Jason Arday

Urodził się w południowym Londynie, w rodzinie imigrantów z Ghany. Według jego autobiografii, w wieku 3 lat zdiagnozowano u niego autyzm. Miał się też zmagać z takimi problemami jak głuchota, dysleksja i dyskalkulia; do 11 roku miał nie mówić, a nauczyć się pisać dopiero w wieku lat 18^[1][2].

W 2005 r. podjął studia z wychowania fizycznego na St Mary’s University w Twickenham; po uzyskaniu tytułu licencjata (BA), kontynuował studia magisterskie i uzyskał stopień magistra pedagogiki. Następnie zrobił drugie studia magisterskie i doktorat na Liverpool John Moores University^[3].

W trakcie edukacji musiał, wedle swojej autobiografii, przezwyciężyć wiele przeszkód. Szkołę średnią skończył jako analfabeta, dzięki pomocy asystentów, którzy robili notatki za niego. Na studia dostał się dzięki podaniu napisanemu przez swoją dziewczynę, a ukończył je dzięki temu, że przyjaciółka udostępniała mu swoje notatki. Studia magisterskie rozpoczął umiejąc czytać i pisać na poziomie trzylatka. Pracując na dwa etaty, pracę dyplomową napisał w pociągach, gdy jeździł z Londynu do Liverpoolu na zajęcia. Niedługo przed obroną wykryto u niego guza mózgu, a po operacji jego usunięcia stracił pamięć krótkotrwałą i musiał zapoznawać się z własną pracą magisterską od zera. Mimo to udało mu się ją obronić^[4].

W 2018 roku Arday opublikował pierwszy artykuł naukowy i został zatrudniony jako starszy wykładowca na Uniwersytecie Roehampton. W tym też roku wydawnictwo Palgrave Macmillan opublikowało książkę pod redakcją Ardaya i Heidi Safia Mirza, zatytułowany Dismantling Race in Higher Education: Racism, Whiteness and Decolonising the Academy^[5]. Na początku 2019 roku pracował na University of Warwick^[6]; następnie przeniósł się na Durham University, gdzie został profesorem socjologii^[1]. Od stycznia 2022 do marca 2023 był profesorem socjologii na University of Glasgow^[7]. W 2023 został profesorem socjologii edukacji na Wydziale Edukacji Universytetu Cambridge^[1]. CBS i ABC określiły to mianem historycznego osiągnięcia^[2][8], a Uniwersytet Cambridge oświadczył, że „Cambridge odniosło znaczące sukcesy w wysiłkach zróżnicowania zatrudnienia, ale nadal jest wiele do zrobienia”^[9].

Arday został członkiem jednego z głównych brytyjskich think-tanków zajmujących się równością rasową – Runnymede Trust, British Sociological Association oraz członkiem (fellow) Royal Society of Arts. Zasiadał w narodowej grupie doradczej Centre for Labour and Social Studies, w Health Observatory Academic Reference Group i ITV Cultural Advisory Council (od maja 2023). Wypowiadał się często na tematy związane z rasą i rasizmem w edukacji i w społeczeństwie dla wielu mediów, w tym „Guardiana”, „Times Higher Education”, BBC, ITV News, CNN i CBS^[10]. Do 2026 roku BBC wyemitowało łącznie 11 programów radiowych, w których występował Arday (łącznie ok. 6 godzin na jego temat), cztery artykuły i dwa programy telewizyjne^[11].

W uznaniu jego osiągnięć jego rodzimy uniwersytet St. Mary’s przyznał mu w 2024 r. doktorat honoris causa^[3]. Arday otrzymał także doktoraty honorowe od Southampton Solent University^[10], University of Westminster^[12] i South Bank Colleges^[13].

