Jerzy Adamski (krytyk)

Jerzy Adamski
Imię i nazwisko

Jerzy Michał Adamski

Data i miejsce urodzenia

23 stycznia 1922
Gdańsk

Data i miejsce śmierci

18 listopada 2001
Warszawa

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła
  • Historia literatury francuskiej. Zarys
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Warszawski Krzyż Powstańczy
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Grób krytyka literackiego Jerzego Adamskiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Jerzy Adamski (ur. 23 stycznia 1922[1] w Gdańsku[1], zm. 18 listopada 2001 w Warszawie) – polski krytyk literacki i teatralny, także tłumacz literatury włoskiej i francuskiej, eseista, pisarz, pedagog oraz pracownik naukowy[2][1], doktor filologii romańskiej[1], wykładowca[1]. Członek Klubu Krytyki Teatralnej. Recenzent m.in. „Kultury” i „Expressu Wieczornego”.

Życiorys

Był synem Michała, urzędnika Ministerstwa Komunikacji, i Heleny z domu Marciszewskiej. Uczył się w Liceum im. Władysława IV w Warszawie i był harcerzem 17. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej na warszawskiej Pradze[3].

W czasie okupacji niemieckiej pozostał w Warszawie, gdzie kontynuował naukę na tajnych kompletach. W 1941 uzyskał świadectwo dojrzałości i rozpoczął na konspiracyjnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Warszawie, na kierunku filologia romańska[3]. Był sekcyjnym w praskich Grupach Szturmowych Szarych Szeregów, żołnierzem Armii Krajowej[1] ps. Jastrzębiec II (Batalion „Zośka”). Ukończył też konspiracyjną Podchorążówkę. Walczył w powstaniu warszawskim[1] jako dowódca 111. plutonu w Zgrupowaniu „Krybar”[4], a po kapitulacji został wywieziony do Niemiec do Stalagu XI B Fallingbostel[5].

Po zakończeniu działań wojennych kontynuował studia filologiczne w Rzymie, Londynie i Paryżu. W 1947 wrócił do kraju, w 1949 r. ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uzyskał tytuł magistra filologii romańskiej. Następnie prowadził działalność pedagogiczną – na Uniwersytetach Wrocławskim i Warszawskim oraz w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Łodzi (1954–1956). Później, w latach 1961–1989, był wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, a w latach 1966–1970 – prorektorem tej uczelni[4]. W 1962 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych[4].

Równocześnie w latach 1951–1954 pracował w Państwowym Instytucie Wydawniczym jako kierownik Redakcji Literatury Romańskiej, później w Redakcji Współczesnej Literatury Polskiej. Należał do zespołu redakcyjnego „Przeglądu Kulturalnego” (1954–1961). Współpracował z „Nową Kulturą” (od 1953) i „Nowymi Książkami” (1959–1965). Od 1960 współpracował z Polskim Radiem[3].

W okresie PRL był członkiem PZPR[6]. W 1956 wstąpił do Związku Literatów Polskich. Od 1983 był członkiem Narodowej Rady Kultury, od 1986 jej wiceprzewodniczącym. W latach 1984–1989 był zatrudniony jako samodzielny pracownik naukowy w Akademii Nauk Społecznych przy KC PZPR[4].

Krytyką literacką zajął się w roku 1946 na łamach prasy literackiej[1]. W roku 1952 został członkiem zespołu redakcyjnego tygodnika „Przegląd Kulturalny”, na stanowisku tym pracował do 1961[1]. Udzielał się też jako krytyk teatralny w rozmaitych gazetach i czasopismach. Publikował studia, artykuły publicystyczne, recenzje literackie i teatralne m.in. w: „Dialogu” (od 1959), „Teatrze” (od 1961), „Nowych Drogach” (od 1961), „Kulturze” (od 1966), „Szpilkach” (1982), „Życiu Warszawy” (1984). W latach 1979–1981 był stałym recenzentem teatralnym „Expressu Wieczornego”, felietony publikował w „Trybunie Ludu” (1991, pod ps. Jakub Rozpruwacz) i miesięczniku „Miraż” (1992, pod ps. Fryc Nietzsche)[3].

