Janusz Strzałecki

Janusz Strzałecki

Jast

Janusz Strzałecki
Data i miejsce urodzenia	3 maja 1902 Warszawa
Data i miejsce śmierci	30 marca 1983 Warszawa
Narodowość	polska
Alma Mater	Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
Dziedzina sztuki	malarstwo
Epoka	Kapizm
Odznaczenia

Janusz Strzałecki, ps. Jast (ur. 3 maja 1902 w Warszawie, zm. 30 marca 1983 tamże)^[1] – polski malarz, profesor Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Urodził się w rodzinie Zygmunta, artysty malarza, i Kazimiery Gertrudy z Karpińskich (zm. 1948). Brat Haliny (zm. 1951), Stacha, który zginął w 1920 roku, w wieku 16 lat, na wojnie polsko-bolszewickiej, i Tomasza (1906–1982). Po maturze w roku 1919 podjął studia filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, które przerwał w 1920 roku, w okresie wojny polsko-bolszewickiej, zgłaszając się na ochotnika do wojska. Od 1921 roku kształcił się w Warszawie w prywatnej szkole artystycznej Konrada Krzyżanowskiego w Warszawie pod kierunkiem Tadeusza Pruszkowskiego, następnie w Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1922–1924 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Władysława Jarockiego i Józefa Pankiewicza. Jesienią 1923 roku został członkiem Komitetu Paryskiego (K.P.) i wraz z kapistami 1 września 1924 roku wyjechał do Paryża. Pod pseudonimem Jast przygotowywał ilustracje do pism „Vogue” i „Femina”. W latach 1929–1932 doskonalił swoje umiejętności malarskie pod kierunkiem Édouarda Vuillarda. Od 1924 roku należał do Związku Artystów Polskich w Paryżu. Po powrocie do Polski w 1937 roku zamieszkał w Rudkach, majątku rodziny żony Jadwigi, później w Zakopanem. Do roku 1941 należał kolejno do okręgu poznańskiego, warszawskiego oraz krakowskiego Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków^[2].

W czasie II wojny światowej prowadził z żoną Jadwigą na warszawskiej Sadybie przy ul. Morszyńskiej 45, dom dla sierot wojennych, podległy od 1941 roku Radzie Głównej Opiekuńczej. Dzięki współpracy z Radą Pomocy Żydom (kryptonim „Żegota”) sierociniec stał się schronieniem dla wielu dzieci żydowskich (stanowiły niemal połowę wychowanków).

Po II wojnie przeprowadził się na Wybrzeże. W 1945 roku wraz z Krystyną i Juliuszem Studnickimi, Hanną i Jackiem Żuławskim, Józefą i Marianem Wnukiem był współzałożycielem Państwowego Instytutu Sztuk Plastycznych w Sopocie. Z końcem pierwszego roku nazwę uczelni przemianowano na Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Pięknych (zmienioną później na Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Gdańsku; w 1996 roku szkoła uzyskała status Akademii). W latach 1945–1946 był dyrektorem uczelni (prowadząc jednocześnie pracownię malarstwa i rysunku). W grudniu 1946 roku, wyjechał do Francji na stypendium Ministra Kultury i Sztuki. Od października 1948 do lutego 1950 roku uczył rysunku w Liceum Polskim w Paryżu. Pracował też w paryskiej „Gazecie Polskiej”. W lutym 1950 roku powrócił do Polski i ponownie objął Pracownię Malarstwa w PWSSP. Od roku akademickiego 1950/1951 do marca 1951 roku był rektorem PWSSP oraz prowadził pracownię malarstwa i rysunku. Od 1952 roku pracował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie początkowo jako profesor kontraktowy, a od 1956 roku jako profesor nadzwyczajny. W 1973 roku przeszedł na emeryturę. Do tego czasu prowadził pracownię malarstwa na Wydziale Malarstwa i Grafiki (od 1968 roku Wydziale Grafiki)^[2].

W latach 1945–1948 był członkiem PPR, następnie do 1959 roku w PZPR, podczas pobytu we Francji (1948–1950) był członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej^[3]. Jesienią 1945 roku został wybrany na stanowisko prezesa Okręgu Gdańskiego ZPAP^[4]. Był członkiem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku^[2].

Uprawiał pejzaż, portret i martwą naturę^[1]. W latach 1976–1982 pracował nad rekonstrukcją (niedokończoną) plafonu Marcello Bacciarellego w Starej Sali Audiencjonalnej na Zamku Królewskim w Warszawie^[5]. Dla Zespołu „Mazowsze” zaprojektował kurtynę^[2].

Trzykrotnie żonaty. Z pierwszą żoną (od 1924 roku) malarką Janiną Przecławską, ps. Boddane (1902–1956), miał syna Ryszarda (1925–1944), który zginął w powstaniu warszawskim. Drugą żoną, od 1935 roku, była Jadwiga z domu Mańkowska. Mieli córkę Elżbietę Strzałecką-Żochowską (1936–2023)^[6][7][8]. Po raz trzeci ożenił się z malarką Urszulą Brzozowską-Strzałecką (1935–2021).

Zmarł w Warszawie. Spoczywa w rodzinnym grobie wraz z rodzicami, bratem i synem na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 221-4-30,31,32)^[9][10].

• Nagroda w konkursie na obraz olejny Związku Artystów Polskich w Paryżu (1929)^[2]
• Nagroda Artystyczna Wybrzeża Gdańskiego za rok 1946 przyznana przez Wojewódzką Radę Kultury i Sztuki (1947)^[2]
• Medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata (wraz z żoną Jadwigą) (1973)^[11]

• Historia Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku na portalu culture.pl. [dostęp 2012-11-21].
• Historia Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. [dostęp 2012-11-21].

• Prace Janusza Strzałeckiego w katalogu dessa.pl. [dostęp 2015-07-29].