Jewgienij Karpow
 generał major służby medycznej | |
| Pełne imię i nazwisko |
Jewgienij Anatoljewicz Karpow |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
19 lutego 1921 |
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1938–1978 |
| Siły zbrojne | |
| Formacja |
służba medyczna lotnictwa |
| Stanowiska |
pierwszy szef Centrum Wyszkolenia Kosmonautów |
| Główne wojny i bitwy | |
| Późniejsza praca |
badania w dziedzinie medycyny lotniczej i kosmicznej |
| Odznaczenia | |
   | |
Jewgienij Anatoljewicz Karpow (ros. Евгений Анатольевич Карпов; ur. 19 lutego 1921 we wsi Kozackie w guberni kijowskiej, zm. 25 maja 1990 w Moskwie) – radziecki lekarz wojskowy, specjalista w dziedzinie medycyny lotniczej i kosmicznej, generał major służby medycznej, pierwszy szef Centrum Wyszkolenia Kosmonautów[1][2]. Był jednym z organizatorów pierwszego radzieckiego oddziału kosmonautów i kierował centrum w okresie przygotowań do lotu Jurija Gagarina na statku Wostok 1[3].
Życiorys
Karpow urodził się 19 lutego 1921 r. we wsi Kozackie w guberni kijowskiej, na terenie dzisiejszego rejonu zwinogródzkiego w obwodzie czerkaskim na Ukrainie[2]. Jego ojciec był lekarzem, a matka śpiewaczką[3]. Po ukończeniu szkoły w Kijowie w 1938 r. rozpoczął naukę w Wojskowej Akademii Medycznej im. S.M. Kirowa w Leningradzie[1][3].
W czasie II wojny światowej przebywał w oblężonym Leningradzie jako student akademii wojskowo-medycznej. W 1942 r. ukończył akademię z wyróżnieniem i otrzymał przydział do jednostki lotniczej[1]. Następnie służył w lotnictwie dalekiego zasięgu, początkowo jako starszy lekarz pułku lotniczego, a później jako szef służby medycznej dywizji lotniczej[3].
Po wojnie kontynuował służbę w strukturach związanych z medycyną lotniczą. Od 1947 r. pracował w instytucjach zajmujących się badaniami nad bezpieczeństwem lotów, wpływem czynników lotniczych na organizm człowieka oraz medycznym zabezpieczeniem załóg lotniczych[2][3]. Według Muzeum-Zapowiednika im. J.A. Gagarina po wojnie służył w Instytucie Medycyny Lotniczej i Kosmicznej Sił Powietrznych, zajmując się m.in. problemami bezpieczeństwa lotów na samolotach odrzutowych[1].
Centrum szkolenia kosmonautów
24 lutego 1960 r. pułkownik służby medycznej Karpow został mianowany pierwszym szefem Centrum Wyszkolenia Kosmonautów Sił Powietrznych[1]. Zadanie obejmowało jednocześnie tworzenie samego centrum, rozwijanie programu przygotowania kosmonautów oraz udział w wyborze miejsca dla przyszłego Zwiozdnego gorodka[1].
Karpow uczestniczył w selekcji pierwszych kandydatów na kosmonautów oraz w tworzeniu metod ich przygotowania do lotów kosmicznych[1][3]. Parlamentska Gazieta opisywała go jako twórcę Centrum Wyszkolenia Kosmonautów i pierwszego dowódcę pierwszego oddziału kosmonautów, tzw. „legendarnej dwudziestki”[3].
W 1961 r. Karpow brał udział w pracach komisji, która wyłoniła Jurija Gagarina jako pierwszego kosmonautę, a Giermana Titowa jako jego dublera[1][2]. 10 kwietnia 1961 r. uczestniczył w posiedzeniu Państwowej Komisji, na którym ostatecznie zatwierdzono tę decyzję[1].
Według relacji Muzeum-Zapowiednika im. J.A. Gagarina Karpow pomagał Gagarinowi przy zakładaniu skafandra przed startem misji Wostok 1. Zauważył wówczas brak oznaczenia państwowego na hełmie kosmonauty i miał własnoręcznie nanieść na nim czerwony napis „СССР”[1].
Karpow kierował Centrum Wyszkolenia Kosmonautów do 1963 r.[1][2]. W 1961 r., za udział w zabezpieczeniu pierwszego załogowego lotu kosmicznego, został odznaczony Orderem Lenina[2].
Dalsza działalność
W 1963 r. Karpow wrócił do Instytutu Medycyny Lotniczej i Kosmicznej, gdzie został zastępcą szefa instytutu[1]. Zajmował się badaniami w zakresie medycznego zabezpieczenia lotów oraz problematyką stanu funkcjonalnego członków załóg lotniczych[2].
W 1966 r. otrzymał stopień generała majora służby medycznej[2]. Od 1973 r. kierował filią medycyny lotniczej Państwowego Naukowo-Badawczego Instytutu Lotnictwa Cywilnego, gdzie uczestniczył m.in. w pracach nad zautomatyzowanym, wielokanałowym systemem przedlotnej kontroli medycznej załóg lotniczych[2][3]. W 1978 r. przeszedł w stan spoczynku[2].
Karpow zmarł 25 maja 1990 r. w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Kuncewskim[2].
Odznaczenia
Został odznaczony m.in.[2]:
- Orderem Lenina,
- Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy,
- dwukrotnie Orderem Czerwonej Gwiazdy,
- Medalem „Za zasługi bojowe”,
- Medalem „Za obronę Leningradu”,
- Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”.
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Первый командир Центра подготовки космонавтов [online], Muzeum-Zapowiednik im. J.A. Gagarina, 19 lutego 2026 [dostęp 2026-07-07] (ros.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Карпов, Евгений Анатольевич [online], Znanierussia.ru [dostęp 2026-07-07] (ros.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Первый командир первых космонавтов [online], Парламентская газета, 12 kwietnia 2015 [dostęp 2026-07-07] (ros.).
Bibliografia
- История отечественной космической медицины, red. I.B. Uszakow, W.S. Biednienko, G.P. Stupakow i in., Moskwa–Woroneż 2001, ISBN 5-9273-0097-9.