Jerzy Wicha

Jerzy Wicha
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

14 lutego 1936
Warszawa

Profesor nauk chemicznych
Specjalność: chemia organiczna
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1964 – nauki matematyczno fizyczne
Uniwersytet Warszawski

Habilitacja

1970 – nauki chemiczne
Uniwersytet Warszawski

Profesura

1979

Praca naukowa
uczelnia

Wydział Chemii Uniwersytetu Warszawskiego

Jednostka PAN

Instytut Chemii Organicznej PAN

Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Jerzy Wicha (ur. 14 lutego 1936 w Warszawie) – polski chemik pracujący w dziedzinie chemii organicznej, chemii produktów naturalnych i metod syntezy organicznej, doktor habilitowany, profesor nauk chemicznych[1].

Życiorys

Prof. Jerzy Wicha z grupą współpracowników i doktorantów, 2012 r.

W 1953 r. ukończył II Ogólnokształcące Liceum TPD w Warszawie[2] (później im. Klementa Gottwalda, od 1990 XIV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica). Studia chemiczne odbył na Uniwersytecie Odeskim i Uniwersytecie Moskiewskim. W 1964 r. na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego uzyskał stopień doktora nauk matematyczno-fizycznych[3], a w 1970 r. stopień doktora habilitowanego nauk chemicznych[3][4]. Staż po-doktorski odbył w Worcester Foundation for Experimental Biology (Shrewsbury, Massachusetts, USA)[5] oraz w Dyson Perrins Laboratory Uniwersytetu Oksfordzkiego (UK)[6].

W latach 1958–1960 pracował na stanowisku asystenta w Instytucie Farmaceutycznym w Warszawie, następnie w latach 1960–1970 na Uniwersytecie Warszawskim najpierw na stanowisku asystenta a później adiunkta[3], od 1970 pracuje w Instytucie Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk w Warszawie zajmując kolejno stanowiska: docenta w 1970, profesora nadzwyczajne w 1979 i profesor zwyczajnego od 1992 r.[7]

W roku akademickim 1978/1979 pracował na wydziale chemicznym Uniwersytetu w Chicago, na stanowisku senior research associate, a w roku 1990/1991 był profesorem wizytującym na wydziale biochemii w University of Wisconsin-Madison[8].

Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Chemicznego, w którym okresowo pełnił funkcję Członka Komisji Terminologii Chemicznej[9] oraz redaktora czasopisma Polish Journal of Chemistry[10]. Jest członkiem międzynarodowego stowarzyszenia zawodowego The Isoprenoids Society, w którym pełni funkcję prezesa[11]. Jest współorganizatorem cyklu międzynarodowych konferencji the Conferences on Isoprenoids[12].

Praca badawcza

Jest autorem 211 publikacji[13] i 14 patentów[14] (stan na grudzień 2025) dotyczących chemii i czynności biologicznej witamin D, steroidowych czynników nasercowych i prostaglandyn oraz metod syntezy organicznej. Jest autorem artykułów przeglądowych i popularnonaukowych m.in. o historii odkrycia witamin D[15]. W latach 1975–2012 był promotorem 20 prac doktorskich[16].

Nagrody i odznaczenia

Nagrody naukowe

Złoty Medal Jaroslava Heyrovského – Nagroda Czechosłowackiej Akademii Nauk (1991 r.)[17].

Medal Stanisława Kostaneckiego – Nagroda Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1996 r.)[18].

Stypendium Fundacji na rzecz Nauki Polskiej „Nestor” (2007 r.)[19].

Nagroda im. Bronisława Znatowicza Polskiego Towarzystwa Chemicznego (2007 r.)[20].

