Jane Sandanski

Był synem rolnika. Dzieciństwo spędził w Gornej Dżumai, następnie w Dupnicy. Pracował jako urzędnik w Bałanowie, następnie pełnił funkcję naczelnika więzienia w Dupnicy^[1]. Od 1895 roku zaangażowany był w działalność rewolucyjną, należał do jednego z batalionów Najwyższego Komitetu Macedońsko-Adrianopolskiego^[1].

W latach 1901–1902 był współodpowiedzialny za porwanie amerykańskiej misjonarki dla okupu^[2]. W 1903 roku uczestniczył w powstaniu ilindeńsko-preobrażeńskim^[1]. Był jednym z liderów Wewnętrznej Macedońskiej Organizacji Rewolucyjnej (WMRO)^[3]; związał się z lewicową frakcją tejże organizacji, w jej ramach działał na terenie wschodniej części Macedonii. Skonfliktowany był z prawicową frakcją WMRO, której działania obejmowały zachód Macedonii, wspierane przez władze bułgarskie^[4]. Sandanski nawiązał kontakt z ruchem młodoturków, w lipcu 1908 roku spotkał się w Salonikach z przywódcą rewolucji młodotureckiej Enverem Paszą^[5]. 18 lipca tego samego roku wydał manifest do obywateli Imperium Osmańskiego, apelując w nim m.in. o jedność Turków i chrześcijan^[6].

Po rewolucji, w wyniku której młodoturcy objęli władzę, Sandanski zaangażował się w działalność polityczną^[4]. W 1909 roku uczestniczył w tłumieniu wystąpień kontrrewolucyjnych zwanych incydentem 31 marca^[7], rok później stał się obiektem krytyki ze strony bułgarskiej prasy, zostając posądzonym o zdradę, gdyż nie przyłączył się do Christo Czernopejewa – lewicowego działacza WMRO (ten przewodził strukturom tej organizacji w Strumicy), który zdecydował się wyemigrować do Sofii i tam kontynuować działalność polityczną. Sandanski pozostał w Macedonii i kontynuował współpracę z władzami osmańskimi. W wyborach parlamentarnych z 1912 roku wsparł kandydatury Aleksandara Bujnowa i Stojo Hadżiewa (obaj kandydaci zdobyli mandaty parlamentarne)^[8]. Jeszcze przed wojnami bałkańskimi rozpoczął zbrojny opór przeciwko Imperium Osmańskiemu, a podczas I wojny bałkańskiej współpracował z Bułgarami^[9].

24 września 1908 oraz 14 sierpnia 1909 roku miały miejsce zamachy na jego życie^[10].

W czerwcu 1913 roku przewodził bułgarskiej delegacji, która przybyła do Albanii w celu negocjowania działań w razie potencjalnego wybuchu wojny z Grecją bądź Serbią^[11]. Po zakończeniu I wojny bałkańskiej część obszaru Macedonii, w której aktywny był Sandanski, przypadła Bułgarii. Chociaż negatywnie oceniał panującego ówcześnie cara Ferdynanda I, to zaakceptował nową sytuację, w której się znalazł; wycofał się z działalności politycznej, by pracować jako przedsiębiorca^[9].

W 1915 roku został zabity przez bułgarskich nacjonalistów^[9].