Konrad Strzelczyk
Konrad Strzelczyk, ps. Sphinx (ur. 19 lutego 1895 w Hajdukach Dolnych, zm. 12 listopada 1981 w Chorzowie)[1] – uczestnik I wojny światowej, trzech powstań śląskich, działacz POW, oficer Błękitnej Armii, funkcjonariusz SOE w randze pułkownika[wymaga weryfikacji?], organizator i dowodzący komórkami ruchu oporu w Belgii, Francji, Holandii i Niemczech podczas II wojny światowej. Kawaler Orderu Virtuti Militari IV klasy, oficer Legii Honorowej [wymaga weryfikacji?].
Życiorys

Urodził się 19 lutego 1895 w Hajdukach Dolnych, w powiecie Chorzów, znajdującym się w granicach Cesarstwa Niemieckiego, jako syn Gerwazjusza i Pauliny z d. Przewdzink[2].
I wojna światowa
Podczas I wojny światowej, w maju 1915 został wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego i skierowany na front zachodni we Francji. W październiku 1915 zdezerterował z armii niemieckiej i przeszedł na stronę francuską, dołączając do Legii Cudzoziemskiej. Na froncie belgijskim w Ypres, jako młody oficer był dowódcą kompanii specjalnej przeznaczonej do przeprowadzania błyskawicznych ataków na liniach wroga. Jego oddział odegrał decydującą rolę w odbiciu góry Kemmel we wrześniu 1918.
Ranny pod Diksmuide trafił 22 sierpnia 1917 do szpitala w Boulogne[3]. W grudniu tego roku przebywał w sanatorium du Parc w Saint-Lambert, gdzie został odznaczony osobiście przez Króla Belgii Alberta I belgijskim Krzyżem Wojennym[3].
Po zakończeniu I wojny światowej wstąpił do Armii Polskiej we Francji, a następnie został przydzielony do 43 pułku strzelców. Dla upamiętniania tej służby otrzymał Miecze Hallerowskie. Awansował na sierżanta[4].
Brał udział w trzech powstaniach śląskich. W 1919 pełnił funkcję organizatora POW, za co został aresztowany i więziony przez Niemców w Bytomiu. Po III powstaniu śląskim został zdemobilizowany, a następnie osiedlił się pod Lublińcem i rozpoczął służbę w Straży Granicznej.
II wojna światowa
W 1939 po agresji Niemiec i ZSRR na Polskę organizował grupę operacyjną POW Górnego Śląska i wyruszył do Paryża w celu prowadzenia działalności operacyjnej. W 1940 trafił do Londynu, a w 1941 po dołączeniu się do wojny Stanów Zjednoczonych, został oficerem łącznikowym współpracując z Dwightem Eisenhowerem. W randze pułkownika był agentem Zarządu (Kierownictwa) Operacji Specjalnych SOE. Po kilkumiesięcznym szkoleniu w Szkocji został skierowany do działań na terenie Europy. Był twórcą organizacji Sojusznicze Siły Oporu (ang. Allied Resistance Force – ARF) we Francji, Belgii i Holandii oraz Niemczech i z ramienia SOE organizował działalność antynazistowskiego ruchu oporu w tych krajach. W 1943 zdemaskowany przez niemiecki kontrwywiad rozpoczął działalność sabotażową w Berlinie. Podczas bombardowania miasta w nocy z 12 na 13 października 1943 kierował akcją, podczas której jego grupa odzyskała polskie flagi wojskowe i sztandary zrabowane w Polsce i przechowywane w sali muzealnej znajdującej się w budynku Zeughaus w Berlinie, w tym: sztandar Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Bałtyk”, chorągiew Prezydenta RP, 5 polskich proporców, a także dwa pistolety maszynowe i 200 sztuk amunicji. Podczas akcji został ranny. Po sukcesie operacji Overlord symbolicznie oddał się do dyspozycji aliantów.