Odznaczenia państwowe

Wybrane publikacje

  • J. Wicha, K. Bal, Synthesis of 21-hydroxycholesterol and 25-hydroxycholesterol from 3β-hydroxyandrost-5-en-17-one. A method for the stereospecific construction of sterol side-chains, „Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 1”, 1978, 1978, s. 1282, DOI: 10.1039/P19780001282 (ang.).
  • D.M. Piatak, J. Wicha, Various Approaches to the Construction of Aliphatic Side Chains of Steroids and Related Compounds, „Chemical Reviews”, 78, 1978, s. 199–241, DOI: 10.1021/cr60313a002 (ang.).
  • J. Wicha, M. Masnyk, W. Schonfeld, K.R.H. Repke, Synthesis and Molecular-Biological Activity of the Pyridine Analogue of Cardiotonic Steroids, „Heterocycles”, 20, 1983, DOI: 10.3987/r-1983-02-0231 (ang.).
  • B. Achmatowicz, E. Baranowska, A.R. Daniewski, J. Pankowski, J. Wicha, BF3-mediated reaction of a sulphone with aldehydes: A method for sterospecific construction of prostaglandin ω-chain, „Tetrahedron”, 44, 1988, s. 4989–4998, DOI: 10.1016/S0040-4020(01)86203-7 (ang.).
  • A. Kurek-Tyrlik, K. Minksztym, J. Wicha, Synthesis of (23R)- and (23S)-23H-Isocalysterols. The First Synthesis of a Representative of Marine Sterols with a Cyclopropene Moiety in the Side Chain, „Journal of the American Chemical Society”, 117, 1995, s. 1849–1850, DOI: 10.1021/ja00111a031 (ang.).
  • S. Marczak, K. Michalak, Z. Urbańczyk-Lipkowska, J. Wicha, Total Synthesis of 25-Hydroxy Vitamin D3 Northern Portion, Involving Tandem Conjugate Additions, „Journal of Organic Chemistry”, 63, 1998, s. 2218–2223, DOI: 10.1021/jo971967x (ang.).
  • P. Jankowski, E. Schaumann, J. Wicha, A. Zarecki, G. Adiwidjaja, Facile synthesis of enantiomerically pure tert-butyl(methyl)phenylsilanes, „Tetrahedron: Asymmetry”, 10, 1999, s. 519–526, DOI: 10.1016/S0957-4166(99)00022-1 (ang.).
  • K. Michalak, M. Michalak, J. Wicha, Construction of the Tricyclic 5−7−6 Scaffold of Fungi-Derived Diterpenoids. Total Synthesis of (±)-Heptemerone G and an Approach to Danishefsky’s Intermediate for Guanacastepene A Synthesis, „Journal of Organic Chemistry”, 75, 2010, s. 8337–8350, DOI: 10.1021/jo101758t (ang.).
  • K. Michalak, M. Morawiak, J. Wicha, Synthetic Approach to the Core Structure of Oleandrin and Related Cardiac Glycosides with Highly Functionalized Ring D, „Organic Letters”, 18, 2016, s. 6148–6151, DOI: 10.1021/acs.orglett.6b03157 (ang.).

Przypisy

  1. ↑ Ludzie Nauki portalu Nauka Polska. [online] Prof. dr hab. Jerzy Wicha.
  2. ↑ Liceum im. K. Gottwalda, znani absolwenci.
  3. 1 2 3 Warszawska Chemia Uniwersytecka w 100-lecie Odzyskania Niepodległości, R. Siciński, K. Dudzińska (red).
  4. ↑ Jubileusz 50-ciolecia Wydziału Chemii UW, Z. Wielogórski (red).
  5. ↑ M. in. D. M. Piatak, G. Herbst, J. Wicha, E. Caspi, J. Org. Chem., 1969, 34, 116.
  6. ↑ M. in. J. E. Bridgeman, E. R. H. Jones, G. D. Meakins, J. Wicha, J. Chem. Soc., Chem. Commun., 1967, 898.
  7. ↑ Instytut Chemii Organicznej P. A. N., publikacje, [dostęp 2025-11-29].
  8. ↑ M. in. Hector F, DeLuca, Jerzy Wicha, US Patent No: 5,552,392 (Sept. 3, 1996).
  9. ↑ Polskie Towarzystwo Chemiczne, Nomenklatura Związków Organicznych, Steroidy, Cyklitole, Zalecenia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa – Łódź 1979. ISBN 8301005475.
  10. ↑ Roman Mierzecki, Roczniki Chemii – Polish Journal of Chemistry, Polish Journal of Chemistry, t. 83, 2009, s. 2245–2246. Polish Journal of Chemistry.
  11. ↑ The Isoprenoids Society.
  12. ↑ 24th Conference on Isoprenoids.
  13. ↑ Google Scholar [dostęp 2025-11-29].
  14. ↑ Jerzy Wicha – Google Patents [dostęp 2025-11-29].
  15. ↑ Jerzy Wicha, Droga pod słońce. Wczesna historia witaminy D, „Wiadomości Chemiczne”, 66 (7–8), 2012, s. 671-696 [dostęp 2026-04-16].
  16. ↑ Prof. dr hab. Jerzy Wicha, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2025-05-14].
  17. ↑ Věstník Československé akademie věd, 1992, vol. 101, no 1, p, 70. ISSN 0009-0492.
  18. ↑ Medal Stanisława Kostaneckiego.
  19. ↑ Stypendium Fundacji Nauki Polskiej „Nestor”, 2007, FNP, Raport Roczny, 2007, p. 26.
  20. ↑ Nagroda Polskiego Towarzystwa Chemicznego za publikację w Wiadomościach Chemicznych.
  21. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 lipca 2004 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2005 r. nr 1, poz. 6).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.