Arday stwierdził w wywiadach dla mediów, że w ciągu 20 lat zebrał na cele charytatywne 5 milionów funtów, biegając w maratonach – m.in. w ciągu 35 dni przebiegł 30 maratonów. W dwudziestym dniu biegów miał atak padaczki, na skutek którego doznał pęknięcia kości; mimo to zdołał przebiec ostatnie dziewięć maratonów. Twierdził także w wystąpieniach publicznych, że przebiegł 600 mil w ciągu sześciu dni^[14].

Miał też instalować punkty dostępu do wody w Afryce Zachodniej i Ameryce południowej z ramienia organizacji WaterAid^[15]

W 2012 roku Arday był jednym z biegaczy niosących pochodnię olimpijską przez Igrzyskami w Londynie^[14].

W 2023 r. Dave Harris, emerytowany profesor Uniwersytetu Plymouth Marjon w Anglii, który zbierał streszczenia artykułów dotyczących krytycznej teorii rasy dostrzegł podobieństwa między tekstem Ardaya z czasopisma „Social Sciences” z 2018 roku i wcześniejszą pracą Anjum Memona z czasopisma „BMJ Open”. Skontaktował się z Ardayem mailowo, prosząc o komentarz. Arday zignorował pierwszego maila, a następnie odpowiedział, że Harris zamiast zwalczać nierówności rasowe poświęcił czas na drobiazgowe szukanie błędów w jego pracach i że uzna następne próby kontaktu za prześladowanie. Poproszony o dodatkową recenzję socjolog Martyn Hammersley także odnalazł zbieżności między tekstami i zawiadomił przełożoną Ardaya. Po konsultacji z nią, Arday dokonał korekt tekstu, które zostały następnie opublikowane przez „Social Sciences”^[16].

W 2025 r. dziennikarz „Times Higher Education” (THE) Jack Grove rozpoczął sprawdzanie innych prac Ardaya, w szczególności jego rozprawy doktorskiej, w której znalazł duże fragmenty zbliżone do rozprawy Pauli Zwozdiak-Myers, a następnie innych prac. Swój 97-stronicowy raport przesłał z prośbą o komentarz do uniwersytetu w Liverpoolu, który nadał tytuł doktorski i uniwersytetowi w Cambridge, a także do Ardaya^[17]. Ten ostatni nie odpowiedział na wiadomość, ale z „Times Higher Education” skontaktowała się firma prawnicza Carter-Ruck, specjalizująca się w procesach o zniesławienie. W następstwie „THE” zawiesiło publikację, uznając, że nie chce się wikłać w potencjalnie bardzo kosztowny proces^[16]. Arday złożył zawiadomienia na policję przeciwko Harrisowi i Grove’owi o prześladowanie. Policja w Devonie, gdzie mieszkał Harris, uznała, że nie ma podstaw, by wszczynać śledztwo^[14]. Policja londyńska wszczęła śledztwo, które umorzyła po czterech miesiącach, o czym zawiadomiła Grove’a, zalecając mu jednak, by nie kontaktował się więcej z Arday’em. Grove nie wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu^[17].

W czerwcu 2026 Nathan Cofnas, filozof zatrudniony na Uniwersytecie Gandawskim opublikował na swoim koncie na Substacku wyniki sprawdzenia pracy doktorskiej Ardaya systemem antyplagiatowym, w których oświadczył, że znalazł bardzo liczne fragmenty z innych prac, minimalnie zmienione lub skopiowane dokładnie, czasem nawet z oryginalnymi błędami. Cofnas wcześniej pracował na Cambridge, ale został zwolniony ze względu na kontrowersje związane z jego poglądami na kwestie rasowe^[14]. Informacje te następnie opublikował „The Daily Telegraph”, stwierdzając, że ich analiza odnalazła ponad 100 fragmentów bardzo zbliżonych do doktoratu Pauli Zwozdiak-Myers^[14].

