Kazimierz Leski

Był wnukiem bankiera Kazimierza Natansona^[1] i synem neofity pochodzenia żydowskiego inżyniera Juliusza Stanisława Natansona-Leskiego i Marii z domu Olszyńskiej herbu Pniejnia^[2][3]. Jego siostra Anna Leska była pilotką Wojska Polskiego, pierwszą kobietą i jedną z trzech Polek w brytyjskiej pomocniczej służbie rozprowadzającej samoloty Air Transport Auxiliary.

Do 1930 uczęszczał do Gimnazjum Państwowego im. Króla Władysława IV w Warszawie^[4][5]. Po ukończeniu w 1935 nauki na Wydziale mechanicznym Szkoły Inżynierskiej im. Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda w Warszawie uzyskał stopień inżyniera mechanika^[5].

Wiosną 1936 roku wyjechał do Holandii, do pracy w centralnym holenderskim biurze konstrukcyjnym okrętów – Nederlandse Verenigde Scheepsbouw Bureaus B.V. w Hadze^[6]. Początkowo pracował tam jako kreślarz. W Holandii kontynuował naukę, zostając absolwentem Wydziału Budowy Okrętów Politechniki w Delfcie.

Po zakończeniu kariery kreślarza, Kazimierz Leski rozpoczął pracę w dziale okrętów podwodnych^[1]. Do jego obowiązków należało umiejscawianie w projektach okrętów wytypowanych urządzeń i maszyn, wraz z zaprojektowaniem i obliczeniami wytrzymałościowymi mocowań i zawieszeń. W tym czasie uczestniczył w stoczni De Schelde w projektowaniu i budowie okrętów podwodnych ORP „Sęp” i ORP „Orzeł”^[6]. Dość szybko dał się poznać jako twórczy konstruktor, opracowując m.in. nowe, zasadniczo inne niż dotychczas stosowane, elastyczne posadowienie szybkoobrotowych (20 000 obr./min) dmuchaw powietrznych stosowanych do szasowania balastów, co usunęło źródło dość częstych i trudnych do naprawy ich awarii w morzu. W czasie budowy ORP „Orzeł” Leski odpowiedzialny był za sprawy siłowni.

Po powrocie do Polski Leski rozpoczął służbę wojskową^[6]. Interesował się lotnictwem, był pilotem szybowcowym i zamierzał w tym kierunku prowadzić karierę, ale nie ukończył szkolenia lotniczego przed wybuchem II wojny światowej^[6].

Leski brał udział w kampanii wrześniowej w lotnictwie. Uczestniczył w ewakuacji samolotów PZL.23 Karaś do Dęblina^[6]. 17 września 1939 roku jako strzelec–obserwator samolotu Lublin R-XVIII F, został zestrzelony pod Czortkowem przez Armię Czerwoną^[6]. Podczas przymusowego lądowania doznał kontuzji kręgosłupa i żeber i został wzięty do niewoli radzieckiej, lecz zdołał z niej uciec do Lwowa, skąd przedostał się do okupowanej przez Niemców Warszawy^[6]. Przyjął tam fałszywe nazwisko Leona Juchniewicza, a następnie konspiracyjny pseudonim „Bradl” (od nazwiska skoczka narciarskiego)^[6].

Włączył się do polskiej konspiracyjnej organizacji wywiadowczej Muszkieterzy, gdzie pełnił funkcję szefa komórki kontrwywiadu tej organizacji^[1]. Następnie, po jej rozwiązaniu, przeniesiony do Związku Walki Zbrojnej, a następnie do II Oddziału Komendy Głównej Armii Krajowej. Zajmował się wywiadem komunikacyjnym i kontrwywiadem, a także tworzeniem szlaków kurierskich na froncie zachodnim. Dokumenty potrzebne do podróży począwszy od dokumentów personalnych, a kończąc na przepustkach i odpowiednich kartkach żywnościowych wykonywano w Wydziale Legalizacji i Techniki w Oddziale II Komendy Głównej Armii Krajowej kierowanej przez cichociemnego Stanisława Jankowskiego, ps. Agaton^[7]. Występował pod konspiracyjnymi pseudonimami: „Bradl”, „37” i „Pierre”^[4].

Był kierownikiem komórki „666” Oddziału II Komendy Głównej ZWZ-AK^[8]. Według Leskiego, komórka została utworzona w połowie w 1942 roku i odpowiadała za organizację dróg łączności z Europą Zachodnią^[9][10]. Leski miał powołać komórkę niezadowolony z funkcjonowania Zagrody, działu Łączności Zagranicznej Oddziału V (dowodzenia i łączności) Komendy Głównej Armii Krajowej. Leski miał działać w „666” do początku 1943 roku. Zakres działalności komórki jest przedmiotem sporów wśród historyków^[9]. Liczba członków komórki „666” jest nieznana. Zdaniem historyków Władysława Bułhaka i Mariusza Olczaka niekwestionowanymi członkami komórki byli wyłącznie Leski i Tadeusz Jabłoński ps. „Jan”^[11].

W powstaniu warszawskim walczył jako dowódca kompanii „Bradl” batalionu Miłosz. Za męstwo został odznaczony Krzyżem „Virtuti Militari” V klasy i 3-krotnie Krzyżem Walecznych. Po kapitulacji uciekł z kolumny jenieckiej. Pełnił funkcję szefa Sztabu Obszaru Zachodniego AK, a następnie Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj^[12].

W chwili wejścia wojsk radzieckich do Polski, podjął pracę w Stoczni Gdańskiej, utrzymując cały czas kontakt z podziemiem. Był szefem sztabu obszaru zachodniego Delegatury Sił Zbrojnych. Został aresztowany w 1945, jednak udało mu się uciec. W lipcu 1945 ponownie został aresztowany przez UB^[13].

3 lutego 1947 w procesie I Komendy WiN (innymi podsądnymi byli: Jan Rzepecki, Antoni Sanojca, Jan Szczurek-Cergowski, Tadeusz Jachimek, Marian Gołębiewski, Henryk Żuk, Józef Rybicki, Ludwik Muzyczka i Emilia Malessa) Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na 12 lat więzienia. Wyrok zmniejszono do sześciu lat. Po odbyciu kary, Kazimierza Leskiego skazano ponownie na 10 lat „za współpracę z okupantem”. Wyszedł po odbyciu niespełna połowy wyroku, w 1955^[14].

17 czerwca 1957 roku został zrehabilitowany. Po rehabilitacji pracował w przemyśle okrętowym, a później został pracownikiem naukowym i dyrektorem Ośrodka Informacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk^[4]. Autor wielu patentów i ok. 150 prac naukowych. Organizator ruchu wynalazczego i honorowy prezes Stowarzyszenia Polskich Wynalazców i Racjonalizatorów.

Od 21 listopada 1994 do 29 listopada 1997 był prezesem Związku Powstańców Warszawskich^[15].

Autor wielokrotnie wznawianych wspomnień: Życie niewłaściwie urozmaicone: wspomnienia oficera wywiadu i kontrwywiadu AK (wyd. 4: Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2001; ISBN 83-7233-041-7).

W 1995 Instytut Jad Waszem przyznał mu tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata^[16]. W tym samym roku otrzymał tytuł Honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy^[17].

Zmarł 27 maja 2000, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 24-6-1/2)^[18].

W 2016 na zlecenie Związku Powstańców Warszawskich powstał film pt. „Kazimierz Leski” w reżyserii Małgorzaty Bramy^[19].