Karol Dziekanowski
 | |
 podpułkownik piechoty | |
| Pełne imię i nazwisko |
Karol Jan Dziekanowski |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
24 czerwca 1884 |
| Data i miejsce śmierci |
24 lutego 1941 |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
dowódca pułku |
| Główne wojny i bitwy |
wojna rosyjsko-japońska |
| Późniejsza praca | |
| Odznaczenia | |
    | |
Karol Dziekanowski (ur. w 24 czerwca 1884 w Sokołowicach, zm. 24 lutego 1941 we Lwowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, inspektor Straży Granicznej, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się 24 czerwca 1884 w Sokołowicach, w ówczesnym powiecie stopnickim guberni kieleckiej, w rodzinie Teofila, ziemianina, i Marii z Bieńkowskich[1][2]. Karierą wojskową rozpoczął w armii carskiej. Brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej[3]. Od 1914 służył w Legionach Polskich w stopniu podporucznika a od 1917 w Polskiej Sile Zbrojnej. W Wojsku Polskim dowodził m.in. 59 pułkiem piechoty Wielkopolskiej.
Uczestniczył w rozformowaniu 8 Tarnogórskiego Pułku Piechoty, który został przetransportowany do koszar w Inowrocławiu. Zamiast przeprowadzić uroczystą demobilizację Dziekanowski jako dowódca 59 pp wystosował do powstańców z 8 Tarnogórskiego Pułku Piechoty ultimatum i groźby, w przypadku gdyby nie chcieli złożyć broni. W wyniku nadgorliwości występującej w 59 pp, 13 sierpnia 1921 życie straciło dwóch już zdemobilizowanych powstańców a 15 zostało rannych[4].
W sierpniu 1926 został przydzielony do 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach na stanowisko oficera sztabowego Przysposobienia Wojskowego[5]. W październiku tego roku został przydzielony na takie samo stanowisko do 6 Dywizji Piechoty w Krakowie[6]. W listopadzie 1927 został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Powiatowej Komendy Uzupełnień Kraków Miasto na okres sześciu miesięcy w celu odbycia praktyki poborowej[7]. Z dniem 1 maja 1928 został zwolniony z praktyki poborowej w PKU Kraków Miasto z równoczesnym oddaniem do dyspozycji Ministerstwa Skarbu[8][9]. Tego samego dnia został przyjęty do Straży Granicznej w stopniu inspektora i przydzielony do Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego SG na stanowisko kierownika Inspektoratu Granicznego Brodnica[10]. Z dniem 28 lutego 1929 zakończył zawodową służbę wojskową i został przeniesiony w stan spoczynku[11].
Od 13 kwietnia 1937 do 21 stycznia 1939 był tymczasowo aresztowany[1]. W dniach 16–21, 23–28 i 31 stycznia 1939 występował przed Sądem Okręgowym w Krakowie, Wydział IV Karny, w charakterze oskarżonego[1][12][13][14]. 31 stycznia 1939 został skazany za udział w zorganizowanej grupie przestępczej, która w latach 1932-1936 wyłudzała pieniądze za obietnicę protekcji na karę łączną czterech lata więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych przez dziesięć lat. Do 15 marca 1939 wyrok nie uprawomocnił się, gdyż oskarżony zapowiedział apelację[1].
4 kwietnia 1940 we Lwowie został aresztowany przez NKWD[15][2]. 20 listopada 1940 skazany na karę śmierci za przynależność do dowództwa lwowskiego ZWZ. 24 lutego 1941 we Lwowie został rozstrzelany[16][2].
W 1908 ożenił się z Marią z Walsów, z którą miał syna Stanisława (ur. 1914) i dwie córki: Karolinę (ur. 1916) i Marię (ur. 1917)[1][2].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7499 – 17 maja 1922[17][1][18]
- Krzyż Niepodległości – 15 kwietnia 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[19]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[1]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[1]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Dziekanowski (Kruk-Dziekanowski) Karol. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.10-611 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-10-05].
- 1 2 3 4 Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Dziekanowski Karol. [w:] Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 [on-line]. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2025-10-05].
- ↑ Dunin-Brzeziński 2004 ↓, s. 55.
- ↑ Jędrysiak i Widziński 2021 ↓, s. 41,42.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926, s. 272.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 20 października 1926, s. 368.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927, s. 303.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928, s. 128.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 115, 162.
- ↑ Z rozkazów p. Dowódcy Straży Granicznej. „Czaty”. 10, s. 13, 1928-05-15. Warszawa.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1929, s. 33.
- ↑ „Przyjęty na chemię z perspektywą na medycynę” telegrafowała hr. Markiewiczowa do Hammera. Szósty dzień procesu Dziekanowskiego i tow.. „Nowy Dziennik”. 22, s. 12, 1939-01-22. Kraków.
- ↑ Dziekanowski i tow. zasądzeni. „Nowy Dziennik”. 31 wyd. wieczorne, s. 3, 1939-01-31. Kraków.
- ↑ „Nie było korupcji!” stwierdza sąd w motywach wyroku na Dziekanowskiego i tow.. „Nowy Dziennik”. 32, s. 11, 1939-02-01. Kraków.
- ↑ Jędrysiak i Widziński 2021 ↓, s. 41.
- ↑ Klimecki 2010 ↓, s. 37.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1923, s. 66.
- ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 2-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (26 (305)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 25 czerwca 1922, s. 15 [dostęp 2025-10-27], Cytat: ppłk. Dziekanowski Karol.
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 92, poz. 124 (ISAP)
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Jan Dunin-Brzeziński: Rotmistrz Legionów Polskich wspomnienia z lat 1914-1919. Pruszków: 2004. ISBN 978-83-88773-62-4.
- Jacek Jędrysiak, Krzysztof Widziński: Szpiedzy dezerterzy renegaci. Wykroczenia i przestępstwa żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych w latach 1918-1989. Wrocław-Warszawa: 2021. ISBN 978-83-8229-346-3.
- Michał Klimecki: Przebieg eksterminacji ludności polskiej Kresów Wschodnich w latach czterdziestych XX wieku. Stosunki polsko-ukraińskie: kalendarium wydarzeń 1939–1947 (koreferat). W: Romuald Niedzielko: Wołyń 1943 – rozliczenie. Materiały przeglądowej konferencji naukowej „W 65. rocznicę eksterminacji ludności polskiej na Kresach Wschodnich dokonanej przez nacjonalistów ukraińskich”, Warszawa 10 lipca 2008. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010. ISBN 978-83-7629-197-0.