Kapykułowie

Janczar XVI wiek
Członek Cebeci - Korpusu Płatnerzy
Spahisi pod Wiedniem

Kapykułowie (tur. Kapıkulu, "słudzy dworu", kapy - "brama, dwór", kuł - "niewolnik, sługa", też tur. Kapıkulu askerleri, "askerleri" - "żołnierze", też tur. Hassa Ordusu "wojsko sułtańskie") – nazwa wszystkich stałych i regularnych wojsk pieszych i jezdnych na służbie Imperium Osmańskiego podlegających sułtanowi. Jedna z 3 głównych składowych armii osmańskiej obok marynarki oraz sił prowincjonalnych (tur. Eyalet askerleri)[1][2].

Organizacja

Piechota

W skład piechoty (tur. Kapıkulu piyadeleri[3]) należącej do Kapykułu wchodziły następujące jednostki:

  • Korpus Janczarów[3]
  • grenadierzy (tur. Humbaracı Ocağı, pol. kumbaradży lub pol. granatnicy), później uznawano ich jako część jednostek artylerii[3]
  • artyleria (tur. Topçu Ocağı, pol. topczyjowie)[3]
  • jednostki transportujące artylerię (tur. Top Arabacılar Ocağı, pol. toparabadżyjowie)[3]
  • minierzy (tur. Lağımcılar, pol. lagymdży)[3]
  • nosiwodowie (tur. Sakalar), mieli za zadanie dostarczanie napojów, w trakcie bitw zajmowali się rannymi[4]
  • Korpus Rekrutów (tur. Acemi Ocağı, "[jeszcze] obcy", pol. adżemi[5]) będący systemem 34 jednostek szkoleniowych którego adepci po 6 latach przygotowań zostawali janczarami[6]
  • Korpus Płatnerzy (tur. Cebeci Ocağı, pol. dżebedżijowie), oprócz tworzenia i naprawiania broni tworzyli własną jednostkę taktyczną, w 1574 było to 625 żołnierzy dołączonych do artylerii, z czasem ich liczba wzrosła na tyle że każdy duży garnizon miał ich w swoich szeregach[4]

Kawaleria

Elitarna kawaleria Kapykułów (tur. Kapıkulu Süvarileri[7]) zwana jazdą sześciu dywizji (tur. Altı Bölük Halkı - ludzie sześciu regimentów, też tur. Bölük Halkı - ludzie regimentu[7]) składała się z[8]:

  • spahisowie[a] (tur. kapıkulu sipahileri, pol. kawalerzyści) - Wysokiej rangi oddział przynależący do osobistej gwardii sułtana. W trakcie bitew stali bezpośrednio przy sułtanie.
  • silahdarowie (tur. silahtar, pol. miecznicy)
  • ulufedżijowie (tur. ulufeciler, pol. kontraktowi)[8] - Jednostkę ufundował w XIV wieku Kara Timurtaş Paşa i emir Murad I[10]. W trakcie bitwy stali za sipahami po dwóch stronach sułtana[8].
    • ulufedżijowie skrzydła lewego (tur. sol ulufeciler)
    • ulufedżijowie skrzydła prawego (tur. sağ ulufeciler)
  • gurebowie (tur. garibler[11] / garipler, pol. obcy lub biedak, znani także jako garibowie)[8][12] - Wywodzili się z ochotników ghazich i zostali założeni w czasie gdy zakładano dywizję ulufedżijów[10]. Nazwa 'obcy' wynikała z ich pochodzenia z Anatolii lub Egiptu[8].
    • gurebowie skrzydła prawego (tur. sağ garipler)
    • gurebowie skrzydła lewego (tur. sol garipler)

Do dywizji spahisów i silahdarów rekrutowani byli paziowie ze szkoły pałacowej (Enderun İç oğlanları) i innych szkół sułtańskich. Wstęp zależał od indywidualnego talentu, wieku i osiągnięć danego kandydata. Zasłużeni weterani janczarscy w ramach nagrody zostawali przydzielani do czterech dywizji, z wyłączeniem dywizji gurebów. Gurebowie rekrutowali się z jednostek wojskowych i ochotników, którzy wykazywali się odwagą na polach bitew. Kawalerzysta z dywizji o niższej randzie mógł awansować do wyższej rangą dywizji przez wykazanie się w walce. W XVI wieku zezwolono synom kawalerzystów na wstąpienie do dywizji zaczynając służbę w roli praktykanta[12].

