Kapodziób
| Cereopsis novaehollandiae[1] | |||
| Latham, 1801[2] | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
kapodziób | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Kapodziób[7] (Cereopsis novaehollandiae) – gatunek dużego ptaka z podrodziny gęsi (Anserinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje południową Australię, Tasmanię oraz wyspy położone u południowych wybrzeży Australii i w Cieśninie Bassa. Nie jest zagrożony.
Zasięg występowania
Kapodziób występuje w zależności od podgatunku[8][9]:
- C. novaehollandiae novaehollandiae Latham, 1801 – południowa Australia (od Półwyspu Eyre’a po Wiktorię), Tasmania i sąsiednie wyspy;
- C. novaehollandiae grisea (Vieillot, 1818) – Archipelag Recherche, zimą także pobliskie wybrzeża południowo-zachodniej Australii Zachodniej.
Ptak ten został introdukowany do Nowej Zelandii[6][10].
Taksonomia
Gatunek i rodzaj po raz pierwszy opisał w 1801 roku angielski ornitolog John Latham, nadając mu nazwę Cereopsis N. Hollandiae[2][11]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Latham wskazał Nową Południową Walię[2] (co później uściślono do wysp Cieśniny Bassa)[5][12].
Etymologia
- Cereopsis: gr. κηρος kēros – wosk; οψις opsis – twarz[13].
- novaehollandiae: łac. novus – nowy; nowołac. Hollandia – Holandia tj. Nowa Holandia (nowołac. Nova Hollandia lub Hollandia Nova); nazwa nadana Australii Zachodniej przez wczesnych holenderskich odkrywców i pod którą Australia była znana Europejczykom w XVII, XVIII i na początku XIX wieku. W ornitologii nazwa ta jest zwykle synonimem wschodniej Australii, zwłaszcza stanu Nowa Południowa Walia[14].
- grisea: średniowiecznołac. griseum, griseus lub grisius – szary[15].
Morfologia
Długość ciała 75–100 cm[12], długość skrzydła 45–50 cm[16], rozpiętość skrzydeł 137–160 cm[17]; masa ciała samców 3170–5100 g, samic 3180 g[12]. Samce są nieco większe od samic. Charakteryzuje się krótką szyją i małą głową oraz krótkim, tępym dziobem, pokrytym prawie do końca zielonkawą woskówką. Nogi są różowe z czarnymi palcami o mocnych pazurach i głęboko wciętych błonach pławnych. Upierzenie jest popielate z ciemniejszymi plamami na skrzydłach.
Tryb życia
Żyje na otwartych, trawiastych stokach. Ptak ten prowadzi głównie lądowy tryb życia, rzadko wchodzi do wody. Żywi się pokarmem roślinnym, żerując na trawiastych plażach i stokach. Poza sezonem lęgowym towarzyski, przemieszcza się w niewielkich stadach. Kapodzioby do lęgów przystępują w chłodnej porze roku (lipiec–sierpień). Gniazdo jest umieszczane na ziemi, w dołku pod skałami i krzewami. Samica składa 4–5 jaj, które wysiaduje przez 34–37 dni[17].
Status zagrożenia
IUCN uznaje kapodzioba za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność populacji szacuje się na 16–18 tysięcy osobników (co przelicza się na 11–12 tysięcy osobników dorosłych). Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny[6].
Przypisy
- ↑ Cereopsis novaehollandiae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 J. Latham: Supplementum Indicis Ornithologici, Sive Systematis Ornithologiae. Londini: Leigh Et Sotheby, 1801, s. lxvii. (łac.).
- ↑ Cereopsis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-11-13] (ang.).
- ↑ L.J.P. Vieillot: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc.. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 23. Paris: Chez Deterville, 1818, s. 336. (fr.).
- 1 2 3 D. Lepage, Cape Barren Goose Cereopsis novaehollandiae, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-07-29] (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Cereopsis novaehollandiae, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Anserinae Goldfuss, 1820 - gęsi (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-29].
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- ↑ P.G.H. Frost, Cape Barren goose, [w:] Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online [online], 2013 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
- ↑ J. Latham, Supplement II to the General synopsis of birds, Londyn 1801, s. 325 + tabl. 138 (ang.).
- 1 2 3 C. Carboneras & G.M. Kirwan: Cape Barren Goose (Cereopsis novaehollandiae). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-11-11]. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Cereopsis [dostęp 2017-11-11].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Novaehollandae [dostęp 2017-11-11].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Grisea [dostęp 2017-11-11].
- ↑ P. Busse (red.), Z. Czarnecki, A. Dyrcz, M. Gromadzki, R. Hołyński, A. Kowalska-Dyrcz, J. Machalska, S. Manikowski & B. Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 244, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
- 1 2 E. Keller, E. Bezzel, K. Koenig, B. Kremer, J.H. Reichholf (red.), F. Sauer, K.-L. Schuchmann, A. Sigl, R. Witt & G. Steinbach (red.): Ptaki. Cz. 2. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 87, seria: Leksykon zwierząt. ISBN 83-7311-181-6.
Bibliografia
- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).