Johann Kuntze

Johann Kuntze, także Johann Cundisius (Condisius), (niem. ur. 6 lipca 1626 w Merseburgu, zm. 18 marca 1700 we Wschowie)^[1] – niemiecki mieszczanin, wydawca i księgarz działający w Lipsku oraz we Wschowie i Lesznie na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów^[2].

Życiorys

Pierwszy z rodu Condisiusów, który zapoczątkował kilka pokoleń rzemieślników - introligatorów, ksiegarzy - nakładców i złotników. W 1626 poślubił Rosinę Klette - córkę ksiegarza z Görlitz Andreasa i Marii Tschaschel. Nieznane są przyczyny przeprowadzki Kuntzego do Wschowy. Miasto na pograniczu Dolnego Śląska i Wielkopolski przeżywało swój okres posperity jako miejsce obrad senatu i przystanku Wettynów w drodze do i z Drezna. W XVI i XVII wieku miasto było ośrodkiem luteranizmu. Kuntze został przyjęty we Wschowie do prawa miejskiego 13 września 1669. Tytuł króla kurkowego uzyskał w 1685. Członek luterańskiej współnoty Wschowy. Był człowiekiem wykształconym. Ukończył przynajmniej szkołę miejską, o czym świadczy jego obrzędowa twórczość literacka, okolicznościowe wiersze wydawane w Lipsku, Wschowie i Lesznie. Miał trzy córki i trzech synów: Johanna Jacoba, złotnika z Leszna^[3] (zm. 20 lutego 1746), Johanna Christopha, introligatora, oraz Johanna Adolfa, malarza^[2].

Działalność

Działalność księgarską rozpoczął w uniwersyteckim Lipsku, mieście znanym z targów książki. Druki firmowane nazwiskiem Cundisiusa są datowane od 1661, drukowane w Görlitz, gdzie prowadził księgarnię. Jako wydawca drukował w oficynach drukarskich w Żytawie u Johanna Kaspra Dehnego (1661,1662), w Lipsku u Christiana Michaela (1662,1663), w Legnicy u Zachariasa Schneidera (1668) oraz regularnie u Christopha Zippera w Görlitz. Wydawał podręczniki i zbiory tekstów religijnych, kalendarze i literaturę piękną tłumaczoną z oryginalnych dzieł francuskich i holenderskich. W 1668 wziął udział w targach lipskich w dniu św. Michała. Niepełny wykaz publikacji Kuntzego liczy 18 publikacji^[2]^[4]. Szczególnie należy wymienić anonimową relację wizyty króla Polski Augusta II Mocnego we Wschowie w 1699, która stanowi cenne źródło opisujące wygląd miasta i skalę przygotowań na przyjazd władcy^[5]. Współpracował z leszczyńskim typografem-księgarzem Michaelem Buckiem w Lesznie.

Przypisy

↑ M.Małkus, Barokowe epitafium rodziny Cundisiusów, [w:] DariuszD. Kozłowski i inni red., Verbum Domini Manet in Aeternum: wschowski Syjon: centrum wielkopolskiego protestantyzmu: katalog wystawy, Wschowa: Muzeum Ziemi Wschowskiej, 2017, s. 271-272, ISBN 978-83-943600-2-3 .
1 2 3 KamilaK. Szymańska KamilaK., Cundisiusowie: pracownicy książki we Wschowie i Lesznie w XVII i XVIII wieku, „Biblioteka” (28 (37)), 2024, s. 172, DOI: 10.14746/b.2024.28.7, ISSN 2391-5838 [dostęp 2026-05-19] .
↑ AleksandraA. Wasilkowska AleksandraA., Złotnictwo Leszna w 2 połowie XVII-XVIII wieku, „Studia Muzealne”, 11, 1975, s. 80 .
↑ Cundisius, J., Zipper, C.C. I. C.C., Wohlmeinender Zuruff und Einfältige Gedächtnüss- Zeilen, Als Der ... Herr M. Johannes Lehmann, Facultatis Philosophicae in Wittenberg vormals Adjunctus, Auff vorhero richtig beschehene Vocation am Sontage Sexagesimae, war der 9 Februar anno 1670, Seine Antritts- Predigt erfreulichen gehalten und als ein neuer Geistlicher Säe- Mann den Saamen Göttliches Wortes auff den Hertz- Acker der Christlichen Schäfflein beym Kriplein Christi allhier in der hochlöbl. Königlichen Polnischen Stadt Fraustadt zum ersten mahl aussgestreuet, An die Evangelische Gemeinde Oder Geistlichen- Schäfflein bey erwehnten Kriplein Christi ... auffgesetzet und verehret von Johanne Cundisio, Bürgern und Buch- Händlern daselbst, wie auch zu Görlitz in Ober- Laussnitz. bey Christoph Zippern., [w:] Biblioteka Cyfrowa Polona, polona.pl, 1670 [dostęp 2026-05-20] .
↑ Eigentliche Relation, welchergestalt Ihre Königliche Majestät von Polen, August II., den 1. September 1699 durch Fraustadt passierte, Leszno: Michał Buck, 8 lipca 2009 [dostęp 2026-05-20] (ang.).

[1] M.Małkus, Barokowe epitafium rodziny Cundisiusów, [w:] DariuszD. Kozłowski i inni red., Verbum Domini Manet in Aeternum: wschowski Syjon: centrum wielkopolskiego protestantyzmu: katalog wystawy, Wschowa: Muzeum Ziemi Wschowskiej, 2017, s. 271-272, ISBN 978-83-943600-2-3 .

[:0-2] 1 2 3 KamilaK. Szymańska KamilaK., Cundisiusowie: pracownicy książki we Wschowie i Lesznie w XVII i XVIII wieku, „Biblioteka” (28 (37)), 2024, s. 172, DOI: 10.14746/b.2024.28.7, ISSN 2391-5838 [dostęp 2026-05-19] .

[3] AleksandraA. Wasilkowska AleksandraA., Złotnictwo Leszna w 2 połowie XVII-XVIII wieku, „Studia Muzealne”, 11, 1975, s. 80 .

[4] Cundisius, J., Zipper, C.C. I. C.C., Wohlmeinender Zuruff und Einfältige Gedächtnüss- Zeilen, Als Der ... Herr M. Johannes Lehmann, Facultatis Philosophicae in Wittenberg vormals Adjunctus, Auff vorhero richtig beschehene Vocation am Sontage Sexagesimae, war der 9 Februar anno 1670, Seine Antritts- Predigt erfreulichen gehalten und als ein neuer Geistlicher Säe- Mann den Saamen Göttliches Wortes auff den Hertz- Acker der Christlichen Schäfflein beym Kriplein Christi allhier in der hochlöbl. Königlichen Polnischen Stadt Fraustadt zum ersten mahl aussgestreuet, An die Evangelische Gemeinde Oder Geistlichen- Schäfflein bey erwehnten Kriplein Christi ... auffgesetzet und verehret von Johanne Cundisio, Bürgern und Buch- Händlern daselbst, wie auch zu Görlitz in Ober- Laussnitz. bey Christoph Zippern., [w:] Biblioteka Cyfrowa Polona, polona.pl, 1670 [dostęp 2026-05-20] .

[5] Eigentliche Relation, welchergestalt Ihre Königliche Majestät von Polen, August II., den 1. September 1699 durch Fraustadt passierte, Leszno: Michał Buck, 8 lipca 2009 [dostęp 2026-05-20] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]