Kolumna Mulinowicza

Kolumna Jana Mulinowicza

Kolumna Sieroca, Kolumna Janka

Państwo	Polska
Miejscowość	wieś Chojny pod Łodzią (obecnie os. Stare Chojny w Łodzi)
Miejsce	Trakt Piotrkowski (obecnie skrzyżowanie Rzgowska/Kolumny w Łodzi)
Typ obiektu	kolumna wotywna
Styl architektoniczny	neoklasycyzm
Projektant	nieznany
Fundator	Jan Mulinowicz
Materiał	marmur
Całkowita wysokość	11 m
Data budowy	1634
Data odsłonięcia	1634
Ważniejsze przebudowy	1917
Data likwidacji	listopad 1939
Położenie na mapie Łodzi Kolumna Jana Mulinowicza
Położenie na mapie Polski Kolumna Jana Mulinowicza
Położenie na mapie województwa łódzkiego Kolumna Jana Mulinowicza
51°42′34,41″N 19°29′18,66″E/51,709558 19,488517

Kolumna Mulinowicza (znana także jako Kolumna Sieroca lub Kolumna Janka) – pomnik w postaci marmurowej kolumny, istniejący w latach 1634–1939 w podłódzkiej wsi Chojny. Jeden z najstarszych świeckich pomników w Polsce.

Pomnik ufundowany przez Jana Mulinowicza stanowił dziękczynny dar dla jego rodzinnej miejscowości, upamiętniając historię losów samego fundatora.

Fundacja kolumny wiąże się z legendą o Janie Mulinowiczu, który jako osierocone dziecko miał zostać wyrzucony przez spadkobierców rodzinnego domu na bruk. Popadając w rozpacz nieopodal traktu piotrkowskiego, zwrócił tym samym uwagę przejeżdżającego obok bezdzietnego krakowskiego kupca o nazwisku Mulinowicz^[1]. Handlarz poruszony losem chłopca miał zabrać go do Krakowa. a następnie wraz z małżonką dokonać jego adopcji^[2].

Jan, noszący od tego momentu nazwisko swoich przybranych rodziców, z czasem stał się osobą dorosłą i wykształconą. Po latach, odziedziczywszy po nich majątek, stał się wpływowym krakowskim mieszczaninem. W związku z tym, mogąc już wyrazić hojną wdzięczność za odmianę losu, postanowił uczcić ten przełomowy moment swojego życia i wybudować w Chojnach pierwszy w Europie 11-metrowy dziękczynny pomnik w kształcie kolumny, lokując go dokładnie w tym samym miejscu, gdzie został odnaleziony przez przybranego później ojca^[1].

Budowa kolumny została ukończona w 1634 roku. Niektóre źródła podają, że był to pierwszy świecki pomnik w Polsce aż do czasu wybudowania stołecznej Kolumny Zygmunta w 1644 roku^[2]. Jest jednak młodszy niż Pomnik upamiętniający narodziny Zygmunta I Starego w Kozienicach powstały ok. 1537 roku^[3]

Przez stulecia Kolumna Sieroca stanowiła charakterystyczny punkt orientacyjny przy Trakcie Piotrkowskim, biegnącym z miasta Łodzi w kierunku południowym. Pomnik przetrwał liczne zawirowania dziejowe, w tym okresy przewrotów ustrojowych i rozbiorów. Został ostatecznie zniszczony przez wojska niemieckie w listopadzie 1939 roku, w ramach akcji niszczenia polskich symboli narodowych i kulturowych^[4].

Po II wojnie światowej pomnika nie odbudowano, a terytorium wsi Chojny przyłączono do miasta Łodzi jako osiedle Stare Chojny, leżące na południowym obszarze dzielnicy Górna^[4].

Kolumna mierzyła około 11 metrów wysokości i została wykonana z marmuru^[1]. Trzon pomnika stanowiła wysoka, smukła kolumna o kołowym przekroju. Głowica pomnika, na którym osadzona była rzeźba lub złocony krzyż (w zależności od okresu i źródeł informacji), zawierała zwieńczenie w stylu korynckim. Konstrukcja podstawy składała się z cokołu w formie czworoboku, stojącego na prostokątnej podstawie z czarnego marmuru z umiejscowionym nań elementem węższym, wykonanym z szarego marmuru^[2].

Całość zawierała inskrypcje w języku łacińskim, opisujące historię fundatora i okoliczności powstania obiektu^[4]. Na pomniku znajdowały się napisy, których fragment po przetłumaczeniu brzmiał następująco:

Pomnik znajdował się na obszarze dawnej wsi Chojny, zaraz przy Trakcie Piotrkowskim, pomiędzy Kościołem Rzymskokatolickim pw. św. Wojciecha a południową granicą miejscowości, pełniąc przez stulecia rolę znaku rozpoznawczego dla podróżujących tą trasą ludzi^[1].

Po likwidacji pomnika i zakończeniu działań wojennych wieś Chojny włączono do Łodzi, przypisując jej obszar do osiedla Stare Chojny, wchodzącego w skład łódzkiej dzielnicy Górna, a Trakt Piotrkowski zastąpiła komunikacyjna arteria o statusie drogi krajowej, nazwana ulicą Rzgowską^[4].

Kolumna była zlokalizowana w obszarze dzisiejszego skrzyżowania ulicy Rzgowskiej z ulicą Kolumny, nieopodal Stawów Jana, najprawdopodobniej w miejscu stojącej od strony północno-wschodniej powojennej kapliczki^[1].