Klasztor Kremsmünster

Klasztor Kremsmünster

Stift Kremsmünster

Widok z lotu ptaka
Państwo	Austria
Kraj związkowy	Górna Austria
Miejscowość	Kremsmünster
Kościół	rzymskokatolicki
Rodzaj klasztoru	Opactwo
Właściciel	benedyktyni
Założyciel klasztoru	Tassilo III
Styl	barok
Data budowy	777
Data zamknięcia	1941
Data reaktywacji	1945
Położenie na mapie Górnej Austrii Klasztor Kremsmünster
Położenie na mapie Austrii Klasztor Kremsmünster
48°03′17″N 14°07′44″E/48,054722 14,128889

Klasztor Kremsmünster (niem. Stift Kremsmünster) – rzymskokatolickie opactwo benedyktynów znajdujące się w austriackiej gminie Kremsmünster.

Klasztor został założony w 777 roku przez księcia Bawarii Tassilona III, wedle legendy powstał on wokół miejsca pochówku syna księcia, Gunthera. Mnichów prawdopodobnie sprowadzono z klasztoru w Mondsee. Około 788 placówka przeszła w ręce Karola Wielkiego. Rozkwit klasztoru nastąpił około roku 880 roku, za panowania opata Snelpera. Wówczas prawdopodobnie sprowadzono tu relikwie św. Agapita. W pierwszej połowie X wieku kompleks został splądrowany przez Węgrów, a wskutek zapaści gospodarczej w 975 roku przeszedł on w ręce biskupów Pasawy. W 1013 roku Henryk II przywrócił placówkę, powołując opata Sigmara i sprowadzając zakonników z klasztoru Niederaltaich. W 1082 roku biskup Altmann konsekrował kościół klasztorny pw. śś. Błażeja i Agapita, który odbudowano po pożarze. Kompleks został ponownie zniszczony przez pożar w 1207 roku, a podczas XIII-wiecznej odbudowy powstała romańska świątynia, konsekrowana w 1283 roku^[1].

W 1483 jedna piąta mnichów zmarła podczas epidemii. W 1549 powołano gimnazjum klasztorne. Placówka przeszła kryzys w czasach reformacji, w 1566 roku posługiwało tu jedynie trzech mnichów. Ponowny impuls do rozwoju przyniosła kontrreformacja. W latach 1613–1639, za sprawą opata Antona Wolfradta, późniejszego biskupa wiedeńskiego^[1], kompleks przebudowano w stylu barokowym wg projektu Jakoba Prandtauera^[2]. W XVIII wieku klasztor był ośrodkiem naukowym, część mnichów wykładała np. na Uniwersytecie w Salzburgu. W latach 1749–1758 wzniesiono tu obserwatorium astronomiczne. W 1777 roku obchodzono tysięczną rocznicę powstania kompleksu, wówczas placówka osiągnęła szczytową liczbę zakonników – 113. Klasztor uniknął likwidacji podczas kasaty józefińskiej, zabroniono jednak przyjmowania nowicjuszy. Sytuacja gospodarcza była napięta, również z powodu wojen napoleońskich^[1]. W 1804 założono tu seminarium duchowne^[3], a w 1891 roku wzniesiono nowy budynek gimnazjum^[1].

W 1941 klasztor został zamknięty przez władze nazistowskie. Zabudowania służyły jako uczelnia, miejsce składowania zrabowanych dzieł sztuki i biuro Gestapo, a przez krótki czas urzędował tu wydalony prezydent Słowacji ks. Jozef Tiso. Po wyzwoleniu klasztoru przez wojska amerykańskie w maju 1945 zakonnicy uzyskali zgodę na powrót, 28 lipca tłum mieszkańców powitał opata Ignatiusa Schachermaira. W 1970 zakonnicy z Kremsmünster utworzyli misję w brazylijskim mieście Barreiras, którą w 1979 wyniesiono do rangi diecezji, a pierwszym biskupem został mnich Richard Weberberger. W 2011 ostatni mnich z Barreiras wrócił do Kremsmünster, lecz klasztor wciąż utrzymuje kontakty z brazylijską diecezją^[1]. W 2013 zamknięto seminarium^[3], a w latach 2014–2016 wyremontowano i rozbudowano budynek gimnazjum^[1].

Kolegiata, pierwotnie romańska, pochodzi z XIII wieku, wzniesiono ją na miejscu poprzedniej świątyni zniszczonej przez pożar. Świątynię przebudowano w stylu barokowym w dwóch etapach, w latach 1613–1639 i 1669–1703. Ołtarz główny z obrazem Przemienienia Pańskiego wykonał w 1712 roku Andreas Wolff^[4], z tego samego roku pochodzi krypta pod prezbiterium^[1][5]. Filary kościoła dekoruje tapiseria^[6]. Nagrobek legendarnego Gunthera pochodzi z 1304 roku^[1]. 45-głosowe organy o trzech manuałach wykonało w 2005 roku przedsiębiorstwo Orgelbau Kögler, zainstalowano je za prospektem z 1858 roku autorstwa Ludwiga Moosera^[7].

Bibliotekę klasztorną założono w latach 80. XVII wieku, gromadzi ona około 230 tysięcy woluminów. Składa się ona z czterech połączonych ze sobą pomieszczeń. Przechowywany jest w niej m.in. ewangeliarz Codex Millenarius maior z ok. 800 roku czy psałterz z 1467 roku, z najstarszym znanym przedstawieniem opactwa^[8].

We wschodniej części kompleksu stoi budynek obserwatorium astronomicznego z lat 1749–1758, znany jako Wieża Matematyczna^[1][9], o wysokości 49^[10] lub 51 m^[11][12]. Na pięciu niższych kondygnacjach ulokowano laboratoria geologiczne, paleontologiczne, mineralogiczne, fizyczne, zoologiczne, botaniczne i etnologiczne. Szósta kondygnacja służy jako gabinet astronomiczny, a na najwyższym piętrze urządzono kaplicę^[9].

W ogrodzie klasztornym wznosi się figownia z 1640 roku, będąca najstarszą zachowaną wolno stojącą szklarnią w Europie, oraz pawilon z 1642 roku, o orientalnej architekturze, znany jako meczet^[10].

• 
  Widok z północy
• 
  Widok ze wschodu
• 
  Brama wjazdowa
• 
  Fasada kolegiaty
• 
  Wnętrze świątyni
• 
  Pawilon meczet
• 
  Obserwatorium