Po pierwszych oskarżeniach Uniwersytet w Cambridge oświadczył, że Arday stał się celem oszczerczej kampanii, której celem jest podważenie jego wiarygodności^[14]. Sam Arday stwierdził, że w ze związku z zarzutami zostały przeprowadzone szczegółowe dochodzenia w kilku instytucjach i że komisji ds. nadużyć akademickich, stwierdziła, że ani plagiat ani nadużycia o charakterze akademickim nie miały miejsca. Uniwersytet w Liverpoolu, który nadał tytuł doktorski, po przeprowadzeniu kontroli orzekł, że plagiat nie miał miejsca, a jedynie „uczciwe i zrozumiałe błędy”. Jednak wobec „pojawiania się nowych informacji” uniwersytet w Cambridge oznajmił o rozpoczęciu postępowania kontrolnego; Jesus College, którego Arday był członkiem oświadczyło, że wszczyna własną, równoległą kontrolę^[18].

Został opublikowany list otwarty, który podpisali liczni, znaczący, czarnoskórzy naukowcy, jak również, m.in. przywódca Green Party, Zack Polanski, z poparciem dla Ardaya, którego przedstawiono jako ofiarę „zorganizowanego i ponurego ataku na błyskotliwego, młodego, wywodzącego się z klasy robotniczej naukowca, który popełnił grzech bycia czarnym i odnoszenia sukcesów”^[14].

W wywiadzie dla „The Times” Arday stwierdził, że popełnił błędy, zwłaszcza we wczesnej pracy naukowej, spowodowane jego autyzmem, ponieważ polegał na mimikrze, by zrozumieć informacje i że podobna kontrola ujawniłaby podobne błędy w pracach innych naukowców. Natomiast odkąd objął stanowisko na Cambridge, toczyła się wobec niego motywowana rasizmem dobrze zorganizowana i skoordynowana kampania mająca na celu usunięcie go z uniwersytetu, i że jego przypadek stał się sposobem na krytykę polityki różnorodności, równości i integracji (DEI)^[19].

5 sierpnia 2026 Arday oświadczył, że ciągłe oskarżenia i spekulacje na jego temat uderzają nie tylko w niego, ale i w jego najbliższych, i że w związku z tym rezygnuje ze stanowiska na Uniwersytecie Cambridge^[20].

Według jego biografii na stronie Jesus College, Arday miał być profesorem wizytującym na Ohio State University i Glasgow Uniwersity, czemu obie uczelnie zaprzeczyły; także Uniwersytet w Durham zaprzeczył twierdzeniu, że w czasie zatrudnienia w Cambridge, Arday pozostawał profesorem honorowym tej uczelni. Miał też ukończyć studia magisterskie z psychodynamiki na Uniwersytecie Birkbeck, ale uczelnia oświadczyła, że nie miała studenta o takim imieniu i nazwisku^[15].

Arday twierdził też, że opublikował książkę Being Young, Black and Male: Challenging the Dominant Discourse w Palgrave Macmillan, ale wydawca potwierdził, że choć przyjął propozycję wydania takiej książki, to nigdy do tego nie doszło^[15].

Kiedy w przestrzeni publicznej pojawiły się kontrowersje wokół prac Ardaya, w liście otwartym do minister Jacqui Smith twierdził on, że „grożono mu nożem, napadnięto fizycznie i opluto; grożono mu gwałtem i śmiercią; wysyłano mu pocztą banany i pociski, a do jego domu rodzinnego wysyłano substancje żrące i okaleczone zwierzęta”. Dwukrotnie na kampusie miał mu grozić zamaskowany napastnik, w drugim przypadku z użyciem noża. Po pierwszej skardze, uniwersytet zainstalował dodatkowy monitoring, a w biurze Ardaya przycisk do wzywania pomocy, który ten miał uruchomić w czasie drugiego incydentu, jednak ochrona wydziału nie zareagowała. Nikt inny nie widział żadnego intruza w budynku, nie zarejestrowały go też kamery monitoringu. Po rzekomej napaści Arday nie zgłosił jej nigdzie, a dwie godziny po niej prowadził obronę doktorską^[14]. Rzecznik Uniwersytetu Cambridge oświadczył, że po zawiadomieniu uniwersytet wzmocnił monitoring, filtrowanie poczty i zaktualizował protokoły bezpieczeństwa^[14].

