Klasztor w Sedlcu
 Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Rodzaj klasztoru |
Opactwo |
| Właściciel | |
| Styl | |
| Data budowy |
1133 |
| Data zamknięcia |
1783 |
Położenie na mapie kraju środkowoczeskiego  | |
Położenie na mapie Czech  | |
 49°57′35″N 15°17′24″E/49,959842 15,289878 | |
Klasztor w Sedlcu (cz. Sedlecký klášter) – nieaktywny rzymskokatolicki klasztor w dzielnicy Sedlec w Kutnej Horze. Był to pierwszy cysterski klasztor na terenie Czech, założony w 1142 przez mnichów przybyłych z bawarskiego Waldsassen.
Historia
Fundatorem klasztoru był Miroslav z Cimburka, który przekazał zakonnikom ziemie na strategicznie ważnym szlaku z Pragi do Dunaju i Morza Czarnego. Na terenie klasztoru odkryto złoża srebra, co przyczyniło się do jego rozwoju. Do dziś w kompleksie klasztornym zachowała się pierwotnie romańska kaplica, zwana „opacką”, barokowy konwent oraz katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela. Kaplica została w XVIII wieku przebudowana w stylu barokowym i włączona w struktury klasztorne. Obecnie w dawnym klasztorze mieści się zakład produkcyjny firmy Philip Morris ČR, a zwiedzający mogą oglądać ekspozycję „Przemiany klasztoru w Sedlcu”[1].
W okresie największej świetności w średniowieczu obszar klasztoru liczył około 20 hektarów, a otaczający go mur miał ponad 2,5 kilometra długości. W skład kompleksu wchodziły liczne budowle: kościoły, kaplice, rozległe budynki mieszkalne, gospodarcze, pola, a także system wodny z młynami. Klasztor był podzielony na trzy strefy: pierwszą, przeznaczoną dla opata i mnichów, drugą – dla braci laickich, oraz trzecią – obejmującą rozległy cmentarz z karnerem (ossuarium), który stał się później samodzielnym zabytkiem. Centralnym obiektem klasztoru jest katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela, której budowę rozpoczęto wkrótce po założeniu klasztoru. W 1143 rozpoczęto wznoszenie romańskiej bazyliki, a główny okres budowy przypada na trzecią ćwierć XIII wieku. W latach 90. XIII wieku, za opata Heidenreicha, starą bazylikę zastąpiono nowym kościołem według projektu architekta Petrusa Delphini. Gotycki kościół, bez zewnętrznych przypór, był trójnawową bazyliką z transeptem i chórem otoczonym obejściem oraz wieńcem kaplic. Wnętrze charakteryzowało się sklepieniami krzyżowymi i bogatymi maswerkami okien, co nadawało mu monumentalny charakter. Podczas wojen husyckich klasztor i kościół zostały poważnie uszkodzone[2].
Na początku XVIII wieku, za opata Jindřicha Snopka, rozpoczęto odbudowę kościoła w unikalnym stylu barokowej gotyki. Projekt powierzono Janowi Blażejowi Santiniemu, a realizację w latach 1700–1702 prowadził praski budowniczy Pavel Ignác Bayer, a następnie Jakub Vogler. Najbardziej charakterystyczne zmiany dotyczyły zachodniej fasady, wzbogaconej o szczyty z elementami gotyckimi, zwieńczone rzeźbą Matki Bożej autorstwa Jäckla. Do gotyckiego kościoła zachowano pierwotny układ przestrzenny i ogólną skalę wnętrza, ale wprowadzono nową, skomplikowaną klenbową konstrukcję, inspirowaną późnogotyckimi rozwiązaniami. W drugiej połowie XVIII wieku kościół został ozdobiony malowidłami Judy Tadeusza Suppera[2].
Po likwidacji klasztoru
Po kasacie klasztoru w 1783, kościół stracił większość cennego wyposażenia, ale dzięki przekształceniu w kościół parafialny Sedlca i Malína uniknął całkowitej ruiny. W XIX wieku przeprowadzono renowację, zmieniając kolorystykę wnętrza z zielonej na spokojną, okrowo-białą. Kolejna renowacja, w stylu neogotyckim, miała miejsce pod koniec XIX wieku według planów Ludvíka Láblera. Ostatnia kompleksowa odbudowa odbyła się w latach 2001–2008, przywracając świątyni dawny blask[2].
Budynki klasztorne
Najbardziej okazałym obiektem klasztoru, poza katedrą, jest budynek konwentu. Średniowieczne budynki konwentu uległy zniszczeniu podczas pożaru spowodowanego przez husytów. Nowy konwent wzniesiono dopiero podczas barokowej odbudowy katedry, według projektu Jana Blažeja Santiniego i Jana Jakuba Voglera. Jednak ta forma nie spełniała oczekiwań reprezentacyjnych, dlatego w 1753 budynek został znacznie rozbudowany według projektu Františka Ignáce Préa, ucznia Františka Maxmiliána Kaňki. Główną przestrzenią stał się podwyższony hol o układzie trójnawowej bazyliki, z dużymi fontannami w pomieszczeniach końcowych. Charakterystycznym elementem był okrągły krużganek, który umożliwiał dostęp do poszczególnych cel mnichów, połączony w środku wiszącym mostem[2].
W latach 1753–1757 freski w konwencie wykonał Juda Tadeáš Supper wraz z uczniami. Najważniejszym dziełem była niestety już nieistniejąca malowidło sufitowe, przedstawiające założenie i chwałę zakonu cysterskiego z centralną postacią Matki Bożej. Część klasztoru została sprzedana po reformach józefińskich Karlowi kniaziowi Schwarzenbergowi, ale większość trafiła w 1812 do fabryki tytoniu, która wykorzystywała dawne budynki klasztorne. Obecny właściciel, firma Philip Morris ČR, usunął z konwentu produkcję przemysłową i od lat 90. XX wieku stopniowo przywraca mu reprezentacyjną formę[2].
Przypisy
- ↑ Město Kutná Hora, Bývalý cisterciácký klášter [online], Kutná Hora - městský informační portál, 20 stycznia 2016 [dostęp 2026-03-25] (cz.).
- 1 2 3 4 5 Cisterciácký klášter s kostelem Nanebevzetí Panny Marie a sv. Jana Křtitele [online], pamatkovykatalog.cz [dostęp 2026-03-25] (cz.).