Johann Georg Ramsauer
 Johann Georg Ramsauer | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
urzędnik górniczy, badacz pradziejów |
| Narodowość |
austriacka |
| Rodzice |
Jakob Ramsauer |
| Małżeństwo |
Anna Maria Riezinger |
| Dzieci |
22 |
| Odznaczenia | |
 | |
Johann Georg Ramsauer (ur. 7 marca 1795 w Hallstatt, zm. 1 stycznia 1874 w Linzu) – austriacki urzędnik górniczy i badacz pradziejów. W latach 1831–1863 kierował kopalnią soli w Hallstatt jako Bergmeister. W 1846 roku odkrył prehistoryczne cmentarzysko na Salzbergu, a następnie prowadził tam systematyczne badania, podczas których odsłonięto 980 grobów. Sporządzona pod jego kierunkiem dokumentacja należy do najobszerniejszych zespołów dokumentacyjnych z wczesnego okresu rozwoju archeologii europejskiej[1][2].
Życiorys
Był synem cieśli Jakoba Ramsauera i Franziski z domu Steiner. Uczęszczał do katolickiej szkoły w Hallstatt. W wieku trzynastu lat został przyjęty jako Manipulationszögling do programu przygotowującego przyszłych urzędników administracji górniczej. Nauka obejmowała m.in. rysunek, geometrię, górnictwo, rachunkowość oraz praktyczne zajęcia w kopalni[1].
Karierę zawodową związał z państwową saliną w Hallstatt. W 1819 roku został rachmistrzem, w 1820 roku ławnikiem górniczym, rok później nadzorcą, a w 1825 roku starszym nadzorcą. W 1831 roku zastąpił Karla Pollhammera na stanowisku Bergmeistera, obejmując kierownictwo kopalni na Salzbergu. Zamieszkał wówczas w Rudolfsturmie, będącym siedzibą zarządu miejscowej saliny[1][3].
Był trzykrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Anną Marią Riezinger miał ośmioro dzieci, natomiast z jej przyrodnią siostrą Notburgą – czternaścioro. Jego trzecie małżeństwo, zawarte z Franziską Josefą Serafiną Ludwig, pozostało bezdzietne[1].
Po 55 latach pracy w salinie przeszedł w 1863 roku na emeryturę. Opuścił wówczas Hallstatt i zamieszkał wraz z trzecią żoną w Linzu, gdzie przebywała jedna z jego córek. Zmarł tam po krótkiej chorobie 1 stycznia 1874 roku[1].
Badania w Hallstatt
Znaleziska archeologiczne z doliny Salzbergtal były znane przed rozpoczęciem działalności Ramsauera, jednak pochodziły przeważnie z przypadkowych odkryć dokonywanych podczas robót górniczych. W listopadzie 1846 roku, w czasie otwierania żwirowni w pobliżu kopalni, natrafiono na kości i dawne przedmioty. Ramsauer zbadał teren i odsłonił siedem pochówków. W następnym roku odkrył kolejnych 24[1][4].
Po konsultacji z przedstawicielami Francisco-Carolinum w Linzu rozpoczął systematyczne badania cmentarzyska. Wykopaliska prowadzono w latach 1846–1863, przede wszystkim z udziałem pracowników saliny. Ramsauer odpowiadał za organizację prac, opisy grobów, klasyfikowanie znalezisk i przygotowywanie dokumentacji przeznaczonej dla instytucji muzealnych[2].
W ciągu siedemnastu lat odsłonięto 980 grobów zawierających około 19,5 tys. przedmiotów. Cmentarzysko obejmowało pochówki szkieletowe i ciałopalne, wyposażone m.in. w broń, naczynia, ozdoby i elementy stroju. Większość znalezisk przekazano do cesarsko-królewskiego Gabinetu Monet i Starożytności w Wiedniu, którego zbiory znalazły się później w Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu[2][5].
Ramsauer początkowo uważał, że po zakończeniu prac w 1863 roku cmentarzysko zostało w znacznej części wyczerpane. Późniejsze wykopaliska prowadzone przez innych badaczy doprowadziły jednak do odkrycia kolejnych pochówków. Znaczenie materiałów z Hallstatt sprawiło, że w latach 70. XIX wieku nazwa miejscowości została wykorzystana do określenia kultury halsztackiej i starszej fazy europejskiej epoki żelaza[2].
Dokumentacja wykopalisk
Ramsauer prowadził szczegółowe protokoły, w których opisywał położenie pochówków, układ szkieletów lub spalonych szczątków oraz rozmieszczenie wyposażenia grobowego. Dokumentację uzupełniały plany cmentarzyska i barwne tablice przedstawiające groby oraz odkryte przedmioty[2].
Przy wykonywaniu rysunków współpracował m.in. z pracownikiem kopalni Isidorem Englem. Tablice wykonywano przed usunięciem zabytków z grobów, dzięki czemu dokumentowały ich wzajemne położenie. Zespół protokołów Ramsauera stanowi źródło pozwalające na ponowną analizę znalezisk pomimo zniszczenia pierwotnego kontekstu archeologicznego podczas wykopalisk[2][6].
Sposób dokumentowania prac wyróżniał badania Ramsauera na tle wielu wykopalisk prowadzonych w połowie XIX wieku. Jego protokoły obejmowały nie tylko przedstawienia najcenniejszych zabytków, lecz także informacje o konstrukcji i wyposażeniu poszczególnych grobów[2].
Odznaczenia i upamiętnienie
W 1855 i 1856 roku wykopaliska odwiedzili cesarz Franciszek Józef I i cesarzowa Elżbieta Bawarska. Ramsauer prezentował im wybrane groby oraz ich wyposażenie. W 1855 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi z Koroną, a także Wielki Srebrny Medal za Naukę i Sztukę Wielkiego Księstwa Meklemburgii[1].
Na Salzbergu w Hallstatt znajduje się poświęcony mu pomnik autorstwa austriackiego rzeźbiarza Georg Zauner. Monument powstał w latach 1980–1981 i upamiętnia odkrycie oraz badania prehistorycznego cmentarzyska[7].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Anton Kern, Christa Loew: Johann Georg Ramsauer (1795 bis 1874). Naturhistorisches Museum Wien. [dostęp 2026-08-02]. (niem.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Anton Kern, Christa Loew: Frühe Ausgrabungen. Naturhistorisches Museum Wien. [dostęp 2026-08-02]. (niem.).
- ↑ Günther Hattinger. Johann Georg Ramsauer als Bergmeister am Hallstätter Salzberg (1831–1863). „Jahrbuch der Geologischen Bundesanstalt”. 144 (1), s. 77–87, 2004. [dostęp 2026-08-02]. (niem.).
- ↑ Discovery. Naturhistorisches Museum Wien. [dostęp 2026-08-02]. (ang.).
- ↑ Themenweg Hallstatt: Durch Tausende von Jahren. Tourismusverband Inneres Salzkammergut. [dostęp 2026-08-02]. (niem.).
- ↑ Hallstatt-Research Burial Site. Naturhistorisches Museum Wien. [dostęp 2026-08-02]. (ang.).
- ↑ Friedrich Idam: Ramsauer-Denkmal im Salzberghochtal. Baukulturelles Erbe Salzkammergut. [dostęp 2026-08-02]. (niem.).