John Dee

John Dee
Ilustracja
portret Johna Dee z XVI wieku,
artysta nieznany
Data i miejsce urodzenia

13 lipca 1527
Londyn

Data i miejsce śmierci

1608 lub 1609
Mortlake

Zawód, zajęcie

okultysta, astrolog, alchemik, matematyk

Alma Mater

Uniwersytecie Cambridge

John Dee (łac. Joannes Dee; ur. 13 lipca 1527 w Londynie, zm. 1608 lub 1609 w Mortlake)[1][2] – angielski matematyk, astronom, okultysta, astrolog oraz alchemik, nadworny astrolog Elżbiety I[3][1]. Był jednym z najwybitniejszych uczonych epoki elżbietańskiej. Bywał wskazywany jako autor Manuskryptu Wojnicza[4], jednak nie ma wiarygodnych dowodów potwierdzających tę hipotezę. Według części badaczy to John Dee, prawdopodobnie wraz z Edwardem Kelleyem, sprzedał rękopis cesarzowi Rudolfowi II[5].

Życiorys

John Dee urodził się w Londynie. Jego ojciec, Rowland Dee, był zamożnym kupcem i dworzaninem króla Henryka VIII[2]. Początkowo kształcił się w katolickiej szkole w Chelmsford, a w latach 1543–1546 studiował w St John's College na Uniwersytecie Cambridge[2]. W 1546 roku został jednym z pierwszych członków nowo utworzonego Trinity College[2]. Pod koniec lat 40. i na początku lat 50. XVI wieku podróżował po Europie, studiując w Leuven, Brukseli i Paryżu. W tym okresie poznał lekarza, kartografa i matematyka Gemmę Frisiusa[6] oraz kartografa Gerharda Merkatora[2].

Po powrocie do Londynu w 1552 roku poznał Girolamo Cardano, włoskiego matematyka, lekarza i astrologa. Wspólnie prowadzili badania dotyczące perpetuum mobile[2]. W latach 80. XVI wieku Dee nawiązał współpracę z medium Edwardem Kelleyem, z którym odbył liczne podróże po Europie Środkowej[2]. Przez pewien czas przebywali na dworze Stefana Batorego[7], dokąd przybyli za namową Olbrachta Łaskiego[8], a następnie udali się na dwór cesarza Rudolfa II w Pradze[2]. Kelley pozostał w Pradze, natomiast Dee powrócił do Anglii, gdzie objął stanowisko naczelnika Christ's College w Manchesterze[2].

Dee był trzykrotnie żonaty[2]. Z trzecią żoną, Jane Fromond, poślubioną w 1578 roku, miał co najmniej ośmioro dzieci, w tym Arthura Dee, lekarza i alchemika, który kontynuował część zainteresowań naukowych ojca[2]. W 1587 roku dom Dee w Mortlake został splądrowany podczas jego nieobecności, a znaczna część jego biblioteki i kolekcji naukowej uległa zniszczeniu[2]. Jane Fromond zmarła podczas epidemii dżumy w 1605 roku[2].

W czasie swojej działalności Dee był oskarżany o szpiegowanie na rzecz Korony Angielskiej oraz o praktykowanie magii i czarów[9]. Ostatnie lata życia spędził w ubóstwie w Mortlake, gdzie zmarł w 1608 lub 1609 roku[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 John Dee, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-07-18] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 R. Julian Roberts, Dee, John (1527–1609), „Oxford Dictionary of National Biography”, Oxford University Press, DOI: 10.1093/ref:odnb/7418 (ang.).
  3. ↑ Karen De León-Jones, John Dee and the Kabbalah, [w:] Stephen Clucas (red.), John Dee: Interdisciplinary Studies in English Renaissance Thought, t. 193, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2006, s. 143–158, DOI: 10.1007/1-4020-4246-9_8, ISBN 978-1-4020-4245-4 (ang.).
  4. ↑ Alexander Ulyanenkov, Voynich Manuscript or Book of Dunstan Coding and Decoding Methods, „arXiv”, 2016, art. nr 1604.04149, arXiv:1604.04149 (ang.).
  5. ↑ Voynich Manuscript [online], Beinecke Rare Book & Manuscript Library, 14 grudnia 2018 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
  6. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: John Dee w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
  7. ↑ Stephen Pumfrey, John Dee: the patronage of a natural philosopher in Tudor England, „Studies in History and Philosophy of Science Part A”, 43 (3), 2012, s. 449–459, DOI: 10.1016/j.shpsa.2011.12.003 (ang.).
  8. ↑ Ryszard Zieliński, Roman Żelewski, Olbracht Łaski: od Kieżmarku do Londynu, Warszawa: Czytelnik, 1982, s. 148, ISBN 978-83-07-00656-7.
  9. ↑ György E. Szönyi, John Dee and Early Modern Occult Philosophy, „Literature Compass”, 1 (1), 2004, art. nr 110, DOI: 10.1111/j.1741-4113.2004.00110.x (ang.).

Linki zewnętrzne

  • John H. Appleby, Dee, John (1527–1609), „Oxford Dictionary of National Biography”, Oxford University Press, DOI: 10.1093/ref:odnb/7415 (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.