Janusz Bełza
 porucznik | |
| Data i miejsce urodzenia |
14 lutego 1925 |
|---|---|
| Data śmierci |
16 lipca 2020 |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy | |
| Późniejsza praca |
lekarz neurochirurg |
| Odznaczenia | |
    | |
Janusz „Jan” Bełza, ps. „Bernard” (ur. 14 lutego 1925 w Warszawie[1], zm. 16 lipca 2020[2]) – polski i amerykański neurochirurg, wykładowca akademicki, powstaniec warszawski, działacz kombatancki.
Życiorys
Był synem Stanisława i Zofii z Urbaniaków[1]. Miał brata plut. Wiesława Bełzę ps. „Pyza”, który również brał udział w powstaniu warszawskim[3]. Przed wojną uczęszczał do I Miejskiego Gimnazjum i Liceum im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie. Podczas wojny kontynuował naukę na tajnych kompletach w tej samej szkole[1].
Brał udział w kampanii wrześniowej jako 14-letni ochotnik. W czasie powstania był w stopniu kaprala podchorążego żołnierzem plutonu kwatermistrzostwa w batalionie „Czata 49” Zgrupowania „Radosław”. Od 6 do 12 sierpnia był kierowcą ciężarówki rozwożącym artykuły spożywcze z ulicy Stawki do magazynów na Starym Mieście. 28 sierpnia został przysypany gruzem podczas akcji ratunkowej przy ul. Mławskiej 3. Z narażeniem życia pod ostrzałem granatników wyciągał ludzi z zawalonego budynku. Doznał wtedy złamania obojczyka i urazu głowy. W nocy z 30 na 31 sierpnia był w grupie żołnierzy desantujących się z kanałów na plac Bankowy. Po reorganizacji oddziałów powstańczych służył w 21. pułku piechoty im. Dzieci Warszawy 8. Dywizji Piechoty Armii Krajowej im. Romualda Traugutta. Dostał się do niewoli niemieckiej. Od 8 października 1944 przebywał w Stalagu 344 Lamsdorf w Łambinowicach k. Opola. 21 października 1944 został przeniesiony do Stalagu XVIII C Markt-Pongau[1]. W kwietniu 1945 uciekł z obozu jenieckiego i przedostał się do Szwajcarii, skąd udał się do Włoch i przyłączył się do II Korpusu Polskiego gen. Andersa[4].
Po wojnie pozostał na emigracji. W 1947 rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Zuryskim[1][5]. Po 1950 zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W stopniu kapitana armii amerykańskiej brał udział w wojnie koreańskiej[2]. Służył także jako lekarz w oddziałach amerykańskich stacjonujących w Berlinie[4]. Uzyskał stopień doktora nauk medycznych[1]. Pracował w Pebble Beach w Kalifornii. Był także profesorem w Departamencie Neurochirurgii Dorosłych na Uniwersytecie Stanforda[6]. Jako lekarz w latach 70. przylatywał do Polski i bezpłatnie operował pacjentów[7]. Wspomagał finansowo działalność grup rekonstrukcyjnych, przedsięwzięcia wydawnicze i budowę upamiętnień dot. powstania warszawskiego[4]. 4 maja 2019 został awansowany do stopnia porucznika Wojska Polskiego[5].
Zmarł 16 lipca 2020. Został pochowany na San Carlos Cemetery w Monterey w Kalifornii[2].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (24 lipca 2019)[8]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 sierpnia 2009)[9]
- Krzyż Walecznych (1944)[1]
- Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości[7]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Powstańcze Biogramy - Janusz Bełza [online], www.1944.pl [dostęp 2025-07-19].
- 1 2 3 Dr Janusz “Jan” Belza (1925-2020) - Find a Grave... [online], www.findagrave.com [dostęp 2025-07-19] (ang.).
- ↑ Powstańcze Biogramy - Wiesław Bełza [online], www.1944.pl [dostęp 2025-07-19].
- 1 2 3 O człowieku, który ratował życie [online], wojsko-polskie.pl [dostęp 2025-07-19].
- 1 2 Zmarł powstaniec warszawski, prof. Janusz Bełza ps. Bernard [online], dzieje.pl [dostęp 2025-07-19].
- ↑ Janusz Belza's Profile | Stanford Profiles [online], profiles.stanford.edu [dostęp 2025-07-19].
- 1 2 Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości dla prof. Janusza Bełzy [online], prezydent.pl, 31 lipca 2019 [dostęp 2025-07-19].
- ↑ M.P. z 2019 r., poz. 926 „za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci o Powstaniu Warszawskim, za działalność na rzecz krzewienia wiedzy i tradycji powstańczej wśród dzieci i młodzieży”.
- ↑ M.P. z 2010 r. nr 27, poz. 249 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność społeczno-kombatancką”.