Janusz Kwiek

Janusz Kwiek
Janosz I
Ilustracja
Koronacja Janusza Kwieka na króla Cyganów w 1937 roku w Warszawie
Pełne imię i nazwisko

Janusz Kwiek

Król cygański
Okres

od 4 lipca 1937
do ?

Janusz Kwiek – polski Rom, działacz polityczny w tym środowisku w okresie II RP, król Cyganów w Polsce, koronowany w 1937 w Warszawie.

Życiorys

Pochodził z rodziny Kwieków, wpływowego i wpływowego klanu polskich Romów (Kełderaszów)[1]. Według części źródeł po urodzeniu otrzymał romskie imię Todor, które dopiero jako dorosły zmienił na polskie Janusz[2]. Dokładna data jego urodzenia jest nieznana i trudna do ustalenia. Sam podawał, że przyszedł na świat 12 maja 1899 w Choroszczy na Podlasiu. Nie istnieją jednak dokumenty ani inne źródła to potwierdzające. Jego ojcem był Jurij Kwiek, zamożny Rom i hodowca krów mlecznych. O matce brak informacji[2].

O wczesnych latach życia Janusza Kwieka nie wiadomo zbyt wiele. W 1923 roku przejął majątek po zmarłym ojcu. Zawarł dwa związki małżeńskie, co było dozwolone u Romów. Posiadał jedno dziecko, syna Władysława urodzonego w 1932 roku.

4 lipca 1937 został koronowany w Warszawie (na Stadionie Wojska Polskiego) na króla cygańskiego (jako Janosz I)[3][4]. W tej uroczystości wzięli udział przedstawiciele polskich władz, a także korpusu dyplomatycznego[5]. Jego wybór na ta pozycję miał pewne poparcie ze strony środowisk prawosławnych, spotkał się jednak z ostrą krytyką Kościoła katolickiego. Był też kontrowersyjny w samej społeczności Romów polskich[1][6]. W tym roku też Janusz Kwiek oświadczył, że zwróci się do Benito Mussoliniego w sprawie udostępnienia części Abisynii na miejsce osiedlenia Cyganów[7].

Dalsze losy Kwieka owiane są tajemnicą. Istnieje kilka teorii co do jego dalszych losów. Według najpopularniejszej przeżył II wojnę światową i masową eksterminację Cyganów przez Niemców. W 1946 roku wobec złego stanu zdrowia zrzekł się tytułu króla cygańskiego (którego nie pełnił już od 1939 roku)[8] na rzecz swojego małoletniego syna Władysława[9] i wraz z kilkudziesięcioosobowym taborem ruszył, aby przemierzać kraj.

Według innej teorii został w 1940 roku aresztowany przez Niemców i umieszczony w obozie koncentracyjnym. Miał jednak przeżyć wojnę i później zamieszkać w rejonie Bełżca[10]. Jerzy Ficowski przez wiele lat starał się ustalić powojenne losy Janusza Kwieka. Nie było to możliwe, głównie z powodu braku dokumentów, zniszczeń wojennych oraz ogólnego zaniedbania wśród społeczności cygańskiej[11].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Alicja Gontarek, Królowie cygańscy w II Rzeczypospolitej. Wokół dorobku Jerzego Ficowskiego na temat sprawy cygańskiej w okresie międzywojennym, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” (16), 2016, s. 145–158, ISSN 2081-1853 [dostęp 2025-05-31].
  2. 1 2 David Crowe, A history of the gypsies of Eastern Europe and Russia, wyd. 1. St. Martin's Griffin ed, New York, NY: St. Martin's Griffin, 1996, ISBN 978-0-312-08691-6 [dostęp 2024-01-05].
  3. ↑ Alicja Gontarek, Women in the circle of the “royal” Kwiek family in the Second Polish Republic (1918–1939), „Romani Studies”, 33 (1), 2023, s. 55–78, DOI: 10.3828/rost.2023.4 [dostęp 2025-05-31].
  4. ↑ L&#225, 243, Foszt&#243, Diaspora and Nationalism: An Anthropological Approach to the International Romani Movement, „Regio - Minorities, Politics, Society - English Edition”, VI (1), 2003, s. 102–120, ISSN 0865-557X [dostęp 2025-05-31] (ang.).
  5. ↑ Sławomir Kapralski, Collaboration and the Genocide of Roma in Poland, Gelinada Grinchenko, Eleonora Narvselius (red.), Cham: Springer International Publishing, 2018, s. 215–240, DOI: 10.1007/978-3-319-66496-5_9, ISBN 978-3-319-66496-5 [dostęp 2025-05-31] (ang.).
  6. ↑ Alicja Gontarek, Problematyka cygańska w prasie narodowej w latach 1935–1939, na przykładzie „Warszawskiego Dziennika Narodowego”, „Studia Historica Gedanensia”, 2017 (Tom 8 (2017)), 18 grudnia 2017, s. 59–78 [dostęp 2025-05-31].
  7. ↑ Adamczyk, Anita. "Romowie–naród bez ojczyzny." Przegląd Narodowościowy–Review of Nationalities 3 (2014): 11-29.
  8. ↑ Halina Szczotka, Wiadomości z przeszłości. Jak na stadionie w Warszawie koronowano króla polskich Cyganów – zwrot.cz [online] [dostęp 2025-12-01].
  9. ↑ Ostatnia koronacja w Warszawie. Wstęp kosztował 99 gr. Król Janusz I miał płaszcz z teatru [ZDJĘCIA] [online], Kultura Onet, 25 listopada 2023 [dostęp 2025-12-01].
  10. ↑ Belzec i okolice [online], historiaregionu [dostęp 2025-12-01].
  11. ↑ Jerzy_Ficowski, Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Interpress, Warszawa 1989.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.