Kazarka rdzawa
| Tadorna ferruginea[1] | |||
| (Pallas, 1764) | |||
 samiec | |||
 samica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
kazarka rdzawa | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 letnie lęgowiska siedliska całoroczne zimowiska | |||
Kazarka rdzawa[5], kazarka[6] (Tadorna ferruginea) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Nie jest zagrożony wyginięciem. Często hodowany w parkach i ogrodach w Europie jako ptak ozdobny[7]. Nie wyróżnia się podgatunków[2][8][9].
Zasięg występowania
Zamieszkuje wschodnią część basenu Morza Śródziemnego, Morze Czarne, pas w Azji Środkowej po Amur oraz północno-zachodnią Afrykę i Wyżynę Abisyńską. Tam gdzie woda nie zamarza osiadła, pozostałe populacje wędrowne. Zimuje w Dolinie Nilu, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej oraz w Chinach. Sporadycznie pojawia się w Europie Środkowej i Zachodniej oraz zachodniej części Morza Śródziemnego, osiągając Maderę na Atlantyku.
W Polsce pojawia się regularnie (najczęściej latem i jesienią[10]), aktualnie nielęgowy[11]. Są to zwykle uciekinierzy z niewoli, choć niekiedy mogą tu też zalatywać ptaki dzikie[7][10]. Zwykle obserwowane są pojedyncze osobniki, rzadziej stadka liczące kilka osobników[10]. W czerwcu 2014 roku zaobserwowano stado 11 osobników na zbiorniku retencyjnym na rzece Wąglance przy wsi Miedzna Murowana (woj. łódzkie)[10]. Jedyne lęgi kazarki rdzawej odnotowano w latach 1988–1990 w centrum Wrocławia; para, które je wyprowadziła, urodziła się we wrocławskim zoo, ale uciekła po osiągnięciu lotności[10].
Morfologia
- Wygląd
- Samiec większy od samicy, ciało rdzawe, na szyi czarna obroża, głowa i szyja jaśniejsza, skrzydła białe, lusterko zielone, lotki I-rzędowe czarne, od spodu szare, ogon czarny. Dziób szary, nogi czarne. Samica mniejsza, bez obroży, z białawą głową. Samiec w upierzeniu spoczynkowym i osobniki młodociane podobne do samicy.
- Wymiary średnie
- długość ciała ok. 61–67 cm[12]
rozpiętość skrzydeł ok. 120–145 cm[12]
masa ciała ok. 1000–1650 g[6]
Ekologia i zachowanie
- Biotop
- Głównie jeziora i rzeki w pasie stepów i półpustyń. W górach osiąga wysokość 4500 m n.p.m.
- Gniazdo
- W szczelinach, rozpadlinach, norach, dziuplach, szczelinach skalnych lub opuszczonych gniazdach ptaków drapieżnych.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 8 do 12 kremowych jaj[13] o średnich wymiarach 68×47 mm i średniej masie 83 g.
- Wysiadywanie, pisklęta
- Jaja wysiadywane są przez okres 27 do 29 dni przez samicę[13], podczas gdy samiec strzeże gniazda, a później bierze udział w opiece nad pisklętami. Pisklęta pierzą się po 55–60 dniach, lecz zazwyczaj pozostają z rodzicami do zimy.
- Pożywienie
- Pokarm mieszany z przewagą roślinnego, zdobywany zarówno na lądzie, jak i w wodzie.
Status zagrożenia i ochrona
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody kazarka rdzawa nieprzerwanie od 1988 roku klasyfikowana jest jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2023 roku, mieści się w przedziale 201 030 – 297 080 osobników. Globalny trend liczebności populacji oceniany jest jako wzrostowy[4].
Ptaki te są hodowane w warunkach półnaturalnych w ukraińskim rezerwacie doświadczalnym „Askania Nowa” na północ od Krymu; część tam wyhodowanych ptaków odlatuje i zasila dzikie populacje na Ukrainie i w innych krajach[4][10].
W Polsce kazarka rdzawa podlega ścisłej ochronie gatunkowej[14].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Tadorna ferruginea, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 591. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
- 1 2 3 D. Lepage: Ruddy Shelduck Tadorna ferruginea. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-01-27]. (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Tadorna ferruginea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Tadornini Reichenbach, 1853 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-25].
- 1 2 Busse i in. 1990 ↓, s. 250.
- 1 2 Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 41. ISBN 978-83-7845-983-5.
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Prochowska K., Prochowski R.. Stwierdzenie wyjątkowo licznego stada kazarki rdzawej Tadorna ferruginea w Polsce. „Naturalia”. 3, s. 136–137, 2014 (2015).
- ↑ Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 01.01.2026. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2026-06-25].
- 1 2 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.
- 1 2 E. Keller, prof. dr J.H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 2. Warszawa: Świat Książki, 2003. ISBN 83-7311-181-6.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
Bibliografia
- Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Kazarka Rdzawa (Tadorna ferruginea). [w:] Portal hodowców ptaków ozdobnych www.ptakiozdobne.pl [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-16)].