Janina Turek

Janina Turek

Imię i nazwisko urodzenia	Janina Gürtler
Data i miejsce urodzenia	21 listopada 1921 Kraków
Data i miejsce śmierci	12 listopada 2000 Kraków
Przyczyna śmierci	zawał serca
Miejsce spoczynku	Cmentarz Rakowicki w Krakowie
Rodzice	Teofil Gürtler (1882–1963), Marianna z domu Gąsiorska (1879–1950)
Małżeństwo	Czesław Turek
Dzieci	Lesław Turek (ur. 1943), Jerzy Turek (ur. 1947), Ewa Janeczek (ur. 1951)

Janina Turek (ur. 21 listopada 1921 w Krakowie, zm. 12 listopada 2000 tamże) – polska kronikarka, autorka jednego z najdłuższych zapisów faktologicznych^[1] na świecie.

Urodziła się w Krakowie^[2], w rodzinie Teofila Gürtlera (1882–1963), urzędnika, i Marianny z domu Gąsiorskiej (1879–1950)^[3], która zajmowała się prowadzeniem domu. Miała brata Ignacego (zm. 1945)^[2]. Ojciec do pensji dorabiał ucząc rysunku. Z zamiłowaniem malował obrazy kopiując mistrzów Jacka Malczewskiego, Józefa Chełmońskiego, Bronisławę Rychter Janowską. Janina uczęszczała do żeńskich szkół powszechnych w Krakowie. Za dobre wyniki w nauce otrzymywała książki, których czytanie i analizowanie wkrótce stało się jej pasją.

Podczas okupacji niemieckiej boleśnie przeżyła zamknięcie przez Niemców biblioteki publicznej. Wojna nie dała jej możliwości przystąpienia do matury i podjęcia studiów farmakologicznych. Mieszkała z rodziną w Krakowie przy ul. Słonecznej 4 (obecnie Bolesława Prusa). Po ślubie z Czesławem Turkiem 22 listopada 1941 roku w kaplicy klasztoru Norbertanek na Zwierzyńcu, zamieszkali przy ul. Moniuszki. W lutym 1943 roku Gestapo aresztowało męża Janiny. Była wtedy w 5 miesiącu ciąży. Mąż został przewieziony do więzienia na Montelupich, a potem do niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. W owym roku Niemcy przesiedlili rodzinę Janiny na ul. Parkową 6 w dzielnicy Podgórze, gdzie mieszkała do śmierci. Mieszkanie dzieliła z innymi lokatorami. W 1943 roku przyszedł na świat jej syn Lesław. Pomimo złych warunków bytowych i trudnej sytuacji Janina Turek nie poddała swojej pasji czytania i pisania. W 1943 zaczęła tworzyć faktografię – szczegółowy opis jej życia codziennego wedle kilkunastu skrupulatnie egzekwowanych reguł. Dzieło to kontynuowała przez 57 lat, aż do śmierci w 2000 roku.

W 1945 roku z obozu zagłady wrócił mąż Czesław. W roku 1947 przyszedł na świat jej drugi syn Jerzy, a w 1951 roku córka Ewa po mężu Janeczek. Po rozwodzie z mężem w roku 1958 Janina pracowała najpierw jako kasjerka w sklepie spożywczym, potem jako urzędniczka w okienku na poczcie, a w końcu jako sekretarka w biurze. Przez całe życie nierozerwalnie była związana z Krakowem. Zmarła 12 listopada 2000 roku na zawał serca^[2], pochowana na cmentarzu Rakowickim (kwatera LXXXII-12-19)^[3].

