935 na emeryturę[5] był prezesem Ochotniczej Straży Pożarnej w Wąwolnicy[3].
W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lublin Miasto. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr II. Był wówczas w grupie oficerów „powyżej 40 roku życia”[19]. Z dniem 31 grudnia 1938 został przeniesiony do pospolitego ruszenia, pozostając w ewidencji Komendy Rejonu Uzupełnień Puławy[20].
W czasie kampanii wrześniowej 1939 zmobilizowany do taborów 18 Dywizji Piechoty. Uczestniczył w walkach pod Solcem nad Wisłą i Chełmem Lubelskim[5]. Po agresji ZSRR na Polskę wzięty do niewoli sowieckiej w miejscowości Werba pod Włodzimierzem Wołyńskim[3][5], osadzony w więzieniu kijowskim, a potem w obozie jenieckim w Kozielsku[20][3][5]. 11 lub 12 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[20] – lista wywózkowa 022/2 z 9 kwietnia 1940, pozycja 62[20][3] (teczka personalna 3956)[21]. 13 lub 14 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu[20][12][3] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[22][23]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[24][25]. W 1943 został zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców[26], pod numerem 1388[27][28][12][20][21] – dosł. opisany jako Kosowski Jan Nikolaj[27]. Przy jego szczątkach znaleziono książkę oficerską, legitymację nadania Krzyża Virtuti Militari oraz wstążkę tegoż krzyża[29][30]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01388[29].
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[31][32][33]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Jan Mikołaj Kossowski był żonaty z Teodozją z Sienkowskich, z którą miał ośmioro dzieci[21]: Janinę (ur. 1920), Bogumiła (ur. 1922), Zdzisława (ur. 1924), Dobrosława (ur. 1926), Wojciecha (ur. 1928), Macieja (ur. 1931), Bartłomieja (ur. 1935) i Marię Magdalenę Blombergową (ur. 1936)[34].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2738 – 1921[7][21][3][1][5]
- Krzyż Walecznych dwukrotnie[35][21][3][5]
- Srebrny Krzyż Zasługi[12][21][3]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[35][21][3]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[35][3]
- Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką[35]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 290, tu 6 grudnia 1888.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 145.
- 1 2 3 4 5 Kolekcja ↓, s. 4.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Polak (red.) 1991 ↓, s. 74.
- ↑ Laudyn 1931 ↓, s. 8.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922, s. 8.
- ↑ Gruszecki 1929 ↓, s. 30.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
- ↑ Jan Mikołaj Kossowski - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2026-05-21].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921 roku, s. 383, tu podano, że urodził się 29 listopada 1888.
- 1 2 3 4 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 290.
- ↑ Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 134, tu podano, że urodził się 29 listopada 1888.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 600.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 541.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 697.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 619.
- ↑ Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 145, tu podano, że w latach 1926–1928 był funkcjonariuszem Straży Celnej w Zalesiu i Rajgrodzie.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 118, 863.
- 1 2 3 4 5 6 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 414.
- 1 2 3 4 5 6 7 Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 86.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2026-05-20].
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2026-05-20].
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2026-05-20].
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2026-05-20] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06].
- 1 2 Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 204 [dostęp 2026-05-20] (niem.).
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2026-05-20].
- 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 163, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2026-05-21].
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (49 (335)), pbc.uw.edu.pl, 4 grudnia 1948, s. 4 [dostęp 2026-05-21].
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 68 [dostęp 2026-05-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27].
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2026-05-20] (pol.).
- ↑ Joanna Leszczyńska, Matura to nie bzdura. Wspomnienia [online], Dziennik Łódzki, 13 maja 2013 [dostęp 2022-04-02] (pol.).
- 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 3.
Bibliografia
- Kossowski Jan Mikołaj. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.42-3257 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-12-23].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
- Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów Kozielskiego Obozu NKWD rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Emil Gruszecki: Zarys historii wojennej 3–go pułku Szwoleżerów Mazowieckich imienia pułkownika Kozietulskiego. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Władysław Laudyn: Zarys historji wojennej 7-go pułku ułanów lubelskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Jędrzej Tucholski: Mord w Katyniu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991. ISBN 83-211-1408-3.
- Adam Winiarz: Lubelska lista katyńska: księga pamięci Lubelskiej Rodziny Katyńskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1997. ISBN 978-83-227-0928-3.