Nie jest znana data założenia tych dywizji. Wiadomo że istniały w trakcie rządów Mehmeda II[8]. Jego reformy zdefiniowały na stałe ich organizację i ustaliły prestiżowość dywizji, nadając najwyższą rangę spahisom, następnie silahdarom, potem ulufedżijom, na gurebach kończąc[12]. Mimo potrojenia liczebności w XVI wieku liczebność tych jednostek była niewielka w stosunku do spahisów zwanych timariotami (tur. Tımarlı sipahiler[8]). Z upływem czasu zaczęli przyjmować system timarów, często w ramach nagrody za służbę. Nadanie te pomagały balansować siłę timariotów, a od XVI wieku większość lenn zaczęła należeć do kawalerzystów kapykułów[13]. W okresie pokoju stacjonowali we wsiach w okolicy Adrianopola, Bursy i Izmitu, w okresie wojny stale byli u boku sułtana[11].

Liczebność spahisów / silahadarów / ulufedżijów / gurebów
RokRządy Mehmeda II148415121527156715741597
Liczebność 600 / 600 / 700 / 400[8]4306[14]3896[14]1993 / 1587 / 1007 / 415[8]3331 / 2785 / 2546 / 2589[8]5957[14]17000[14]
Rok16071652-531666-671687-881691-9217001710-11początek XVIII w.
Liczebność 7805 / 7683 / 3448 / 1903[8]20497[14]13267[14]19800[14]10807[14]12992[14]15625[14]22169[7]

Chanat Krymski

Kapykułowie w Chanacie krymskim byli stałą formacją wojskową opłacaną przez chanów krymskich oraz wyekwipowaną w broń palną (drugą formacją wyposażoną w broń palną byli sejmeni którzy byli opłacani przez Wysoką Portę). Kapykułowie rozlokowani byli w Bakczysaraju i okolicach[15].

Broń palną w Chanacie otrzymał chan Mengli I Girej od sułtana Bajazyda II. Evliya Çelebi podaje że następnie sformowana formacja liczyła 12 tys. członków. Zygmunt Abrahamowicz wskazuje jednak że według części badaczy tureckich formację utworzono dopiero w trakcie rządów chana Sahib I Gireja (1532—1551). Z czasem w wyniku rozprężenia liczba jej członków zaczęła maleć. Gdy urząd wezyra sprawował Sefer Gazi aga formacja liczyła 3 tys. członków[16].

Uwagi

  1. ↑ Owi kawalerzyści należeli do regularnej armii sułtana i otrzymywał żołd z kasy państwa. Nie należy ich mylić z timariotami (Tımar sipahileri) którzy należeli do wojsk prowincjonalnych i żyli z dochodów swojego lenna[9].

Przypisy

  1. ↑ Nicolle 2017 ↓, s. 17.
  2. ↑ Reychman 1973 ↓, s. 120.
  3. 1 2 3 4 5 6 Nicolle 2017 ↓, s. 18.
  4. 1 2 Nicolle 2017 ↓, s. 18,54.
  5. ↑ Nicolle 2017 ↓, s. 15.
  6. ↑ Nicolle 2017 ↓, s. 15-16,18.
  7. 1 2 3 Shaw 1977 ↓, s. 179.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Imber 2023 ↓, s. 344-345.
  9. ↑ Reychman 1973 ↓, s. 121-122.
  10. 1 2 Nicolle i McBride 2005 ↓, s. 9.
  11. 1 2 Reychman 1973 ↓, s. 121.
  12. 1 2 3 Uyar i Erickson 2009 ↓, s. 44.
  13. ↑ Nicolle i McBride 2005 ↓, s. 9-10.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ágoston 2014 ↓, s. 113.
  15. ↑ Czelebi i Abarahamowicz 2001 ↓, s. 280, 465, 469.
  16. ↑ Czelebi i Abarahamowicz 2001 ↓, s. 277, 280, 452, 465.

Bibliografia

  • David Nicolle: Janczarzy. Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-7889-495-7.
  • Colin Imber: Imperium Osmańskie, 1300-1650. Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Astra, 2023. ISBN 978-83-66625-97-6.
  • Jan Reychman: Historia Turcji. Wrocław: Ossolineum, 1973.
  • Stanford J. Shaw: Historia Imperium Osmańskiego i Republiki Tureckiej. T. 1: 1280-1808. New York: Cambridge University Press, 1977. ISBN 978-83-8002-135-8. (pol.).
  • David Nicolle, Angus McBride: Armies of the Ottoman Turks 1300–1774. Wyd. Reprinted. Oxford: Osprey, 2005, seria: Men-at-Arms. ISBN 978-0-85045-511-3.
  • Mesut Uyar, Edward J. Erickson: A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. Santa Barbara, California: Praeger Security International / ABC-CLIO, 2009. ISBN 978-0-275-98876-0.
  • Gábor Ágoston. Firearms and Military Adaptation: The Ottomans and the European Military Revolution, 1450-1800. „Journal of World History”. 25 (1), 2014. University of Hawai'i Press. ISSN 1045-6007. JSTOR: 43286061. 
  • Księga podróży Ewliji Czelebiego. Zygmunt Abarahamowicz (red.). Książka i Wiedza, 1969.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.