Josef Maria Eder

Josef Maria Eder
Ilustracja
Nadar, Portret Josefa Marii Edera, 1887
Data i miejsce urodzenia

16 marca 1855
Krems

Data i miejsce śmierci

18 października 1944
Kitzbühel

profesor
Specjalność: fotochemia, historia fotografii
Alma Mater

Politechnika Wiedeńska
Uniwersytet Wiedeński

Doktorat

1876

Habilitacja

1879
Politechnika Wiedeńska

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Politechnika Wiedeńska

Okres zatrudn.

1892–1925

Josef Maria Eder (ur. 16 marca 1855 w Krems, zm. 18 października 1944 w Kitzbühel) – austriacki fotochemik, pionier badań nad chemią fotografii i autor fundamentalnych prac z historii fotografii[1][2]. Był profesorem Politechniki Wiedeńskiej w latach 1892–1925 oraz dyrektorem założonej przez siebie Cesarsko-Królewskiej Szkoły i Instytutu Badawczego Fotografii i Technik Reprodukcyjnych w Wiedniu (dziś Höhere Graphische Bundes- Lehr- und Versuchsanstalt) od 1888 do 1923 roku[3][2].

Życiorys

Eder urodził się w Krems an der Donau w 1855 roku[3]. Studiował chemię, fizykę i matematykę na Politechnice Wiedeńskiej oraz Uniwersytecie Wiedeńskim[1]. W 1876 roku uzyskał doktorat, a w 1879 roku, po habilitacji, został wykładowcą na Politechnice Wiedeńskiej[2].

Jego badania skoncentrowały się na chemii fotografii[2]. Wraz z Giuseppe Pizzighellim wynalazł w 1881 roku papiery chlorosrebrowe do wywoływania zdjęć (tzw. gaslight paper)[4][2]. W 1884 roku stwierdził sensybilizujące właściwości erytrozyny, co przyczyniło się do rozwoju płyt ortochromatycznych[2][5].

Działalność naukowa

Eder wprowadził metody naukowe do rozwoju procesów fotograficznych, wykorzystując w szczególności spektroskopię[2]. Wynalazł kilka nowych instrumentów, w tym fotometr klinowy Edera-Hechta (wraz z Walterem Hechtem) oraz fotometr szczawianowo-rtęciowy do pomiaru natężenia promieniowania ultrafioletowego[6][2]. Badał wpływ światła na mieszaniny dwuchromianów z żelatyną oraz na emulsje bromku i chlorku srebra[2].

W dniu 1 marca 1888 roku Eder założył Cesarski i Królewski Instytut Szkoleniowy i Badawczy Fotografii i Technik Reprodukcyjnych, w którym pełnił funkcję dyrektora do 1923 roku[3][2]. Instytut ten osiągnął międzynarodową renomę i stał się wzorem dla podobnych placówek na całym świecie[2].

Publikacje

Eder opublikował ponad 650 prac naukowych[1]. Przez niemal trzy dekady redagował rocznik Jahrbuch für Photographie und Reproduktionstechnik (Rocznik Fotografii i Technik Reprodukcyjnych) w latach 1887–1914, kompilację osiągnięć w dziedzinie fotografii, wydawany do 1933 roku[2]. Napisał także Geschichte der Photographie (Historia fotografii), która ukazała się w czterech wydaniach od 1881 do 1932 roku i była cytowana w polskich publikacjach o historii fotografii[5].

Nagrody i wyróżnienia

Eder otrzymał liczne wyróżnienia za swoją działalność naukową, w tym Nagrodę Liebena w 1895 roku[3] oraz Medal Wilhelma Exnera w 1923 roku[6]. W 1884 roku otrzymał Progress Medal od Royal Photographic Society[7]. W 1916 roku został członkiem Austriackiej Akademii Nauk[3]. W latach 1916 i 1921 był dziesięciokrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie chemii[8].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Walter Schürmeyer: Neue Deutsche Biographie. T. 4. Berlin: Duncker & Humblot, 1959, s. 312–313.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 The History and Preservation of the Josef Maria Eder Collection. Cultural Heritage Resources. [dostęp 2025-10-22].
  3. 1 2 3 4 5 Eder, Josef Maria. Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950. [dostęp 2025-10-22].
  4. ↑ Printing Processes with Silver Salts. Early Photography. [dostęp 2025-10-22].
  5. 1 2 Ujemny biegun fotografii. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. [dostęp 2025-10-22].
  6. 1 2 Josef Maria Eder. Wilhelm Exner Medal Foundation. [dostęp 2025-10-22].
  7. ↑ Progress Medal - the Royal Photographic Society. [dostęp 2025-10-22].
  8. ↑ Nomination Database. nobelprize.org. [dostęp 2025-10-22].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.