Arday twierdził też, że miał przechwycić i wyrzucić przesłaną na adres jego rodziców odciętą głowę świni. O incydencie miał też poinformować kilka miesięcy później policję, która odnalazła rzeźnika w południowym Londynie, który sprzedał całą świnię w tym samym dniu, gdy Arday znalazł paczkę z głową przed swoim domem rodzinnym. Dziennikarze „Guardiana” sprawdzili informację u rzeźników, ale żaden z nich nie pamiętał wizyty policji. Londyńska policja metropolitalna zaprzeczyła, by kiedykolwiek prowadziła śledztwo w takiej sprawie^[14].

Zaczęto kwestionować jego osiągnięcia sportowe i charytatywne. Przykładowo przebiegnięcie 600 mil w 6 dni było wynikiem bliskim rekordów świata w biegach dalekodystansowych. Arday wyjaśnił, że robił przerwy dla regeneracji i zajęło mu to łącznie 12 dni (pierwotna informacja o jego wyniku została następnie usunięta lub zmodyfikowana na stronach uniwersytetów, które przyznały mu tytuły honorowe). Pięć milionów funtów zebrał zaś w ciągu 20 lat przy współudziale licznych współpracowników, których jednak nie może wskazać, ponieważ podpisał z nimi umowy o zachowaniu poufności^[14][15]. Organizacja WaterAid oświadczyła, że nigdy nie wysyła swoich wolontariuszy za granicę i odradza samodzielne wyjazdy^[15].

Krytycy zwrócili uwagę, że sam Arday wycofał się z części swoich twierdzeń. W jego wydanej w sierpniu w USA autobiografii Great and Unfortunate Things zabrakło np. wydarzeń, które opisał wcześniej w propozycji złożonej wydawnictwu. W prospekcie opisał on wypadek samochodowy, po którym miał się znajdować przez kilka miesięcy w śpiączce, w zespole zamknięcia i słyszał jak lekarze radzili rodzinie, by odłączyć go od aparatury podtrzymującej życie. Innym wydarzeniem, opisanym w propozycji, ale pominiętym w publikacji, była historia pobicia przez czterech starszych od niego nastolatków, w wyniku której nabawił się epilepsji. Mimo to Arday wstawił się za nimi w sądzie, prosząc o złagodzenie kary. Dwóch z napastników zostało później jego studentami, a Arday był nawet ojcem chrzestnym dziecka jednego z nich^[21].

14 sierpnia po południu Jason Arday został znaleziony martwy w swoim mieszkaniu w Londynie. Policja stwierdziła, że nie ma podstaw podejrzewać, że inne osoby miały przyczynić się do jego śmierci^[22]. Osierocił dwoje dzieci^[23]. Wobec zawiadomień, że śmierć nie miała charakteru naturalnego, wszczęto dochodzenie w sprawie okoliczności jego zgonu^[24]

Samobójstwo Ardaya nie zmniejszyło napięcia dyskusji w mediach tradycyjnych i społecznościowych. Pojawiły się oskarżenia, że padł on ofiarą ciągłych prześladowań i publicznego upokarzania; część z popierających go osób twierdziła, że nawet jeśli popełnił on błędy, to zainteresowanie mediów tą sprawą miało charakter nagonki i traktowania go nie jako osoby, ale symbolu wszystkich negatywnych aspektów polityki DEI. Krytycy twierdzili zaś, że Arday padł ofiarą machiny politycznej DEI, która go najpierw wykreowała, a potem zniszczyła^[23].

