Jean Dauberval
 Litografia Jean Daubervala, Paryż, około 1790 | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość | |
| Dziedzina sztuki | |
| Epoka | |
| Gatunek |
balet komiczny, balet akcji |
| Ważne dzieła | |
Jean Dauberval, właśc. Jean Bercher (ur. 19 sierpnia 1742 w Montpellier, zm. 14 lutego 1806 w Tours) – francuski tancerz, choreograf i baletmistrz, twórca baletu komicznego. Jego najsłynniejszym dziełem jest balet Córka źle strzeżona.
Pochodzenie i wczesne lata
Jean Dauberval pochodził z rodziny artystycznej. Jego ojciec, Étienne Dominique Bercher (pseudonim Dauberval), był aktorem Comédie-Française w latach 1760–1780, gdzie od 1762 roku posiadał status członka trupy[1]. Zgodnie z rodzinną tradycją Jean od wczesnych lat był przygotowywany do zawodu artysty scenicznego.
Karierę rozpoczął w 1759 roku w Turynie, gdzie w wieku 17 lat zadebiutował jako choreograf, tworząc spektakle pantomimiczne, m.in. Triumph of Dionysus in Thrace[2]. Następnie przeniósł się do Lyonu, gdzie spotkał Jean-Georges Noverrea, reformatora teatru baletowego[2]. Dauberval stał się jego uczniem i zwolennikiem jego idei, które rozwijał w swojej późniejszej twórczości.
Kariera w Paryżu
12 czerwca 1761 roku Dauberval zadebiutował na scenie Académie Royale de Musique, gdzie szybko zyskał uznanie dzięki talentowi pantomimicznemu[3][4]. W latach 1762–1764 występował w Stuttgartcie. W 1766 roku odniósł sukces w balecie Sylvie, tworząc parę artystyczną z tancerką Marie Allard[4].
W 1763 roku otrzymał tytuł premier danseur demi-caractère, a w 1770 roku awansował na pozycję premier danseur noble[5]. W roku 1773 mianowany został asystentem baletmistrza, pracując u boku Augusta Vestrisa, a później Maximilien Gardela[2].
W międzyczasie, w latach 1763–1764, pracował także w King’s Theatre w Londynie jako tancerz i choreograf[6]. Od 1781 do 1783 roku pełnił funkcję głównego baletmistrza Opery Paryskiej, dzieląc to stanowisko z Gardelem. Konflikty z Gardelem doprowadziły do dymisji Daubervala w 1783 roku[5].
Okres przejściowy
Po odejściu z Opery Paryskiej Dauberval przeniósł się do Hiszpanii, a następnie współpracował z różnymi zespołami w Europie. W tym czasie ponownie pracował w Londynie, gdzie 30 grudnia 1785 roku wystawił w King’s Theatre balet Le Déserteur, oparty na popularnej wówczas operze komicznej[5].
Kariera w Bordeaux
W 1785 roku Dauberval objął stanowisko baletmistrza w Grand Théâtre w Bordeaux, które piastował do 1791 roku[2]. Okres ten okazał się najważniejszy w jego karierze, a Bordeaux stało się miejscem narodzin jego najsłynniejszego dzieła.
La Fille mal gardée
1 lipca 1789 roku, na kilka dni przed zdobyciem Bastylii, w Grand Théâtre w Bordeaux odbyła się premiera baletu Córka źle strzeżona[3][4]. Balet ten był rewolucyjny z dwóch powodów: był jednym z pierwszych baletów komicznych oraz wprowadził na scenę postacie realistyczne, pochodzące z ludu, a nie z mitologii[3]. W roli Lison wystąpiła jego żona, tancerka Mlle Théodore (Marie-Madeleine Crespé)[3].
Choć oryginalna choreografia Daubervala zaginęła, dzieło przetrwało dzięki późniejszym inscenizacjom, m.in. autorstwa Lwa Iwanowa i Marius Petipay, a w XX wieku także Frederick Ashtona[3].
Poglądy artystyczne
Twórczość Daubervala odzwierciedlała idee Oświecenia i ducha Wielkiej Rewolucji Francuskiej. W swoich baletach wprowadzał na scenę bohaterów z ludu, co stanowiło wyraz demokratyzacji teatru[2]. Jako uczeń Noverre’a, konsekwentnie realizował założenia ballet d’Action, w którym wszystkie elementy dzieła były podporządkowane dramaturgii i spójnej akcji[2].
Ceniono go za umiejętność płynnego łączenia tańca klasycznego z pantomimą, naturalnym gestem i elementami tańców ludowych[2].
Uczniowie
Dauberval wykształcił grono artystów, którzy kontynuowali jego reformy w całej Europie. Do jego najważniejszych uczniów należeli: Carlo Blasis, Charles Didelot (uznawany za ojca baletu rosyjskiego), Jean-Louis Aumer oraz Salvatore Viganò (twórca włoskiego choreodramatu).
Wybrane prace choreograficzne
- Sylvie (1766)
- Le Déserteur, ou La Clémence Royale (1785)
- Le Bonheur est d'Aimer (1785)
- Le Page inconstant (1787)
- L'Épreuve villageoise (1787)
- Psyché (1788)
- La Fille mal gardée (1789)
- Le Siège de Cythère (1791)
- Télémaque dans l'île de Calypso (1791)
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Étienne Dominique Bercher dit DAUBERVAL. Comédie-Française. [dostęp 2025-11-19].
- 1 2 3 4 5 6 7 Jean Dauberval. NOVAT. [dostęp 2025-11-19].
- 1 2 3 4 5 Jean Dauberval. Britannica. [dostęp 2025-11-19].
- 1 2 3 Dauberval, Jean Bercher (1742-1806). MCN Biografías. [dostęp 2025-11-19].
- 1 2 3 Jean Bercher dit Dauberval fils. CESAR. [dostęp 2025-11-19].
- ↑ Jean Dauberval. Oxford Reference. [dostęp 2025-11-19].