Kanji Ishiwara

Kanji Ishiwara

石原 莞爾

Kanji Ishiwara (1945)
Rikugun-chūjō generał porucznik
Data i miejsce urodzenia	18 stycznia 1889 Shōnai
Data i miejsce śmierci	15 sierpnia 1949 Tokio
Przebieg służby
Lata służby	1909–1941
Siły zbrojne	Armia Cesarska
Stanowiska	dowódca • 4 Pułku Piechoty • 16 Dywizji
Główne wojny i bitwy	wojna chińsko-japońska
Odznaczenia

Kanji Ishiwara (jap. 石原 莞爾 Ishiwara Kanji; ur. 18 stycznia 1889^[1] w Shōnai, zm. 15 sierpnia 1949^[1] w Tokio) – generał porucznik Cesarskiej Armii Japońskiej i polityk znany zarówno z działalności wojskowej, jak i z rozbudowanej refleksji na temat roli Japonii w Azji^[1]. Swoimi publikacjami dotyczącymi misji imperium japońskiego zyskał w niektórych środowiskach opinię wizjonera^[1].

Odegrał kluczową rolę w przygotowaniu tzw. incydentu mandżurskiego z września 1931 roku, który doprowadził do zajęcia północno-wschodnich obszarów Chin przez Armię Kwantuńską^[1]. Jeszcze przed objęciem stanowiska w tej formacji Ishiwara propagował pogląd, że konflikt Japonii z potęgami zachodnimi jest jedynie kwestią czasu^[2].

Pod wpływem twórczości takich autorów jak Nanbu Jirō formułował ostrzeżenia przed katastrofalnymi skutkami ewentualnej wojny o globalnym zasięgu^[2]. W jego przekonaniu sprostanie nadchodzącym wyzwaniom wymagało opanowania przez Japonię obszarów Azji Wschodniej, co miało zapewnić państwu dostęp do zasobów naturalnych regionu^[2]. Równocześnie postulował gruntowne przeobrażenie życia politycznego i struktur społecznych Japonii^[2].

Z jego inicjatywy opracowano plan gospodarczy, który w 1937 przekształcono w pięcioletni Program Rozwoju Mandżurii, ukierunkowany na zwiększenie produkcji w tym podporządkowanym Japonii obszarze poprzez rozwój kapitałochłonnego przemysłu zarządzanego przez japońskie kadry^[2]. Znaczącym świadectwem uznania, jakim cieszył się w armii, była jego nominacja z 1935 roku na szefa oddziału operacyjnego Sztabu Generalnego^[2].

Jego rosnące ambicje polityczne, w tym próba doprowadzenia do upadku gabinetu premiera Ugakiego w styczniu 1937, przyczyniły się jednak do osłabienia jego pozycji^[2]. Mimo wcześniejszego udziału w ekspansji Japonii na kontynencie azjatyckim Ishiwara sprzeciwiał się rozpoczęciu wojny japońsko-chińskiej po incydencie na moście Marco Polo w 1937 roku, uznając ZSRR za głównego przeciwnika Japonii^[2]. Wraz z rozwojem wojny kolejne decyzje kadrowe odsuwały go od ośrodków dowodzenia i w 1941 zmuszono go do odejścia ze służby^[2].

Wezwanie go w charakterze świadka podczas procesów tokijskich w latach 1946–1948 skłoniło Ishiawarę do publicznego domagania się uznania własnej odpowiedzialności za wydarzenia z 1931 roku; wyrażał zdziwienie faktem, że nie został postawiony przed sądem wraz z innymi oskarżonymi^[2]. Inteligencja i nietypowy styl działania przysparzały mu uznania wśród części oficerów, jednocześnie budząc rezerwę środowiska wojskowego^[2].

• Jan Palmowski: Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 3. Cz. iq—marto. Warszawa: Rzeczpospolita, 2008. ISBN 978-83-7469-685-2.
• Mark R.M.R. Peattie Mark R.M.R., Ishiwara Kanji and Japan's confrontation with the West, Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1975, ISBN 0-691-03099-5, OCLC 1102846 .
• Peter Wetzler: Hirohito and War: Imperial Tradition and Military Decision-Making in Prewar Japan, University of Hawaii Press 1998, ISBN 0-8248-1166-6