Jerzy Bałuk

Jerzy Bałuk

Data i miejsce urodzenia	27 marca 1898 Kraków
Data śmierci	1945
Dziedzina sztuki	malarstwo, marynistyka, grafika

Jerzy Adolf Bałuk (ur. 27 marca 1898 w Krakowie, zm. najpewniej pod koniec 1945) – polski malarz, marynista, grafik.

Urodził się jako jedyny syn Adolfa Antoniego Bałuka, urzędnika kolejowego i Stanisławy Grosner (zm. w 1916). Miał 5 sióstr, w tym jedną przyrodnią z drugiego małżeństwa Adolfa. Jego ojcem chrzestnym był Józef Brzeziński, prawnik, kanonista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego^[1].

W latach 1915–1921 Jerzy Bałuk studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w szkole malarstwa Wojciecha Weissa. W czasie studiów zaciągnął się do Wojska Polskiego i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej służąc w 2. Pułku Piechoty Legionów. W 1920 powrócił na uczelnię, ale po dwóch semestrach ostatecznie przerwał studia i nie uzyskał dyplomu^[a]. W 1923 przeniósł się do Warszawy, gdzie otworzył pracownię malarską i organizował wystawy swoich prac. Powrócił do Krakowa w 1930 i znalazł zatrudnienie w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym” jako rysownik. W tym czasie nawiązał współpracę armatorem Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe i Ligą Morską i Kolonialną. Liczne zamówienia sprawiły, że ponownie przeprowadził się do Warszawy (prawdopodobnie ok. 1936–1938). W 1939 nakładem wydawnictwa fabryki czekolady E.Wedel ukazał się album „Polska na morzu” przygotowany przez Jerzego Bałuka. Opracował on ilustracje na okładkę, 11 stron głównych i na 50 wklejek dodawanych do tabliczek czekolady^[2].

Jerzy Bałuk był dwukrotnie żonaty. Z drugą żoną miał syna, który zmarł w wieku niemowlęcym. W czasie powstania warszawskiego Bałukowie zostali aresztowani na ulicy i wywiezieni do pracy przymusowej w Niemczech, gdzie Jerzy podupadł na zdrowiu. Zmarł krótko po powrocie do kraju, prawdopodobnie pod koniec 1945 w nieustalonym miejscu. Przypuszczaną przyczyną śmieci był nowotwór mózgu, lecz okoliczności nie są dokładnie znane. Według rodzinnego przekazu od kuzyna Jerzego, Stefana Klemensa Bałuka, w okresie pozbawienia go wolności przez władze komunistyczne widział również aresztowanego Jerzego. Prawdopodobnie górna granica tej cezury czasowej (od 1 listopada 1945 do 12 marca 1947) stała się przyczyną mylnego przypisywania roku śmierci malarza^[3].

Choć malował głównie pejzaże to do historii przeszedł jako marynista i ilustrator, którego prace popularyzowały tak Polską Marynarkę Wojenną, jak i statki armatora Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe^[4].

Szczytowy okres marynistycznej twórczości Jerzego Bałuka przypada na drugą połowę lat 30., gdy jego obrazy pojawiły się na pocztówkach i plakatach, w Przeglądzie Morskim oraz materiałach reklamowych GALu. Dwie serie pocztówek z okrętami wydane przez Ligę Morską i Kolonialna są dziś poszukiwane przez filokartystów specjalizujących się w tematyce marynistycznej^[5].

• Marcin Mikiel: Jerzy Adolf Bałuk. Zapomniany król malowanej, pocztówkowej marynistyki. Puck: Muzeum Ziemi Puckiej, 2026. ISBN 978-83-974271-4-3.