W latach 1960–1989 cykl swoich komentarzy teatralnych przedstawiał w warszawskiej Telewizji, w 1968–1975 prowadził też cykl komentarzy literackich pt. Lektury, lektury... w Programie III Polskiego Radia.

Współpracował też z wieloma polskimi teatrami jako tłumacz, autor adaptacji oraz konsultant dramaturgiczny. Brał udział w przygotowywaniu inscenizacji m.in.: Adama Hanuszkiewicza, Romana Kłosowskiego, Jerzego Rakowieckiego, Olgi Koszutskiej, Augusta Kowalczyka, Stefanii Domańskiej, Mieczysława Górkiewicza. W 1988 wystąpił w spektaklu Teatru Telewizji Samobójca w reżyserii Kazimierza Kutza.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-2-6)[7].

Życie prywatne

Jerzy Adamski w 1949 poślubił Irenę Więcek, urzędniczkę (rozwód w 1963). W 1963 zawarł związek małżeński z Izabellą Cywińską, reżyserką (rozwód w 1976)[3].

Publikacje

Zbiory szkiców i esejów

  • Dramat i scena francuska wieku Oświecenia (Zarys historii teatru starożytnego i zachodnio-europejskiego, z. 9 – Państwowy Instytut Sztuki, 1953)[2]
  • Świat wolteriański (Szkice literackie – Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 1957)[1]
  • Poszukiwanie ideału kultury (Szkice – Wydawnictwo Literackie, 1964)[1]
  • Modele miłości i wzory człowieczeństwa. Szkice z literatury włoskiej (1974)
  • Teatr z bliska – pamiętnik teatralny z lat 1971–1981 (1981)
  • Dno oka (1984)
  • Obrona teatru dramatycznego (1986)
  • Amen (1989)
  • Katastrofa kultury (1989)
  • Samopoczucie kulturalne Polaków (1990)
  • Szkice wytworne, czyli Tematy konwersacji salonowej (1990)
  • Inteligencja bez maski: paradoksy inteligenckiej mentalności (1997)
  • Świat jako niespełnienie albo Samobójstwo Don Juana (2000)

Inne

Ordery i odznaczenia

Źródło:[3].

Nagrody

  • Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji (wraz z Jerzym Pytlakowskim) za wybitnie interesujące audycje radiowe z cyklu Lektury, lektury (1972)
  • Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji (1980)
  • Nagroda I stopnia w Ogólnopolskim otwartym konkursie im. A. Polewki na wypowiedź publicystyczną (1981)
  • Nagroda „Trybuny Ludu” (1984)[9]
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1985)
  • Doroczna nagroda Funduszu Literatury za eseje Upadek humanizmu (1987)
  • Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1987)

Źródło:[3].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bartelski 1977 ↓, s. 9.
  2. 1 2 3 Leszek M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni. Warszawa: Agencja Autorska, 1970, s. 9.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Joanna Zawadzka, Adamski Jerzy [online], Słownik Pisarzy i Badaczy XX i XXI w. [dostęp 2026-02-28] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-13].
  4. 1 2 3 4 Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV w Warszawie na Pradze: monografia szkoły. Henryk Sowiński [opr.]. T. 4: Nieprzeciętni wychowankowie w historii szkoły 1885–2015. Warszawa: Koło Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV w Warszawie na Pradze, 2015. ISBN 978-83-61880-55.
  5. ↑ Powstańcze Biogramy - Jerzy Adamski [online], www.1944.pl [dostęp 2025-12-10].
  6. ↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 11. ISBN 83-223-2073-6.
  7. ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2025-12-10].
  8. ↑ M.P. z 1997 r. Nr 57, poz. 554 (ISAP) „w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej”.
  9. ↑ Nagrody „Trybuny Ludu” 1984 r., „Trybuna Ludu”, nr 149, 23 czerwca 1984, s. 2.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.