Jolyon Maugham z Good Law Project stwierdził, że nie rozumie, czemu media dalej ścigały Ardaya po jego rezygnacji ze stanowiska profesorskiego. Kehinde Andrews powiedział, że „Arday był bardzo przygnębiony po opuszczeniu Cambridge, stracił wiele na wadze i praktycznie przestał wychodzić z domu. Pokazuje to jak bardzo negatywny jest stosunek do osób czarnoskórych w środowisku akademickim”. Bell Ribeiro-Addy, posłanka z ramienia Partii Pracy, stwierdziła że poziom zainteresowania mediów tą sprawą jest bezprecedensowy^[25].

Dwa dni po śmierci Ardaya organizacja Stand Up to Racism zorganizowała czuwanie ku jego pamięci, w którym udział wzięło ok. 30 tysięcy osób, w tym wiele osób ze świata polityki m.in. Jeremy Corbyn. Liczni mówcy podkreślali rolę mediów w doprowadzeniu do śmierci Ardaya, przypominając, że w ciągu dwóch tygodni ukazało się 249 artykułów o jego sprawie^[26]. Lord Woolley, przełożony Homerton College z Cambridge oświadczył, że Arday padł ofiarą „wściekłego polowania na czarownice” i że krytyka Ardaya była dla mediów „krwawym sportem”. Wcześniej wspierające Good Law Project zainicjowało kampanię żądającą, wobec roli jaką media miały spełnić w doprowadzeniu do śmierci Ardaya, by przeprowadzić publiczne dochodzenie, by zapewnić, że media będą się zachowywać odpowiedzialnie^[27]. Pojawiły się postulaty uchwalenia prawnego ograniczenia liczby artykułów, jakie w danym czasie można opublikować o danej osobie (tzw. „ustawa Ardaya”). Pod postulatem tym podpisały się takie organizacje jak Amnesty UK’s Disabled People’s Human Rights Network, Student Action Network, Anti-Racism Network, Feminist Network i Queer Rights Network^[28].

Odpowiadając na zarzuty, dziennikarz „Spectatora” i „Daily Telegraph” Charles Moore napisał, że prasa odkryła znaczące naruszenia prawdy na jednym z dwóch najważniejszych krajowych uniwersytetów i że ich ujawnienie było właśnie zachowaniem odpowiedzialnym. „Guardian” podkreślił jakość swojego śledztwa i zaprotestował przeciwko prześladowaniu, jakie spotkało jego dziennikarzy piszących o tej sprawie, wobec których pojawiały się rozmaite fałszywe oskarżenia, w tym o rasizm i prywatne uprzedzenia wobec Ardaya^[28].

Jason Okundaye podkreślił, że sprawa Ardaya stała się centralnym punktem brytyjskiej „wojny kulturowej” i że media o charakterze prawicowym traktowały ją jako dowód na upadek standardów akademickich, wywołanych przez kulturę woke oraz preferencyjnego traktowania mniejszości w ramach polityki DEI. Miała ona nieporównywalnie większy zasięg niż inne, uprzednio opisane przypadki plagiatów akademickich. Zauważył jednak, że Arday od początku traktowany był przez uniwersytet „nie jako uczony, lecz maskotka”, a w bardzo licznych publikacjach, które towarzyszyły jego zatrudnieniu w Cambridge nie podkreślano jakości jego prac, lecz fakt, że był młody, czarny i przezwyciężył wielkie trudności. W ten sposób uczelnia niwelowała skutki krytyki, że ma zbyt niską liczbę czarnych studentów i uczonych. Sprawa Ardaya może pociągnąć za sobą podejrzenia względem rzetelnych czarnych uczonych, że byli traktowani preferencyjnie i zaszkodzić przezwyciężaniu realnych przeszkód jakie osoby tej rasy mogą napotykać na uczelniach^[29].

19 sierpnia 2026 Uniwersytet Gandawski zawiesił Nathana Cofnasa, oświadczając, że rozpoczyna wstępne postępowanie dyscyplinarne, w celu sprawdzenia, czy nie przekroczył on granic wolności akademickiej w swoich publicznych wypowiedziach na temat Ardaya^[30].