Janina Turek nie była związana z żadnym środowiskiem literackim ani ruchem politycznym. Z tego względu działalność Janiny Turek może być rozpatrywana w kategorii sztuki marginesu i art brut, gdzie działalność estetyczna i artystyczna toczy się poza ramami i konwencjami sztuki głównego nurtu, często w odosobnieniu. W ciągu życia autorki jej działalność pozostawała tajemnicą. Dopiero po śmierci dzieło jej życia ujrzało światło dzienne. Na dzieło składa się 745 zeszytów z 410 000 konsekwentnie zapisanymi i skategoryzowanymi faktami z życia codziennego. Janina Turek podzieliła swoje życie na 33 kategorie. Każdy wpis ma datę, nazwę dnia, kolor oraz kolejny numer. Wszystkie wpisy są podsumowane miesięcznie i rocznie. Każdy rok ma kolor powtarzający się co dziesięć lat. Każdy zeszyt ma podpis, numer i podnumer. Pomysł spisu faktów nie zrodził się nagle. Turek od 1939 prowadziła skrupulatny „Pamiętnik raczej Dziennik”, w którym wyraża obawę niemożności zapisania wszystkiego co pragnęłaby utrwalić na papierze. Dopiero w 1943 zaczyna swoją faktografię. W swoim spisie uwieczniła m.in. 15 786 posiłków z dokładnym opisem produktów, 84 523 osób widzianych mimochodem, 23 397 osób spotkanych przypadkowo, 36 822 osób, które ją odwiedziły, 1922 osób z którymi się umówiła, 38 196 rozmów telefonicznych, 44 453 otrzymanych prezentów, 26 683 prezentów ze szczegółowym opisem (np. polny kwiatek, jedna pomarańcza), 3 517 książek i czasopism, 70 042 filmów i programów TV).

• Mariusz Szczygieł, reportaż „Reality” w Gazecie Wyborczej, lipiec 2001.
• Telewizyjny Talk-Show Mariusza Szczygła. Rozmowa z córką Janiny Turek o zeszytach.
• Joanna Zięba (obecnie Kubicka), praca magisterska pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Mancwela „Z archiwum życia Janiny Turek” na Wydziale Polonistyki Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Praca zamieszczona w 2002 r. w magazynie La Faute a Rousseau.
• Mariusz Szczygieł, reportaż „Reality” umieszczony w książce „Cała Polska Trzaska” z tłumaczeniem na niemiecki i francuski.
• Paweł Rodak, artykuł „Dziennik pisarza: między codzienną praktyką piśmienną a literaturą”, Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 97/4, s. 38
• Paweł Rodak, „Dni Dzienników”, prezentacja podczas Festiwalu Słowa w ramach Programu Leonarda da Vinci Komisji Europejskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Paweł Rodak „Dni Dzienników”.
• Pierwszy pokaz oryginalnych dzienników na wystawie Imhibition, kuratorzy: Roman Dziadkiewicz, Dominik Kuryłek, Ewa Tatar, Muzeum Narodowe w Krakowie, grudzień 2006 - styczeń 2007.
• 26 grudnia 2006, Małgorzata Niemczyńska publikacja dotycząca dzienników.
• IMHIBITION, red. Roman Dziadkiewicz, Ewa Tatar, Kraków 2006.
• Joanna Dolna, „Zaksięgowane życie”, Gazeta Krakowska, 2 czerwca 2006.
• Wystawa oryginałów zeszytów na otwarciu Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu, Czerwiec 2008.
• Ewa Tatar, I were to stop writing, I'd have to return, God forbid, to Myself, in: Flowers of Our Lives, ed. Joanna Zielińska, Toruń 2008.
• My diary is Me, it' s my whole life, a conversation with Ewa Janeczek, daughter of Janina Turek, Flowers of Our Lives, ed. Joanna Zielińska, Toruń 2008.
• Ewa Tatar, The Diaryst, Janina Turek, as an collector of everyday life, in: The Modernity of Collection, ed. Tomasz de Rosset, Toruń 2011.
• Mariusz Szczygieł, reportaż „Reality” w La LIBERTA.
• Daria Deflorian i Antonio Tagliarini, idea spektaklu w oparciu o dzienniki Janiny Turek zaprezentowana podczas konferencji „Nie wystarczy być kobietą”. Spektaklu został wystawiony w Rzymie i Paryżu w lipcu 2012.
• Krzysztof i Jan Kuc (Firma reklamowa KUC), wystawa 10 oryginalnych zeszytów w Centrum Handlowym BONARKA w Krakowie, październik 2014.
• Jacek Smolicki i Alberto Frigo, wystawa grupowa i panel dyskusyjny „The Art of Self-Tracking” w San Francisco. Postać Janiny Turek i jej prace zaprezentowane wśród innych artystów i autorów multimedialnych dzienników z całego świata, czerwiec 2015.