Okres powojenny
Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Paryżu, gdzie spotkał generałów: Pattona i Eisenhowera, z którymi współpracował w czasie wojny (Strzelczyk otrzymał od Pattona jego osobistą flagę). Po namowach Eisenhowera, Strzelczyk powołał organizację kombatancką Międzysojusznicza Organizacja Wojskowa "Sphinx" (ang. Interallied Military Organisation Sphinx - IMOSPHINX), której celem było działanie na rzecz weteranów obu wojen światowych.
W latach 50. XX wieku powrócił do kraju, po czym został objęty przez władze komunistyczne aresztem domowym. Następnie mimo inwigilacji ze strony organów bezpieczeństwa, utrzymywał łączność korespondencyjną z członkami powołanej przez siebie organizacji, którzy pozostali za granicą, wykorzystując do tego swoje kontakty dyplomatyczne. Utrzymywał się z prowadzenia kiosku w Chorzowie[1].
Samozwańczy Prezydent Wolnej Polski na Wychodźstwie Juliusz Nowina-Sokolnicki nadał mu stopień „generała dywizji” ze starszeństwem z 15 sierpnia 1978[5].
Wraz z żoną miał córkę Irenę, doczekał się wnuczki. Zmarł w wieku 86 lat. Został pochowany w części wojskowej cmentarza parafii św. Marii Magdaleny w Chorzowie Starym (kw. J-3-8)[6].
Upamiętnienie
W miejscowości Zillebeke nieopodal Ypres w Belgii, znajduje się miejsce pamięci z pomnikiem i tablicą pamiątkową poświęconą Konradowi Strzelczykowi. Widnieje na niej napis: „We współpracy ze Służbą Operacji Specjalnych Sir Colina Gubbinsa, polski generał Konrad Strzelczyk (1895–1981) zorganizował ruch oporu przeciwko nazistom (Allied Resistance Forces – IMOS) w całej Europie”[7].
Odznaczenia
Z swoją działalność otrzymał m.in. poniższe odznaczenia[1]:
- Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari
- Odznaka za Rany i Kontuzje (trzykrotnie ranny)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy
- Gwiazda Górnośląska
- Miecze Hallerowskie
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych[8]
- Order Narodowy Legii Honorowej IV klasy (Francja)
- Krzyż Wojenny z pozłacanymi palmami (Francja)
- belgijski Krzyż Wojenny – grudzień 1917[3]
- Krzyż Wybitnej Służby (Stany Zjednoczone)
19 maja 1931 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia[2]. 25 czerwca 1938 jego wniosek został ponownie odrzucony „z powodu ujemnej opinii”[2].
Przypisy
- 1 2 3 Andrzej Ostrowski: Zapomniani bohaterowie gen. bryg. Konrad Strelczyk. bractwoweteranow.org, 2022-02-01. [dostęp 2024-07-21].
- 1 2 3 Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-08-21].
- 1 2 3 F. K. Strzelczyk. Na warcie (La sentinelle). „Błękitny Weteran”. 6–7, s. 13, listopada-grudzień 1936. Warszawa.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-08-21].
- ↑ Jan Strzemieniewski. „Generałowie” Juliusza Nowina-Sokolnickiego 1973–1990. „Mars. Problematyka i historia wojskowości. Studia i materiały”. 13, s. 137, 2002.
- ↑ GROBONET - wyszukiwarka osób pochowanych - Cmentarz Parafii pw. Św. Marii Magdaleny [online], chorzowmagdalena.grobonet.com [dostęp 2023-05-03].
- ↑ Memorial General Strzelczyk Zillebeke - Zillebeke (Ieper) - TracesOfWar.com [online], tracesofwar.com [dostęp 2023-05-03] (ang.).
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-08-21].
Bibliografia
- Zyta Zarzycka, Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919–1921, Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989, ISBN 83-11-07583-2, OCLC 749852577.