Janusz Chmielewski
| Państwo działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci |
2 stycznia 1998 |
| profesor | |
| Specjalność: sinologia | |
| Alma Mater | |
| Profesura |
1968 |
| Uczelnia | |
| Odznaczenia | |
 | |
Janusz Chmielewski (ur. 4 kwietnia 1916 w Radomiu[a], zm. 2 stycznia 1998 w Warszawie)[2] – polski językoznawca, sinolog i tłumacz.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Feliksa, urzędnika kolejowego, i Anieli ze Strzemiecznych. Ukończył radomskie gimnazjum o profilu matematyczno-przyrodniczym. W 1934 r. rozpoczął studia w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował sinologię u prof. Jana Jaworskiego i dr. Witolda Jabłońskiego, sanskryt i buddologię u prof. Stanisława Schayera, egiptologię u prof. Antoniego Śmieszka oraz filozofię u prof. Tadeusza Kotarbińskiego. Studia ukończył w 1939 r., lecz jego tytuł magistra otrzymał formalnie dopiero po wojnie[1].
Podczas okupacji niemieckiej przebywał w Radomiu, uczestniczył w tajnym nauczaniu oraz pomagał Kotarbińskiemu w organizowaniu kursów filozoficznych[1].
Po wojnie, od lipca 1945 r., wykładał językoznawstwo na Uniwersytecie Łódzkim. W 1946 r. ożenił się. W latach 1947–1948 wyjechał na rok jako attaché de recherches do CNRS w Paryżu[1]. W 1950 r. uzyskał stopień doktora sinologii na podstawie rozprawy pt. The Typological Evolution of the Chinese Language, która ukazała się rok wcześniej w Roczniku Orientalistycznym[1][3]. W 1952 r., kontynuując pracę na UŁ, jednocześnie zaczął wykładać język i literaturę chińską na Uniwersytecie Warszawskim, obejmując tam następnie stanowiska profesora nadzwyczajnego (1955) i zwyczajnego (1968)[1]. W latach 1957–1959 kierował Pracownią Słownika Chińsko-Polskiego w Zakładzie Orientalistyki PAN, był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN. Był uznanym na świecie ekspertem od klasycznej logiki chińskiej[2] i o napisanie rozdziału na jej temat do monumentalnego dzieła Science and Civilisation in China poprosił go Joseph Needham. Chmielewski zaczął pracę, ale z powodów nacisków politycznych nie mógł jej dokończyć i do dalszej pracy zarekomendował Christopha Harbsmeiera, który poszerzył pracę na tyle, że ukazała się nie jako nie rozdział, ale jako osobny tom 7 tego wydawnictwa[4]. Chmielewski był także współautorem tłumaczeń na polski dzieł chińskiej klasyki, jak m.in. Prawdziwa księga południowego kwiatu (1953) i Antologia literatury chińskiej (1956)[5].
W 1955 r. wspólnie z Witoldem Jabłońskim i Olgierdem Wojtasiewiczem otrzymał zespołową Nagrodą Państwową III stopnia za opracowanie i przekład dzieła Czuang-tsy[6]. W 1967 r. otrzymał nagrodę indywidualną II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych[7].
Publikacje (wybór)[5]
- Chiny wczorajsze i przedwczorajsze, 1947
- Chiny w XIX i XX wieku, 1948
- The typological evolution of the Chinese language, 1949
- Uwagi o znaczeniu języków nieindoeuropejskich dla nauki o języku, 1954
- Zagadnienie tzw. części mowy w języku chińskim, 1954
- The problem of early Loan-words in Chinese as illustrated by the word p´u-t`ao, 1958
- Z problematyki wczesnego taoizmu, 1961
- Językoznawcza analiza zdań podmiotowo-orzeczeniowo-dopełnieniowych wobec ich analizy logicznej, 1962
- Notes on early Chinese logic, 1962
- Language and logic in ancient China : collected papers on the Chinese language and logic, 2009 (wyd. pośmiertnie)
Opracowania
- A. M. Wójcik: Chmielewski Janusz, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 2: C-D, Lublin 2001.
Uwagi
- 1 2 W osobistej relacji przekazał Markowi Mejorowi, że urodził się w Moskwie, jednak we wszystkich dokumentach jako miejsce urodzenia podany jest Radom[1].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Marek Mejor, Janusz Chmielewski (1916–1998), „Monumenta Serica”, 47, 1999, s. 501–503, ISSN 0254-9948, JSTOR: 40727223 (ang.).
- 1 2 Chmielewski Janusz, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-05-28].
- ↑ Janusz Chmielewski, The Typological Evolution of the Chinese Language, „Rocznik Orientalistyczny”, 15, 1949, s. 371–429 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
- ↑ Kenneth Robinson, Volume editor’s preface, [w:] Kenneth Girdwood Robinson, Joseph Needham (red.), Science and Civilisation in China, t. 7. The Social Background, Cambridge: Cambridge University Press, wrzesień 2004 (2. General Conclusions and Reflections), s. xvii–xxiii, ISBN 978-0-521-08732-2 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
- 1 2 Chmielewski, Janusz (1916-1998) [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2025-10-28].
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki, „Życie Warszawy”, 12 (173), 22 lipca 1955, s. 5 [dostęp 2025-10-28].
- ↑ KOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12].
Linki zewnętrzne
- Prof. zw. dr Janusz Chmielewski, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2020-08-30].